Uit onderzoek blijkt dat we ons in Nederland steeds minder veilig voelen. Waar Joost Eerdmans eerst een roepende om zwaardere straffen in de woestijn was, daar heeft het ministerie zich nu aan zijn zijde gevoegd. Zwaardere straffen lijken hèt middel om Nederland veiliger te maken. Maar is dat wel zo?
Toen de mens nog in berenvelletjes liep spraken ze zelf recht in hun geschil. Al vrij snel werd eigenrichting gezien als immoreel en werd de rechtspraak een overheidstaak en ondergebracht bij objectieve rechters. Rechters moesten het gevoel dat bij de burgers heersten op een objectieve manier vertalen naar een vonnis. Dit kan op een directe en een indirecte manier: In vele landen is er juryrechtspraak, waar burgers de feiten moeten beoordelen en een vonnis uit moeten spreken, de rechter fungeert dan slechts als scheidsrechter. Het rechtvaardigheidsoordeel van de burger wordt dan direct omgezet in het vonnis. In Nederland kennen we dat systeem niet en oordeelt de rechter zelf.
Vroeger was het vonnis vooral gericht op vergelding en preventie, door het uitspreken van zware straffen zoals vierendelen, of kruisigen. In de westerse landen werd dat al snel als te rigoureus gezien en de nadruk kwam veel meer te liggen op de resocialisatie van de dader. Daders moeten weer keurige burgers worden en de overheid moet ze daarbij helpen. Taakstraf is daarbij het toverwoord: door daders deel te laten nemen aan de maatschappij zullen ze zien hoe het ook kan (en moet). Ook die wind is weer omgeslagen. Taakstraffen zouden wel voldoen aan de functie van resocialisatie, maar op vergelding en preventie scoren taakstraffen erg laag: ‘’Wie kijkt er nou vreselijk tegenop om een weekje de gemeenteplantsoenen te onderhouden?’’ . Steeds meer mensen pleiten weer voor de zwaardere straffen. Vrouwe justitia wordt niet voor niets afgebeeld met een weegschaal in haar hand die evenwichtig is. Het ministerie van Veiligheid en Justitie heeft al een flink aantal stappen in die richting genomen.
Moeten we evenwicht altijd willen bereiken door de zwaarte van de straf aan te passen? Moeten we maar meegaan met de onderbuikgevoelens, de wind van het jaar?
In de criminologie wordt veel onderzoek gedaan naar motieven voor strafbaar gedrag. Uit dat onderzoek vallen 2 zaken op: nature en nurture. Enerzijds heeft de mens biologische factoren die een rol spelen en anderzijds spelen omgevingsfactoren een rol, waarvan opvoeding de belangrijkste is. Biologische factoren zul je niet veel kunnen veranderen, maar omgevingsfactoren wel. Die omgevingsfactoren zijn onder andere sociale problemen, geen opleiding en geldproblemen.
Maar hier zit een moeilijkheid, hoe kunnen we die risicoverhogende aspecten aanpakken? Straathoekwerkers doen zeer nuttig werk en constateren in een vroeg stadium al problemen; centra voor Jeugd en Gezin zijn ook een stap in de goede richting en uit eigen ervaring weet ik dat rechters het belang van scholing zeer hoog achten en alles eraan doen om school en straf te conformeren. Zo zou ik nog wel even door kunnen gaan.
Een veilig gevoel kan alleen ontstaan als het ook echt veilig is. Door te investeren in risicoaspecten voor strafbaar gedrag kan er mijns inziens weer een veilig gevoel ontstaan. Door zwaardere straffen zal het onveilige onderbuikgevoel niet verdwijnen. Zwaardere straffen is slechts een frustratieoplossing voor meer veiligheid.
Hoewel ik vrij links ben, ben ik op het gebied van rechtspraak zeer rechts. Zo zou seksueel misbruik van minderjarigen en verkrachting van zowel volwassenen als minderjarigen een enkeltje gevangenis mogen opleveren zonder ooit nog de kans de zon te zien zonder tralies. Wat mij betreft is er voor seksueel misbruik geen enkele verzachtende omstandigheid aan te geven en is de ernst van het misdrijf groter dan bijvoorbeeld moord. Bij moord hoeft het slachtoffer namelijk niet meer te leven met de gevolgen terwijl de gevolgen van misbruik de rest van het leven van zowel het slachtoffer als zijn/haar omgeving beïnvloeden.
