‘Geloof betekent in de westerse traditie de overtuiging dat de wereld en de mens geschapen zijn door een almachtige God. Wie goddelijke normen gehoorzaamt of overtreedt, wacht hemel of hel. In het licht van deze eeuwige straf of beloning is de rest onbelangrijk.’
Deze omschrijving van geloof stond vorige week woensdag in een kader bij een artikel in NRC Handelsblad naar aanleiding van het nieuwe boek van Joep de Hart, Zwevende gelovigen. Oude religie en nieuwe spiritualiteit. Wie Tom Wright’s Surprised by Hope. Rethinking Heaven, the Resurrection, and the Mission of the Church heeft gelezen, realiseert zich echter dat de gemiddelde christen zijn of haar geloof ook zo zou kunnen omschrijven.
Ik was echt verontwaardigd toen ik dit citaat las en nog meer toen ik me dat realiseerde. Het zou je geloof maar zijn. En vooral: je hoop. Waar las ik ook al weer dat als de doden niet zullen opstaan, mijn geloof zinloos is? En dat als er toch geen doden worden opgewekt, we maar beter kunnen eten en drinken, want morgen sterven we? In mijn vorige bijdrage heb ik betoogd dat het in het christelijk geloof gaat om relaties (en niet om regels, zoals de tweede zin uit het citaat suggereert). Nu gaat het me er om te laten zien hoe misplaatst de laatste zin is in het licht van de christelijke hoop.
Wright laat zien dat als het er in het christelijk geloof om gaat dat Jezus is opgestaan uit de dood, dat wij ook zullen opstaan en dat God de hemel en de aarde zal vernieuwen, dit ons een totaal andere kijk op ons leven en deze aarde geeft dan als we alleen maar geloven dat we naar de hemel gaan. Het geeft ons een hoopvol perspectief op het hier en nu; dat is oneindig belangrijk. God wil namelijk die vernieuwing, zij het gedeeltelijk, al op deze aarde en in de tegenwoordige tijd tot stand brengen. Dit zowel als een teken als een voorproefje van zijn uiteindelijke redding. En het is nog gekker: Hij wil ons inschakelen bij die vernieuwing. We zijn ten slotte niet voor niets naar zijn beeld geschapen… Dit is nu de missie van de kerk.
Hoe meer dit tot me doordringt, hoe meer ik tot het besef kom dat dit werkelijk revolutionair is. Opeens zie ik het hele plaatje. Opeens krijg ik hoop op een betere wereld – niet misschien, maar zeker, niet pas straks, maar ook nu al. Opeens vraag ik me af hoe ik daarin kan meewerken.
Vroeg of laat leg ik altijd de link met Europa en de Europese Unie. Er is mij veel aan gelegen dat dit vanzelfsprekend wordt. Laat het feit dat dit niet vanzelfsprekend is onder christenen en in de christelijke politiek niet zien hoe dominant de opvatting nog steeds is dat het in geloof gaat om de redding van mijn ziel voor de hemel? Zodra je gelooft dat wij net als Jezus zullen opstaan in een getransformeerd lichaam en dat God deze aarde zal vernieuwen en daar nu al mee bezig is, kijk je toch gelijk om je heen wat je daar al van ziet en vraag je je toch direct af hoe we daar meer van kunnen gaan zien? Dan gaat het opeens om de oplossing van de problemen van onze tijd, zoals schrijnende armoede, mensenhandel, afnemende biodiversiteit. Deze problemen spelen niet slechts op Europees, maar zelfs op mondiaal niveau. Deze problemen vragen dus ook om oplossingen op die niveaus. Zo simpel – en zo moeilijk – is het.
Ik weet het. Wij vestigen niet zelf Gods koninkrijk en zijn gerechtigheid op aarde en de Europese Unie al helemaal niet. De Europese Unie heeft echter wel een belangrijke verantwoordelijkheid om de problemen van onze tijd aan te pakken. Zou het zo kunnen zijn dat God zijn kinderen alsook mensen die niet in Hem geloven maar dezelfde zaak zijn toegedaan op een bijzondere manier hiervoor wil gebruiken? Ik geloof het. Ik hoop het. De toon is gezet.
ha Sander,
Wat een ont-luis-ter-end citaat. Het staat in schril contrast met de geest die ik proef hier op de Kirchentag. Vooral de verhalen van theologe Margot Kassmann ademen een andere geest. Haar stelling: kerken (of groepen christenen) moeten contrastgemeenschappen vormen, zgn. ‘biotopen van dromers, visionairs en profeten zijn’ die ondanks dat alles op het tegendeel lijkt te wijzen vasthouden aan ‘beelden van hoop’, zoals die in de bijbel verwoord worden.
