De commissie Schipper kwam gisteren met een evaluatie van de verkiezingscampagne van de ChristenUnie. Een open en eerlijk verhaal, met veel organisatorische verbeterpunten. Maar ook inhoudelijk is er werk aan de winkel.
Er was een tijd dat de ChristenUnie moest opboksen tegen het label ‘klein christelijk rechts’. Het is gelukt om dat label af te schudden. Iets te goed zelfs, want tien jaar na de oprichting van de ChristenUnie is de partij in het spraakgebruik plotseling een linksige partij.
De commissie Schipper zegt in haar rapport dat er niets mis is met de inhoudelijke politiek van de ChristenUnie. We zijn niet té links of té rechts. Het is volgens de commissie vooral misgegaan bij de ‘verkoop’ tijdens de verkiezingscampagne. Ik kan me goeddeels vinden in die analyse. Als je kijkt naar het huidige werk van de ChristenUnie in Den Haag en in het land, dan kan je er niet omheen dat de partij bruist van de creatieve ideeën en stevig doordachte beginselen. Daar kan het dus niet aan liggen. Het laat zich – naar mijn bevooroordeelde mening – aanzien dat de ChristenUnie een van de weinige partijen is die radicaal kiest voor een verbinding tussen diepste overtuiging en dagelijkse politiek. En dat levert sprankelende politiek op! Een kwestie van beter campagne voeren dus?
Dat is me toch een stap te snel. Ik vind dat het evaluatierapport wel voorbij gaat aan enkele zwaktes in die sprankelende politieke boodschap van de ChristenUnie. Het is een gemiste kans dat er niet wat uitgebreider wordt stilgestaan bij de aanwezige inhoudelijke uitdagingen. Hoewel je tussen de regels door een correctie richting rechts zou kunnen lezen, wordt nergens expliciet gemaakt dat de partij zich op bepaalde punten inhoudelijk moet herbezinnen. Waarschijnlijk overvraag ik de commissie met die wens. Maar de partij staat wel voor een aantal uitdagingen.
Op links is de uitdaging in mijn ogen om te komen tot een nog concreter plan voor verduurzaming. Of beter gezegd: vergroening, om de door goede bedoelingen platgetreden term ‘duurzaamheid’ te vermijden. Onze vergroeningsplannen blijven te veel meebuigen met de huidige economische inrichting. Duurzaam beleid mag niet blijven steken bij een subsidie hier en een windmolen daar. De ChristenUnie zou er goed aan doen alle plannen rondom vergroening bij elkaar te vegen en samen te smeden tot een meer integrale visie op de vergroening en regionalisering van de samenleving en de markt.
Op rechts is de uitdaging om opnieuw de verbinding te leggen tussen onze politieke beginselen en de realiteit in de samenleving. Traditiegetrouw is de ChristenUnie gericht op de versterking van de samenleving en staat ze wantrouwig tegen een grote overheid. Omdat de samenleving sterk is veranderd, heeft de overheid steeds meer taken naar zich toegetrokken. Ook de ChristenUnie leunt soms te zwaar op Vadertje Staat. Ik schreef eerder deze week al dat de ChristenUnie zou moeten nadenken over nieuwe manieren om haar vertrouwen in de samenleving ook weer met daad vorm te kunnen geven. Een discussie die op Opunie en in de rest van de partij nog veel zal worden gevoerd, denk ik zo.
Als de ChristenUnie op bovenstaande twee punten haar politieke traditie her-activeert en de koers licht verlegt, dan wordt de partij inhoudelijk nog sterker en sprankelender. Daarmee krijgt de uitspraak van de commissie dat de ChristenUnie een positie tussen links en rechts heeft weten te claimen bovendien een nog dieper waarheidsgehalte. Daarbij moeten we niet proberen uit te stijgen boven de politieke hokjes ‘links’ en ‘rechts’. Het mantra binnen de ChristenUnie-top ‘niet links, niet rechts, maar christelijk-sociaal’ wordt door kiezers onvoldoende begrepen. De partij ís links als het gaat om de zorg aan de armen en de zorg voor de schepping en ís rechts als het gaat om ons wantrouwen tegenover de overheid en ons vertrouwen in de samenleving. En in haar visie op de markt combineert de partij het beste van beide werelden: vrijheid om te ondernemen, maar wel met duidelijke spelregels. De komende tijd is er geen ruimte meer om van dergelijke links-rechts kwalificaties weg te vluchten. We moeten af van de verkramptheid rond die termen. De ChristenUnie is gewoon een beetje links, een beetje rechts en vooral heel erg christelijk…
Interessant dat Harmjan een expliciet punt van kritiek van de Commissie Schipper niet naar voren brengt: de controverse rond Jonathan van der Geer.
In het rapport van de Commissie Schipper wordt het interview van André Rouvoet aan Paul Rosenmöller over Jonathan van der Geer als voorbeeld genoemd waar het fout ging. Voor de conservatieve achterban was het een brug te ver een openlijke homoseksueel op de kieslijst te plaatsen en voor de gematigde achterban ging de uitspraak van Rouvoet dat Van der Geer niet op de lijst was gekomen als hij een relatie had gehad een reden de CU de rug toe te keren.
Helaas doet de Commissie Schipper geen aanbevelingen (voor zover ik weet, tenminste) hoe in de toekomst met deze materie om te gaan.
#Gedeelte weggehaald# Zorvuldig spreken over personen, aub. De redactie.