Bovendien kan een moord worden gepleegd in blinde woede, een vlaag van verstandsverbijstering of uit liefde/passie (crime passionel).
Zaken als overvallen en inbraken worden alweer lastiger. Aan de ene kant is er het recht van de slachtoffers om hun eigendommen te houden en te beschermen, aan de andere kant kan de nood zo hoog geworden zijn bij de dader dat hij/zij geen andere uitweg meer ziet. Ik denk dat ook dat deze zaken per zaak bekeken moeten worden.
Dan krijgen we de zaken die nu eigenlijk worden gezien als “geen misdrijf” zoals rijden onder invloed, fors overschrijden van de maximum snelheid, etc. Deze zaken zouden per direct het stempel “misdrijf” moeten krijgen en dan wel onder de noemer “het willens en wetens in gevaar brengen van derden”. Zodoende zouden deze feiten ook niet meer moeten worden afgedaan met een boete, voorwaardelijke straf, taakstraf of verplichte cursus maar met een hoge en harde gevangenisstraf, gecombineerd met een levenslang verbod om een motorvoertuig te besturen. De enige uitzondering daarop vind ik de persoon die de maximum snelheid overschrijdt om naar een ziekenhuis of arts te komen in het geval van bevalling of levensgevaar.
Als de politiek niet luistert naar de samenleving in dit geval is de kans groot dat men inderdaad het recht weer in eigen hand zal nemen. De kans dat iemand na een verkrachting of lustmoord na enkele jaren weer buiten staat of zelfs nooit de gevangenis in hoeft omdat de dader behandeld moet worden (het is bewezen dat behandeling bij “sexual predators” vrijwel nooit effectief is) is simpelweg te groot. In Nederland zijn we zelfs zover gekomen dat de dader het recht heeft terug te keren naar zijn woonplaats, ook al woont het slachtoffer in hetzelfde gebouw (Sytze van der Velden).
Mocht iemand ooit met mijn kleine nichtje (nu 3,5 maanden) doen wat Sytze van der Velden met zijn slachtoffers heeft gedaan, mag de politie van geluk spreken als ze ooit voldoende restanten van hem terugvinden ter identificatie. Ik zou die schoft afmaken als de dolle hond die hij is.
Zwaarder straffen is ook een tegemoetkoming aan de zeer menselijke behoefte aan rechtvaardigheid en vergelding.
Het ís een oplossing voor het gevoel van frustratie over die schoft die er zo makkelijk afkwam na het molesteren van je nichtje, van die vent die dronken achter het stuur je een hersenfractuur bezorgde, voor die straatschoffies etc. etc.
Natuurlijk zal het niet of nauwelijks invloed hebben op de criminaliteitscijfers, maar de overheid kan daar slechts door forse investeringen in de politie en het justitiesysteem wat aan veranderen en daar is simpelweg geen draagvlak voor, ook bij de ChristenUnie niet.
Verdere oplossingen moeten gezocht worden in gezin, school en buurt en daar moet de overheid vooral niet denken dat zij daar enige blijvende invloed kan uitoefenen.
@MarkvanH:
waarom zou de overheid geen blijvende invloed uit kunnen oefenen?
@ Reint:
1. Omdat daar investeringen voor nodig zijn en er geen geld is.
2. Omdat de huidige agenten alleen zijn opgeleid in het omgaan met een lasergun en het uitschrijven van boetes.
3. Omdat het bonnenquotum dan wel mag zijn afgeschaft maar men politieagenten nog altijd liever inzet op de gebieden waar geld te verdienen valt i.p.v. de gevallen die geld kosten.