Optimisme/hoop is een morele opdracht, zie iemand ooit, en zo zie ik het zelf ook steeds meer. Voglens mij is dat in elk geval nu de uitdaging: om ‘hoop’ en ‘verwachting’ los te koppelen van de 19e en 20e eeuwse utopieën, maar overeind te houden als inspirerende toekomstvisioenen. Alleen zo kan een terecht realisme over de wereld zoals die is niet verzanden in apathisch onderuitzakken.
De wereld zoals die wordt, kán de mensen die leven met de wereld zoals die is, niet onberoerd laten.
Lees het CV.Koers zomernummer over het Koninkrijk verder!
En: als je een mooi betoog wilt houden over hoop voor Europa, welkom om dat te doen op de Contrastnacht (www.contrastnacht.nl).
Alle goeds,
Karel
@ Sander,
Ontegenzeggenlijk is het oordeel een belangrijke determinant van het geloof. Je hebt mensen die zeggen dat alles reeds is voorbestemd, en gelovigen die denken dat ze hier op het aardse kunnen bepalen hoe hun eeuwig leven zal worden vormgegeven.
De manier waarop iemand gelooft is van persoon tot persoon verschillend. Het citaat wat de NRC heeft vermeld is blijkbaar niet jouw citaat.
Het is altijd lastig om waar te nemen van binnenuit. Observeren gaat het beste vanaf de zijlijn. Zelf ben ik ook iemand die het geloof vanaf de zijlijn beschouw. Ik neem heel wat geloof waar in mijn omgeving en dat citaat waarmee je opende vind ik niet zo slecht gekozen.
De ene ziet het hemels koninkrijk als een “vette worst” de ander de hel als straf, waardoor mensen leven volgens de normen van de kerk. Zo werkt de mens, de politiek, de kerk en de maatschappij. Opvoeden gaat door belonen en straffen, waarschuwen voor ellende, oproepen van vrees voor onheil.
Eigenlijk begrijp ik niet goed wat dit artikel op een ChristenUnie forum doet, het is eerder een theologische beschouwing. En dan nog met een bedenkelijke inhoud ook nog. Het citaat is natuurlijk een karikatuur van het christelijke geloof, maar de bijdrage van Sander rammelt ook nogal. Afgezien van een opmerking hier en daar in een bijzin ademt dit artikel namelijk toch de sfeer van een soort van alverzoening in combinatie met het bereiken van het Koninkrijk van God in deze tijd in een soort geleidelijk proces zonder apocalyptisch einde en de tweede komst van Jezus. Die ‘sfeer’ is wel in lijn met eerdere artikelen van dezelfde schrijver. Ik hoop niet dat deze theologische visie kenmerkend gaat worden voor onze partij, maar het verklaart wel veel van de politieke standpunten die ingenomen worden; alsof je met politieke maatregelen het Koninkrijk van God dichterbij kunt brengen.
Het uitgangspunt voor dit artikel lijkt te zijn (als het niet klopt hoor ik het graag) dat het Koninkrijk van God iets anders is dan de nieuwe hemel, dat de hel (of zo je wilt het dodenrijk, hades, sheol) niet bestaat en dat het Koninkrijk van God op deze aarde gevestigd zal worden in een soort geleidelijk proces waaraan wij mensen een belangrijke bijdrage kunnen leveren. Als wij maar ons best doen dan wordt het op deze aarde steeds beter totdat het Koninkrijk gekomen is.
Maar als je hoop op mensen is gevestigd dan kom je bedrogen uit is de boodschap van de Bijbel en merken we dat niet dagelijks, ook in de politiek? Beste Sander, wat doe je met het Bijbelse uitgangspunt dat wie in jezus gelooft het eeuweige leven heeft (ondanks alles wat hij/zij doet), maar wie in Hem niet gelooft het eeuwige leven niet heeft? Als dat niet zo zou zijn dan was Jezus inderdaad voor niets gestorven.