Volgens mij is de evaluatie niet zozeer in termen te verdelen als links, rechts of midden. De CU moet weer dichter naar haar achterban en naar het hart communiceren. Niet strategisch maar echt. Dat zal de ene keer voor mensen links, een andere keer meer rechts georiënteerd zijn. Maar echtheid, daar zitten mensen op te wachten, zeker van een christelijke partij. Dan komt de inhoud ook over. Dat moet.
@Folkert Rinkema: Eens, authentiek politiek bedrijven is belangrijk. Meer hart, minder hoofd. Goed dat je daar nog even op wijst, want ik schrijf daar niet over (althans niet expliciet).
Overigens is het juist het hoofd dat heel krampachtig links-rechts krachtenvelden probeert te ontkennen. Mijn oproep is bedoeld als: laten we daar nou niet mee bezig blijven. Soms zijn we rechts, soms links, we zijn vooral christenen die hun principes (het hart) in de praktijk willen brengen.
@Edward: Ik laat wel meer liggen hoor, omdat ik op zon punt de commissie Schipper duidelijk vind. Geldt ook hiervoor hoor, lees maar! (je kan het hele rapport lezen op http://www.christenunie.nl).
Mooi ei, en grotendeels mee eens. Toch twee kanttekeningen:
1) Waarom is groen / duurzaam een links thema? Er zijn ook uitstekende ‘rechtse’ (dwz subsidievrije) methoden om duurzaamheid te bevorderen.
2) Je kunt niet links zijn qua zorg voor de armen en tegelijk rechts qua empowerment van de samenleving. De crux van het laatste is namelijk dat armenzorg geen overheidstaak maar een maatschappelijke taak is. Uiteraard is dat niet 100% zwart-wit maar de scheiding links-rechts wordt hier vooral bepaald door waar je het zwaarst op inzet. En dan kies je de facto geen positie als je er zowel links (‘het is vooral een overheidstaak’) als rechts (‘het zou meer een samenlevingstaak moeten zijn’) op inzet. Dat gaat botsen in de concrete politieke keuzes.
Vooral op het tweede punt lees ik wel degelijk de noodzaak tot een inhoudelijke correctie.
@Alex: Op beide punten ben ik het met je eens.
Wat betreft het laatste: de CU moet inderdaad opzoek naar een nieuw evenwicht binnen de gespreide verantwoordelijkheden van de verschillende verbanden, inclusief de staat. Zie daarover mijn artikel van vorige week ook…
Het rapport Schipper is één van de beste rapporten die in de partij zijn verschenen de laatste tijd, en ook veel beter dan een vergelijkbaar CDA rapport. Het enige puntje van kritiek dat ik zou wilen geven is dat er weinig wordt gezegd over de Islam. Dat is misschien niet uit het onderzoek gekomen, maar speelde wel degelijk een rol in de achterban.
Dan nu naar het artikel van Harmjan. Dat gaat mij wat te snel de inhoud in. Het programma en met name het kernprogramma van de ChristenUnie zijn goed en zijn noch links en noch rechts te noemen. Het kan uiteraard op onderdelen beter, bijvoorbeeld op economisch terrein, maar daar wordt aan gewerkt. Het probleem ligt met name bij het linksige imago. En een verkeerd imago heb je altijd aan jezelf te danken. Daarvan kun je niet ‘de anderen’ of ‘de media’ de schuld geven. Bij de ChristenUnie wordt, net als bij alle andere partijen, het imago bepaald door de mensen die naar buiten treden (de vertegenwoordigers) en de communicatiemensen die hen ondersteunen. Wie het rapport leest ziet dat daar kritiek naar toe gaat. En dan kun je inderdaad tussen de regels door heel goed lezen dat er juist hier een ‘rukje’ naar rechts gemaakt moet worden. We hoeven daarvoor echt niet een ander (kern)programma te gaan schrijven. Er moeten misschien wel andere mensen bijkomen. Die meer feeling met de achterban hebben en met de thema’s die daar spelen en dan met name met de groepen die het grootste kiezerspotentieel vormen. De confessionelen en bonders binnen de PKN (Hervormd) bijvoorbeeld.
De vraag is of het bestuur en de politieke top dit rapport ook echt oppakken en gaan uitvoeren. De eerste geluiden stemmen nog niet heel erg hoopvol. Ik wil één voorbeeld geven.
In een interview met nu.nl zegt de partijleider: “Vrijwel niemand is uitgeweken naar de PVV trouwens.” Volgens het rapport Schipper is de PVV echter de vierde partij is waar de CU netto (uitstroom minus instroom) het meeste kiezers aan verloren heeft. Het rapport stelt: “Grotere aantallen stemmen heeft de ChristenUnie verloren aan partijen die ideologisch ver van de partij afstaan, zoals D66 en GroenLinks en de PVV. Dat is opvallend.”
Daarnaast zegt de partijleider in het interview: “De meeste kiezers zijn niet uitgeweken naar een andere partij, maar zijn thuis gebleven.” Volgens het rapport zijn er bruto 46.300 CU kiezers thuis gebleven en zijn er eveneens bruto 121.600 naar andere partijen overgestapt.
Zulke uitspraken geven toch te denken. Was hij misschien niet goed voorgelicht, of worden de uitkomsten op een voor de huidige partij gunstige manier uitgelegd. Ik weet het niet, maar misschien is er iemand op dit forum die het kan uitleggen.