Als je bedenkt dat het personeelsbestand van politie over de afgelopen jaren met 20% is toegenomen maar het aantal misdaden dat wordt opgelost met 13% is afgenomen, kun je alleen concluderen dat er geen wil is om criminelen aan te pakken danwel op te sluiten. Van de 23% van de misdaden die de afgelopen 5 jaar op jaarbasis zijn opgelost, is nog eens 20% door het OM geseponeerd vanwege gemaakte fouten bij de politie.
Tegelijk is de pakkans in zake verkeersovertredingen met ruim 50% toegenomen, evenals de inkomsten uit bekeuringen. Het is dus niet zo vreemd dat de politie alleen nog gezien wordt als bonnenschrijvers en als inkomstengenerator van de overheid.
Ik heb een tijd geleden een blog hierover geschreven naar aanleiding van een essay van C.S. Lewis: http://vantongeren.blogspot.com/2009/01/just-desert-niet-slechts-een-toetje.html
Even een update:
Vanmiddag is Sander V., de moordenaar van Millie Boele, veroordeeld tot 18 jaar cel en TBS. De eis van het OM was 25 jaar en TBS. De eis van de samenleving was opsluiting en de sleutel weggooien.
Deze man heeft bekend de 12-jarige Millie te hebben gevraagd met hem mee te gaan waarna hij de deur op slot deed, haar misbruikte (al vindt de rechter verkrachting niet bewezen), haar wurgde en vervolgens begroef in de achtertuin. Tot zover is een “gewone” lustmoord.
Maar dan komen de verzwarende omstandigheden. De man in kwestie was agent van politie en hielp vrijwillig mee met de zoektocht naar het meisje terwijl ze dood in zijn achtertuin lag. Op diverse momenten had hij zijn daden kunnen stoppen of, toen dat eenmaal niet meer kon, zichzelf kunnen aangeven. Echter, alleen omdat zijn ex-vriendin doorkreeg dat er iets aan de hand was, kwam zijn betrokkenheid aan het licht.
Detail: tijdens de rechtzaak heeft Sander V. aangegeven dat het slechts een kwestie van tijd was totdat hij een moord zou plegen omdat hij zich al jaren afvroeg hoe het zou zijn om iemand te vermoorden. Hij gaf ook aan al enkele malen op het punt gestaan te hebben om zijn ex-vriendin te vermoorden toen ze nog een relatie hadden.
Het OM had om 25 jaar cel en daarna TBS gevraagd. De rechtbank heeft 18 jaar cel en gelijktijdige TBS opgelegd. Dit betekent dat hij over 11 jaar (2/3 van 18 jaar – voorarrest) weer vrij kan komen. Kan iemand mij uitleggen waar de rechtvaardigheid zit in dit vonnis? Deze man heeft een 12-jarige meisje een kleine 70 jaar van haar leven afgenomen en tegelijk haar laatste uren tot een hel op aarde gemaakt. En volgens de rechter is 11 jaar boetedoening wel voldoende.
Dan mag zwaarder straffen een frustratieoplossing zijn maar deze uitspraak laat heel goed zien dat rechters geen idee hebben wat de gevoelens in de samenleving zijn en hoe het toch komt dat het vertrouwen in de rechtstaat steeds verder afneemt.
Ik vraag me af hoe mevrouw de rechter geoordeeld zou hebben als het om haar eigen dochter ging.
@Edward:
Je gaat er nu vanuit dat hij na 2/3 van zijn tijd vrij komt. Dat is alleen bij aantoonbaar goed gedrag en aantoonbaar klaar om weer te participeren in de samenleving.
Daarnaast is TBS tegenwoordig een verkapte manier om levenslang te geven, want TBS kan eeuwig doorlopen. Dit is ook de reden waarom advocaten zo huiverig over TBS doen. In een volgende column hoop ik meer te schrijven over TBS, wellicht een tweeluikje dus
@ Reint:
Je moet het in Nederland wel heel bont maken in de gevangenis wil je niet na 2/3 van je straf al buiten staan. Verder zijn er in Nederland maar 3 TBS’ers die “levenslang” vastzitten maar in alle drie de gevallen is dat omdat ze onbehandelbaar bleken en een gevaar bleven voor de samenleving.