Graag zie ik je reactie tegemoet.
Kan je die laatste uitleggen? Waarom is Jezus voor niets gestorven als er geen mensen naar de hel gaan?
Verder denk ik dat jouw interpretatie van Sanders stuk nogal wat verder gaat dan het stuk zelf. Ik zie hem vooral schrijven dat de mens zelf een bijdrage kan leveren aan deze wereld, ten goede. Niet dat er geen hel is, of dat de mens zelf het Koninkrijk van God kan bewerkstelligen. Maar het idee dat de mens, onder andere via politiek, een positieve bijdrage kan leveren, de wereld iets beter kan maken, als hij maar luistert naar God, dat lijkt me zo wereldschokkend niet. Volgens mij hebben we daar in de confessionele traditie zelfs een woord voor: cultuuropdracht.
Met één punt van kritiek ben ik het wel eens, namelijk dat dit stuk vooral theologisch is, en ook een beetje zweverig, waardoor ik me afvraag wat we er als politieke partij mee moeten. Het NRC schetst een karikatuur, natuurlijk, maar veel van de christenen die ik bv bij Ichthus of bij de CU heb leren kennen denken wel in die richting: wie Jezus aanneemt die is gered en de rest gaat naar de haaien. Ik vind die samenvatting van het NRC, ook al sluit die niet aan bij hoe ik geloof, zo wereldschokkend niet.
Naar de hel Remco. De haaien zijn vriendelijk, die scheuren je in een keer in stukken en eten je vervolgens op. Het duurt maar even. Branden in de hel is voor eeuwig.
@Remco: De volgorde van die zin kan inderdaad aanleiding geven tot misverstanden; zo is het niet bedoeld. Wat ik bedoel is dat je volgens mij moet uitgaan van de situatie dat de relatie tussen God en mens(heid) in een gebroken toestand verkeert, inclusief deze aarde. Jezus leven, dood en opstanding hebben het mogelijk gemaakt om die relatie weer te herstellen. Voorlopig gaat het daarbij nog om persoonlijke keuzes en de persoonlijke relatie tot God, maar na Jezus’ wederkomst zal de hele schepping nieuw worden en weer volmaakt zijn. Als dat niet zo zou zijn dan was Jezus’werk voor niets geweest.
De Bijbel is er ook vrij duidelijk over dat die nieuwe hemel en aarde er niet komen in een geleidelijk proces, dat we er als het ware naar toe groeien. Het omgekeerde zal het geval zijn. Het zal steeds ondraaglijker worden, totdat het moment daar is.
Wie dat niet gelooft zal daar niet bij zijn, maardat is in veel gevallen een eigen keuze. De opmerkingen van Ewout laat ik maar even voor wat ze zijn; in ieder geval zal de hel een maatschappij zijn waar God niet meer aanwezig is, zoals nog wel in deze wereld.
Maar we zijn het er wel over eens dat deze discussie wat ver verwijderd staat of zou moeten staan van de politiek. Voordat je het weet zit je in een soort ‘vredesrijk’ beweging zoals in Münster in de zestiende eeuw
Niets dan lof voor dit stuk van Sander Luitwieler, en ik vind het ook niet misstaan op een opiniesite van een politieke partij. Als de CU gelooft dat Gods woord de basis is voor ons politiek handelen (en last time I checked was dat zo), dan begint je positiebepaling tav ontwikkelingen in de wereld met theologische reflectie. Sterker nog, zoals elke begroting een moreel document is (Wallis), zo is ook elke politieke keuze ‘theologie in actie’. Wat iets héél anders is dan theo-crátie, overigens.
@Rolf,
Ik vind dat je Sanders artikel te kort doet door het in de lijn te plaatsen van de Münster-beweging uit de 16e eeuw. Er zit wel iets tussen het ene extreem van Münster en het andere extreem dat zegt dat christendom alleen gaat over eeuwige beloning of straf, waar het artikel mee begint.
Jezus’ boodschap was die van het Koninkrijk van God, en die boodschap was zowel aankondiging als demonstratie. Hij vergaf niet alleen zonden, maar genas zieken en verbrak patronen van onderdrukking. Mensen die Hem gehoor gaven, hadden niet alleen een ticket voor het hiernamaals, maar werden vooral geacht radicaal anders te gaan leven in het hiernumaals: restitutie van afgeperst geld (Zacheüs), het vormen van een gemeenschap die voor haar armen zorgt (eerste gemeente), die het eigen mandaat van de overheid erkent (Romeinenbrief) en tegelijk een morele tegenmacht vormt die ervoor ijvert dat de overheid niet ontaardt in een antichrist (Tessalonicenzenbrieven). Het christendom heeft een brede agenda aan deze kant van de Wederkomst!