@ Rolf:
Misschien is het nog interessanter om vast te stellen welk deel van de achterban niet op de CU heeft gestemd: het conservatieve of het progressieve deel. Dan kan de CU meteen vaststellen welke richting de achterban wil dat de partij op gaat.
@Rolf: ik denk persoonlijk dat het interview met Rouvoet een beetje onhandig was, en dat je vooral het rapport als uitgangspunt moet nemen als je wilt bepalen hoe het in de CU zal gaan. Rouvoets wil is geen wet en wat hij er in 1 interview uitflapt kan al helemaal niet als richtinggevend worden gezien.
Goede reactie Rolf, al vind ik je laatste stuk over Rouvoets citaten onterecht. Hij heeft de feiten toch gewoon scherp? Of vergis ik me?
Dat de islam er niet instaat is misschien onterecht, maar dan als positief punt. Want GertJan Segers en de CU hebben juist aan dat thema ongelooflijk veel aandacht besteed. Een boek, een tour door het land en een eigen visie: godsdienstvrijheid, maar wel met de verantwoordelijkheid die we daar in NL aan koppelen. Strikt beleid, maar niet verstikkend, ondanks radicale verschil tussen christendom en islam in religieus opzicht. Het is een minder simpel en hard verhaal dan Wilders, maar wel het allerbeste verhaal van alle partijen. Zeer veel mensen, ook vanuit nietchristelijke hoek, hebben hier de loftrompet over opgestoken!
@Remco: Dat mogen jij en ik vinden; maar als we weer terug gaan naar het rapport dan zien we dat er blijkbaar een imagoprobleem was. En de partijleider heeft nu eenmaal veel invloed op dat imago. Dat kun je niet afdoen met ‘er iets uitflappen in een interview’. Een partijleider mag er nooit iets uitflappen. Die hoort zorgvuldig te communiceren.
@Harmjan: ik denk inderdaad dat je je vergist. Lees het nog maar eens goed. De feiten in het rapport zijn precies het tegenovergestelde van wat hij in het interview zegt.
Verder denk ik dat wat jij over de Islam zegt precies de reden is waarom het in het rapport had moeten staan. Een flink deel van de achterban vond het standpunt van de CU op dit onderdeel niet duidelijk genoeg, of vond in ieder geval dat de zorgen niet serieus genoeg genomen werden. Dat de donkere kant van de Islam te veel werd weggenuanceerd. Die loftrompet waar jij het over hebt is juist het probleem. Uit niet-christelijke hoek heb je daar namelijk niets aan, want die stemmen toch geen CU. Als dat standpunt zo onderscheidend was, waarom is dat niet overgekomen bij ‘het volk’? En waarom heeft dat geen resultaat gehad?
@Edward: Uit de cijfers is dat heel erg moeilijk te achterhalen. De verschuivingen waren heel breed en divers. De cijfers geven misschien voorzichtig aanleiding om te concluderen dat een klein beetje meer naar rechts terugschuiven goed zou zijn voor de balans. En dat lees je ok wel tussen de regels door in het rapport.
@Rolf: Ben jij bekend met het verhaal van Segers over de islam?
@Rolf: Volgens mij hebben veel mensen dat wel opgepikt. Ik geloof dat je deze keer niet namens het volk spreekt, maar goed dat is mijn idee maar.
En de donkere kant van de islam is door de ChristenUnie echt steeds benoemd. In elke bijdrage in de Kamer werd onderstreept dat in religieus opzicht de kloof onoverbrugbaar is, maar dat we in politiek opzicht de kloof wel moeten overbruggen onder bepaalde voorwaarden. Lees het boek van Gert-Jan Segers (heb je misschien al gedaan?) en dan zie je dat heel erg goed terug!
Wat betreft het interview: ik ga nog even herlezen.
@Edward: Ik vind spreken over ‘de’ achterban wel gevaarlijk hoor. Je moet bij een mening een achterban vinden en niet andersom. Daar gaat het juist fout bij sommige partijen nu.
@Remco: Jazeker, ik heb het hem zelf ook uitgebreid horen uitleggen op een verkiezingsavond en was het erg met hem eens. Het gaat mij hier ook niet om mijn persoonlijke mening, maar om een beschouwing over wat er gebeurt in de achterban. Goede analyses kunnen volgens mij alleen maar gemaakt worden als je je eigen mening niet teveel als referentiekader gebruikt. Je moet je kunnen verplaatsen in de ander, hoe anders die ander ook denkt.
Ik heb zelf een heel ander commentaar geschreven voor Joop.nl: http://www.joop.nl/opinies/detail/artikel/de_januskop_van_de_christenunie/ Ik vond vooral het contrast tussen het rapport en het interview met Rouvoet op NU.nl erg opvallend. Mijn indruk is dat rapport bewust aanstuurt op conservatievere koers CU, die electoraal weinig opleveren zal, en partij weer meer naar de marge zal brengen.
Ook leuk is de twitterdiscussie tussen Remco van Mulligen, Ruard Ganzevoort en iemand van de SGP over dit artikel.
Ik heb daar niet echt een discussie over gevoerd met Ruard. Ik doe dat, hoewel ik hem zo onderhand wel voorspelbaar eenzijdig begin te vinden (en ik ben dat zelf vast ook) graag, maar dan op een podium waar je iets meer dan 140 tekens tot je beschikking hebt. Helaas heb ik hem nog niet gezien op Opunie of Joop.
Wat jouw stuk betreft: ik vond dat vrij matig, trapte veel open deuren in, duidelijk de analyse van iemand van buiten die vooral hoopt dat de CU wat meer richting zijn eigen politieke standpunt gaat schuiven. Ik persoonlijk heb meer aan het verhaal van Harmjan, hoewel ik hoop dat er meer stukken zullen verschijnen op Opunie.
Wat je vergelijking met het interview met Rouvoet op Nu.nl betreft: je kunt m.i. niet een heel rapport, waarin talloze uitingen en interviews zijn meegewogen, op een lijn stellen met een interview dat toevallig vlak ervoor is verschenen. Rouvoet zit er als je dat naast het rapport legt op een paar punten duidelijk naast. Maar let ook op de vraagstelling: Nu.nl vroeg naar de relatie CU-CDA en het antwoord moet dus ook in die context worden bezien. Het rapport kijkt echter naar het gehele plaatje. Kortom de tegenstelling die jij tot de hoofdlijn van je stuk maakt vind ik iets te gemakzuchtig.
@ Harmjan:
Dat heeft een deel van de CU-achterban ook gedaan en die partij bleek dus niet langer de ChristenUnie te zijn.
@ Remco:
Toch is het de realiteit dat de partijen hun partijprogramma’s zullen aan (moeten) passen aan de wensen (eisen) van de kiezer. We zien nu heel goed wat er gebeurt als partijen dat niet doen: het politiek landschap versplintert waardoor het land vrijwel onregeerbaar wordt.
@Edward: Fair, voor zover dat klopt. Maar daar moeten we ons niet door willen laten leiden. Het is niet verplicht natuurlijk om op de CU te stemmen
@Edward: “de” kiezer bestaat niet. Wel zijn er pakweg 16 miljoen individuen met elk een eigen mening, die in meer of mindere mate gegroepeerd zijn. De ChristenUnie vertegenwoordigt een kleine groep van die mensen. Het programma wordt opgesteld door kiezers en wordt afgestemd op de kiezers uit de groep die de CU in het parlement een stem wil geven.
Kortom wat je bepleit, gebeurt al lang.
@Harmjan: Ik vind dat een beetje een rare redenering eerlijk gezegd. Eerst de mening en dan de achterban? Het lijkt me een wisselwerking. Als je gaat voor 7 – 9 zetels (dat was de doelstelling) dan moet je daar wel iets voor doen. Dan volstaat het hebben van een mening echt niet.
Vriend en vijand is het er wel over eens dat de CU is verschoven, in ieder geval wat betreft inhoudelijke accenten, in de stijl en in de communicatie. Als de partij verschuift en een deel van de trouwe achterban die de partij al jaren steunt en heeft helpen oprichten kan daarin niet meekomen, moet je dan gewoon tegen ze zeggen: “dan zoek je maar een andere partij”? Ik vind dat nogal wat.
Maar dat doet GroenLinks toch ook met de communisten (en in mindere mate met de milieuradicalen en pacifisten)? En dat heeft het GPV toch ook gedaan met de verontruste vrijgemaakten die tegen de komst van de ChristenUnie waren? En dat doet de VVD nu toch een beetje met de vrijzinnig-liberalen (Joris Voorhoeve etc.)?
Partijen verschuiven soms van standpunt, om electorale redenen of om meer kans te maken om in de regering terecht te komen. Van mij mag de ChristenUnie weer/meer conservatief worden, maar deze koers levert weinig extra stemmen op, wellicht vooral verlies, en de partij maakt dan ook minder kans om straks opnieuw regeringsverantwoordelijkheid te dragen.
@Rolf: Je hebt verschillende niveau’s in politieke standpuntbepaling. In de interactie van je beginselen met de problemen van deze tijd mag je inderdaad niet voorbij gaan aan de wensen van de achterban. Ik was misschien wat rigide, ik hou wel van een oneliner op zn tijd. Mea culpa.
De ChristenUnie heeft vanaf 2006 geprobeerd om op het gebied van Integratie ,immigratie en Islam haar beleid in de richting van het CDA bij te stellen. Daarover is in het rapport niets terug te vinden behalve de stelling dat er “niets mis is met de inhoudelijke politiek van de ChristenUnie”.
De partij spaart geit en kool heet dat geloof ik. Of was de ChristenUnie juist de broedende kip die door de abrupte verkiezingen gestoord werd?
@Ewout: Ik vind het ook weinig fraai als het bij andere partijen gebeurt. Je vergeet trouwens het CDA te noemen.
@Vincent Harris: Dat de CU haar integratie en islambeleid richting het cda heeft proberen op te schuiven is nonsens, er is vanuit het wi een goede studie geweest met een eigen visie (is al eerder genoemd)
Heeft het cda eigenlijk wel een islam en integratievisie.
Moet ik je gaan spellen hoe het standpunt van de ChristenUnie verschoven is voordat je begrijpt waar ik het over heb? Heb je mij ergens horen ontkennen dat de ChristenUnie een publicatie over de Islam geschreven zou hebben? De pogingen binnen de ChristenUnie om gezinsmigratie van kansarme migranten verder te beperken vallen rechtstreeks onder het “Islam debat” binnen de ChristenUnie. Van den brink heeft overigens die koerswijziging al jubelend bevestigd in een artikel in het ND in de aanloop naar de laatse verkiezingen. Een koerswijziging `in de richting van het CDA en de VVD`. Je durft wel met je `nonsens`, de brutalen hebben de halve wereld.
@Ewout: Misschien dat je eens kunt uitleggen waarom jij denkt dat een iets conservatievere koers van de CU weinig stemmen oplevert.
Ik zie daar namelijk heel weinig reden voor en geloof juist in het tegenovergestelde. Een brede ‘volkspartij’ die voluit christelijk wil zijn zonder toevoegingen als sociaal of progressief zou wel eens meer potentie kunnen hebben. Een progressief christelijke partij heeft in Nederland nog nooit tot succes geleid.
Het politieke midden is op dit moment akelig leeg in Nederland terwijl veel christenen zich daar juist thuis voelen. Misschien is dat wel de reden waarom er zoveel CU kiezers zijn thuis gebleven. Want als je én christelijk én politiek midden wilt stemmen, wat had je dan bij de laatste verkiezingen moeten stemmen? De CU heeft m.i. weer echt toekomst als de conservatieve christenen accepteren dat de CU misschien minder conservatief is dan zij zouden willen en de progressieve christenen accepteren dat de CU wat minder progressief is dan zij zouden willen. Als de ChristenUnie zo snel mogelijk het midden opzoekt en tegelijkertijd voluit christelijk blijft, dan is het mogelijk om een stabiele partij van 7 – 9 zetels op te bouwen.
Daarom zou ik de broeders en zusters aan de uiterste progressieve kant van onze partij willen vragen: “Wat vind je belangrijker; zoveel mogelijk christenen in één partij die er toe doet, of een zo uitgesproken mogelijk groen profiel? ” En voor de rechterflank zijn er vergelijkbare vragen te stellen. Als we elkaar accepteren, bereid zijn om een beetje water in onze eigen wijn te doen en de ‘C’ van onze partij op nummer 1 te plaatsen, dan kan het volgens mij niet anders of je komt politiek uit in het midden. En ik heb sterk de indruk dat de commissie Schipper tot een vergelijkbare conclusie komt.
@Rolf: Tsja, ik kan me vergissen, maar dit klinkt ook weer heel erg naar het politieke opportunisme dat ik bij Ewout constateer. Je zegt in feite dat de CU strategisch het midden moet opzoeken om lekker 7 tot 9 zetels te scoren. Ik ben het met je eens dat hier waarschijnlijk het meeste te halen is. Maar dat zou niet je drijfveer moeten zijn. De ChristenUnie heeft een christelijk beginsel en wil vanuit dat beginsel, via een orthodoxe visie, komen tot een programma dat zo veel mogelijk in lijn is met dat christelijke geloof. Als dat je doel is, dan kan dat linksig uitvallen (zoals de CU onder Rouvoet) en het kan ook rechtsig uitvallen (zoals de SGP). Dat is op zich niet iets om erg te vinden. Maar als je de vraag waar de meeste kiezers te halen zijn leidend maakt, ben je geen beginselpartij meer maar een politiek opportunistische partij.
@Remco van Mulligen: Daar heb je zeker een punt, maar zo heb ik het niet bedoeld. Ik realiseer me dat dat komt doordat ik dat aantal van 7 – 9 zetels noem, dat had ik beter niet kunnen doen. Mijn drijfveer zit niet in het trekken van zoveel mogelijk kiezers, maar in het verbinden van zoveel mogelijk christenen in de politiek. Dat lijkt hetzelfde, maar dat is het voor mij niet. Het christelijke volksdeel een politieke stem geven is mijn drijfveer. Dat is geen politiek opportunisme omdat zo’n christelijke middenpartij bij een verdergaande ontkerstening steeds kleiner zou worden. En dat scenario is niet ondenkbaar.
De partij die echt vanuit politiek opportunisme het midden aan het opzoeken is, is D66.
@Rolf: Een partij die zich ten doel stelt het christelijk volksdeel een stem te geven, zal klein zijn, kleiner worden, óf zelf verwateren zoals ook het christelijk volksdeel nog steeds verwatert. Het wat linksige profiel van de ChristenUnie kan het gevolg zijn van het feit dat de partijtop progressiever is dan de basis. Het kan ook gevolg zijn van de linksigheid die ik vrij regelmatig zie in evangelische kring, in combinatie met het feit dat evangelische bewegingen de laatste twintig jaar explosief zijn gegroeid én politiek bewuster geworden zijn, om maar te zwijgen over hun invloed binnen de gereformeerde kerken.
(Voor er een rechtse evangelo reageert: natuurlijk zijn er uitzonderingen.
)
@Vincent Harris: Ik ontken niet dat er verschuivingen in het integratie standpunt zijn opgetreden. Ik zeg alleen dat de CU een eigen visie heeft, die ontstaan is op basis van een eigen publicatie vanuit haar eigen uitgangspunten. Het standpunt is niet veranderd om richting het CDA op te schuiven.
Wat het islamstandpunt betekend heeft voor de uitslag van de verkiezingen is niet duidelijk, maar volgens mij bijna niets. De verschillende standpunten van de partijen hebben niet heel veel aandacht gekregen helaas. Het debat ging compleet over het standpunt van Geert Wilders. Andere partijen reageerden op Wilders, maar kregen / namen niet de ruimte een eigen visie uit te dragen. De CU heeft dit wel geprobeerd, maar is er niet in geslaagd hiervoor zetels terug te krijgen.
@Aldert,
Ik volg je redenering mbt islamstandpunt niet helemaal. Het klopt dat vooral het islamstandpunt van Wilders aandacht heeft gekregen, maar dat kon juist gebeuren omdat niemand, en zeker de CU niet, hem op dat punt weerwoord gaf. De CU heeft dus geen last gehad van haar islamstandpunt, maar juist aan het (schijnbare) gebrek daaraan. Ik herinner me nog een tv-debat waarin Wilders de vloer aanveegde met Arie Slob, die geen weerwoord had behalve dat christendom en islam inhoudelijk erg verschillen, maar beide toch vooral toegang moesten houden tot de vrijheid van godsdienst.
Harmjan schreef eerder ook: “In elke bijdrage in de Kamer werd onderstreept dat in religieus opzicht de kloof onoverbrugbaar is, maar dat we in politiek opzicht de kloof wel moeten overbruggen onder bepaalde voorwaarden.”
En volgens mij zit hem daar precies het punt: de enige islamkritiek die de CU heeft geuit, was theologische kritiek. Maar die is politiek niet relevant: het heeft volkomen ontbroken aan een politieke stellingname t.o.v. de islam. Wel vanuit het WI, maar niet vanuit de Kamerfractie en zeker niet vanuit de lijsttrekker. En dat laatste is wat kiezers zien.
Voorbeeld: een obscuur 50-persoons kerkje op de hei in Florida wil Korans verbranden. De hele Ummah ontsteekt in geweld. Waar reageert André Rouvoet op via Twitter? Niet op het islamitisch geweld, maar op het obscure kerkje. Dat is nou net de verkeerde boodschap.
Ook heb ik de CU niet gehoord toen in Rotterdam de speklapjes werden geweerd van de gemeentebarbecue, of toen de politie IJsselland alle agenten de ham uit de lunchpakketjes weerde, allemaal vanwege ‘aanstoot’ van islamitische medeburgers.
En over dát soort “symbolische” zaken gaat het begrip “islamisering” dat Wilders zo succesvol in de markt heeft gezet. Zoals eerder betoogd: symboolpolitiek is hoogst relevant omdat het de plek is waar de keuzes concreet worden in de praktijk. In de theologie is “symboliek” ook een synoniem voor “dogmatiek”: het laat zien (letterlijk “vat samen”) waar je voor staat.
De CU heeft in het islamdebat eenzijdig de vrijheid van godsdienst verkondigd. Wat ontbrak was de andere kant van de medaille: vrijheid van godsdienst betekent wèl dat mijn islamitische collega in de kantine halal moet mogen eten. Het betekent níet dat hij zich met de inhoud van míjn broodtrommeltje mag bemoeien. Kortom vrijheid van godsdienst gaat over rechten voor jezelf, en niet over beperkingen voor de ander.
En ja, dit roept ook vragen op over ónze ‘heilige huisjes’ (zondag? verbod op godslastering?). Laat die vragen maar komen. Alles beter dan de indruk wekken dat de CU, om die vragen te voorkomen, de donkere kant van de islam maar over het hoofd wil zien.
@Alex: Van harte mee eens. Zie ook mijn reactie onder het nieuwe artikel van Roel Kuiper; wanneer krijgen meningen zoals die van Alex nu eens echt de ruimte binnen de CU? Dat zou het vervolg moeten zijn van het rapport Schipper!
@ Alex:
Ach, je hoort de ChristenUnie wel vaker niet.
Voorbeeld: De Amerikaanse familie Phelps van de Westboro Baptist Church (met de sprekende website: http://www.godhatesfags.com) stuurde een afvaardiging van hun familie / Kerk (zijn niet los van elkaar te zien) naar Nederland om te protesteren bij de herdenking van het neerstorten van een vliegtuig van Turkish Arilines bij Schiphol. Volgens Fred Phelps was het neerstorten van het vliegtuig een straf van God aan Nederland omdat Nederland zo liberaal is t.o.v. homoseksuelen. Dat er nauwelijks een Nederlander in het toestel zat en dat de doden en gewonden vrijwel uitsluitend Turks waren, laten we maar even in het midden.
Zo ongeveer de gehele politiek veroordeelde de demonstraties van de Westboro Baptist Church en er zijn zelfs pogingen gedaan om de familie Phelps buiten onze landsgrenzen te houden. Maar de CU bleef stil.
Dan nog even dit: als de vrijheid van godsdienst niet gaat over beperkingen van een ander, waarom wordt mijn slaap dan op zondagochtend beperkt door het luiden van kerkklokken? En waarom probeerde de CU wanhopig de vrijheden op medisch-ethisch gebied van anderen te beperken in het laatste kabinet?
@Remco,
Ik hap toch even:
“(Voor er een rechtse evangelo reageert: natuurlijk zijn er uitzonderingen. ) ”
Volgens mij klopt je observatie wel dat veel evangelische kerken “links” georiënteerd zijn. Ik ben zelf ook vol overtuiging deel van een “linkse kerk”, waarvan de Amerikaanse tak ook bepaald geen vriendjes is met “religieus rechts”.
Mijn politieke visie gaat echter vooral terug op Augustinus en Kuyper, is dus niet echt “evangelisch rechts”. Het is eerder zo, en in die zin bestaat er wel “evangelisch rechts”, dat juist omdát wij als kerk armslag nodig hebben om onze “linkse hobbies” te kunnen vormgeven, er een politiek ‘rukje naar rechts’ nodig is, waardoor andere ‘kringen’ dan de overheid de ruimte èn het geld overhouden om links te kunnen zijn. Mijn “rechtsheid” is dus niets anders dan het verlangen om de “linksheid” van de kerk zelf te mogen organiseren en bekostigen – dat lijkt mij een voluit Kuyperiaans uitgangspunt en niet specifiek evangelisch
@Edward,
1) Mbt Westboro baptist church: deze groep wordt in de hele christelijke wereld beschouwd als een stel haatzaaiende idioten, mi zou niets de CU ervan moeten weerhouden om dat hardop te zeggen.
2) Mbt zondag: luiden van kerkklokken is misschien het verkeerde voorbeeld (wil je dan ook autoverkeer verbieden, als slaap je argument is?), maar ik ben -op precies dit argument- inderdaad tegen beperkingen op koopzondagen. Dit is precies het soort discussie dat gevoerd moet worden: ik zou vinden dat elke werknemer het recht heeft om religieuze of anderszins ideologisch gekleurde voorkeuren te laten meewegen in de keuze van vrije dagen (socialisten 1 mei, moslims vrijdag, Joden zaterdag, enz enz) maar dat christenen inderdaad niet de samenleving moeten opleggen dat zondag de beste dag is om vrij te zijn.
3) Medisch-ethisch gebied is van een heel andere orde Edward. Als iemand nou zichzèlf zou willen aborteren, dan zou je dat met enige fantasie nog onder persoonlijke keuzevrijheid kunnen stoppen. Als het gaat om het aborteren van iemand anders, dan staat voor mij inderdaad voorop dat dit ongeboren leven niet de keuzevrijheid mag worden ontnomen om zijn/haar eigen leven vorm te geven. Dus ook wat dat betreft ben ik tegen iedereen die de keuzevrijheid van een ander wil beperken – reeds geboren of nog onderweg.
Maar laten we deze thread niet vervuilen door deze laatste discussie helemaal inhoudelijk te gaan uitspitten – ik weet hoe je daar over denkt. In elk geval op punt van de zondag vind ik de standpunten van de CU inderdaad aan een grondige revisie toe, vandaar ook de slotalinea van mijn reactie van 12:16.
@Alex: Met je punt 2 ben ik het oneens, maar meer vanuit praktische overwegingen. Voor de inrichting van onze samenleving is het ideaal om een weekend van twee dagen te hebben. In heel Europa, Noord-en Zui-Amerika en veel andere delen van de wereld zijn dat dezelfde twee dagen. In een andere groep landen zijn dat de vrijdag en de zaterdag.
Je hoort vaak dat er in deze discussie naar het buitenland wordt verwezen, maar ook daar staat het grootste deel van de economie gewoon stil in het weekend. Ga maar eens naar Londen op zondagmorgen, je komt werkelijk niemand tegen. Pas ‘s middags komt het leven daar weer een beetje op gang en dan is het gericht op ontspanning en tourisme.
Het is gewoon heel erg praktisch om dergelijke afspraken te maken. Ik moet er als werkgever niet aan denken dat er geen vast weekend meer is dat voor iedereen geldt.
@Rolf,
Niet zo oneens als het lijkt. Ik zou uit praktische of economische overwegingen ook wel voor twee aaneengesloten vrije dagen zijn, alleen ik vind dat je geen religieuze argumenten moet gebruiken om voor niet-gelovigen te bepalen wèlke twee dagen dat zouden moeten zijn. Dat er andere dan religieuze redenen zijn om aan een ‘vast’ weekend vast te houden, ben ik met je eens.
@ Rolf:
Ga jij dan maar eens naar een stad als New York, Boston, Washington, HongKong of Tokio. Activiteit van 7 uur ‘s ochtends tot middernacht, 7 dagen per week. Maar je hoeft niet eens zo ver te gaan. Met Thalys is het 3 uur naar Parijs en hoewel Parijs op zondag iets later op gang komt, is de stad om 9 uur ‘s ochtends op zondag klaarwakker. En dan niet alleen gericht op toerisme. Aan de Sorbonne is werken op zondag geen uitzondering. De winkels zijn ook buiten de toerismegebieden gewoon om 10.00 uur open op zondag.
Londen is al jaren geen maatstaf meer.
@Edward: Allemaal winkels, shopping malls en entertainment. Dienstverleners en B2B alleen buiten het weekend. Van mij mag Amsterdam ook worden als Tokyo en Parijs hoor, maar de economie is meer dan alleen winkelen, cultuur, ontspanning en uitgaan.
@ Rolf:
Vreemd. Op Wall Street heb ik nog nooit een winkel gezien en toch is het er op zondag knap druk.
Het punt blijft wel dat het erg selectief is om de retail persé op zondag dicht te willen hebben. Ik ben zelf jaren teammanager geweest op de storingsdienst van een telco, en heb nooit een christen gehoord die het vreemd vond dat ik op zondag moest werken. Terwijl het gewoon een commercieel bedrijf is. Alleen als je medewerkers face to face klantcontact hebben (retail, ijsverkopers) in plaats van telefonisch (zakelijke dienstverlening), dan vinden we ineens dat dat niet kan op zondag. Ik heb dat nooit begrepen.
Maar het punt waar het om ging was niet de zondagsdiscussie an sich, maar het denken over vrijheid van godsdienst in de context van de opkomst van een godsdienst die niet zo gelooft in rechten voor andersdenkenden. Ik denk dat de houding van de CU t.o.v. de islam zo halfslachtig is geweest omdat er in het eigen programma ook nog een aantal restjes theocratie zitten -die volgens mij i.t.t. de SGP niet zozeer voortvloeien uit overtuiging maar meer uit traditie- die je óók moet aanpakken als je de islamdiscussie wilt voeren. M.i. is de conclusie van Schipper glashelder dat de CU geen rol speelde in het islamdebat, en mijn punt mbt de zondag was dat we die rol ook niet kúnnen innemen zonder onze visie op de verhouding kerk en staat als geheel -dus breder dan islam- opnieuw te doordenken.
@ Alex:
Nou, ik denk dat mijn mening omtrent de CU en de rechten van anders-denkenden wel bekend is, dus daar zal ik niet verder over uitwijden.
Geen enkele partij is echt in het Islamdebat gesprongen om een heel simpele reden: geen partij wilde op een lijn met Wilders en de PVV worden gezet. De partijen die zich sterk tegen Wilders verzetten (GroenLinks en D66) hebben dat ook gemerkt in hun zetelwinst. De PvdA, die in Job Cohen een goed leider maar een matig debatter heeft, heeft ook bij lange na niet zoveel zetels verloren als verwacht. En dat terwijl de CU en het CDA, die beide zich niet tot nauwelijks tegen Wilders verzetten, klappen hebben gekregen.
Toch betwijfel ik dat dat de voornaamste reden is voor het verlies van de CU en dat doet de commissie Schipper ook. Maar het is voor de partijtop natuurlijk veel prettiger om te zeggen dat men de plank heeft misgeslagen op het gebied van het Islamdebat dan toe te moeten geven dat veel (moderne) Christenen zich niet langer herkennen in een conservatief bolwerk als de CU.
@Edward: Ik heb de top van de partij niet horen zeggen dat het verlies te wijten is aan het islamdebat? En het is wel erg gemakkelijk om te stellen dat alleen de partijen die zich tegen Wilders keerden hebben gewonnen. Die partijen haden vooral een duidelijk en helder standpunt. En in de laatste verkiezingen hebben vooral partijen met duidelijke standpunten het goed gedaan, of ze nu links, rechts, progressief of conservatief zijn. En dat lijkt mij eerlijk gezegd ook goed. De kiezer moet duidelijk weten waar je als partij voor staat. En daar heeft het bij de CU aan geschort volgens het rapport.
Persoonlijk ben ik er nog niet zo van overtuigd dat zoveel christenen progressief denken. Op onderdelen misschien wel (duurzaamheid, opkomen voor de zwakken), maar op andere punten juist weer helemaal niet (kleine overheid, medisch-ethische kwesties, vrijheid van onderwijs, etc.). Beetje kort door de bocht die slotconslusie van je.
Rolf, de cijfers uit het rapport-Schipper ondersteunen de conclusie van Edward ook niet. Minder dan een kwart van het verloop ging naar progressieve partijen (PvdA, D66 en GL), meer dan een derde juist naar de rechtse partijen en een nog groter deel bleef thuis.
Het verlies richting ‘progressief’ is dus klein, wat het des te verwonderlijker maakt dat Rouvoet op nu.nl juist van díe groep benadrukt dat ze “bij ons horen”.
En, voor de duidelijkheid, ik reken de VVD niet bij de progressieve maar bij de rechtse partijen: Rutte had reeds voor de verkiezingen aangegeven het liefst over rechts te willen; zoals er in het CDA een richtingenstrijd is tussen christelijk-conservatief en vrijzinnig, is die er in VVD tussen klassiek-liberaal en vrijzinnig, en in beide partijen lijken de klassieke stromingen gelukkig voorlopig te hebben gewonnen. Vandaar Pechtolds positionering ten opzichte van ‘linkse samenwerking’: er is voor hem veel meer te halen aan de linkerkant van de VVD dan aan de rechterkant van PvdA en GL.
De feiten wijzen in elk geval niet richting de door Edward gesignaleerde leegloop van de CU bij gebrek aan progressivisme. Eerder het tegendeel zou ik zeggen.
Hoewel een stukje terug, ik kan me wel vinden in citaat van Harmjan: je hebt een politieke vise/mening, en daar zoek je (meer) achterban voor. Vaak anders dan bij consumentenproducten waar behoeften markt overwegend zijn. Hoewel ook voor een goed product soms een sterke goede markt te winnen is.
Daarnaast is ook het geestelijk/godsdienstig klimaat van invloed op uitslagen verkiezingen. En of je die kunt pakken met politieke strategie?
@Ronald: Een bekende marketing strateeg heeft eens gezegd: “markt bestaat niet, die maak je.” En hij bewees het door een nieuw merk succesvol te introduceren in een markt waarvan iedereen zei dat die al meer dan verzadigd was. Datzelfde geldt voor behoeften; marketing mensen creëren voortdurend behoeften bij ons die we eerst niet hadden. Ik zeg niet dat we in de politiek die kant uit moeten, maar een beetje meer visie en strategie mag van mij wel.
Rolf, inderdaad het koppie zal gebruikt moeten worden, maar dan zonder dat de gevouwen handen vergeten worden….. Te veel campagneplan en te weinig bidstond is immers weer een ander onevenwicht.