Ook zie ik Sander Luitwieler de realiteit van de hel niet ontkennen – alleen het Bijbels tegenovergestelde van de hel is niet het uit het Grieks pantheïsme geïmporteerde begrip van de onstoffelijke ‘hemel’, maar de opstanding uit de doden en het leven op de vernieuwde aarde (Opb. 21 & 22). Zowel het ‘dodenrijk’ (she’ol) als het ‘paradijs’ zijn in de Bijbel op zijn hoogst een ‘intermediate state’ tot aan de opstanding, nooit het einddoel!). De mens is en blijft een aards wezen, een ‘Adam’, ook in het uiteindelijke opstandingsleven. Jezus is het ‘de eerste geest’, maar ‘de tweede Adam’. Het menselijk leven heeft een aardse toekomst.
En als laatste: Jezus’ opdracht van het aankondigen en demonstreren van het Koninkrijk is overgegaan op Zijn volgelingen (Zoals de Vader mij heeft gezonden, zend Ik jullie). Dat wil, in goed gereformeerde traditie, zeggen dat het Koninkrijk altijd “al wel en nog niet” is: wij vestigen nooit het Koninkrijk (contra Münster en contra de in evangelische kring populaire dominion theology), maar het is wel onze doorgaande opdracht om er, zoals in bovenstaand artikel geformuleerd, “een teken en een voorproefje…van tot stand te brengen”. Die overtuiging heeft oude papieren; ook Augustinus zag de “aardse stad” en de “stad van God” als twee projecten waaraan gelijktijdig wordt gebouwd, beide voorlopig en beide in afwachting van de voleinding. Uit die voorlopigheid en onvolmaaktheid volgt ook een bescheiden opvatting over de staat (als ‘ordebewaker’ binnen de “aardse stad”). Maar uit de anticipatie van de voleinding volgt tegelijk ook een diep gemotiveerde betrokkenheid op de wereld vanuit het ideaal van de “stad van God”.
Daar ligt ook de tekortkoming van het conservatisme, dat alleen negatief gelooft in “small government”. Dat is m.i. het halve verhaal, het bestaat niet zonder positief geloof in “big church”. Oftewel sterke ‘soevereine kringen’. En dan ben je als vanzelf bij de basis van je politieke stroming, en kun je meteen uitleggen waarin jóuw christelijke politieke visie afwijkt van andere partijen die zich ook christelijk geïnspireerd weten, maar dat anders vertalen (bijvoorbeeld door het christendom vooral te zien als een cultuurgoed dat moet worden bewaakt binnen onze instituties -SGP, CHU, conservatieven- of als een ‘golden rule’ die verder volledig ‘horizontaal’ moet worden uitgeleefd -CDA.
Zonder theologische reflectie blijven we ons nog twintig jaar verbazen over waarom niet alle christenen tot dezelfde politieke conclusies komen. De weg vooruit is m.i. om expliciet te maken waaróm: niet iedereen leest de Bijbel met dezelfde bril, en dat is prima. Maar laat elke partij verantwoorden met wèlke bril zij de Bijbel leest, en hoe dat leidt tot concrete politieke keuzes, m.n. op het vlak van wat je wel en niet van de staat verwacht. Mij bevalt de bril uit dit artikel uitstekend!
@Alex: Mij niet. Net zoals ik een tegenstander ben van een uitgesproken links of rechts profiel van de ChristenUnie ben ik ook een tegenstander van een uitgesproken theologisch profiel. Het is een luxeprobleem dat wij in Nederland die ruimte hebben. Met jouw uitleg over het dodenrijk als een ‘intermediate state’ ben ik het bijvoorbeeld absoluut oneens, maar is dat een reden om weer een andere politieke partij op te richten? Ik hoop van niet. Op onze Bijbelstudiegroep hebben we vanavond de preek van Tim Keller behandeld over ‘The prodigal God’, over de gelijkenis van de verloren zoon. Meer dan dat hebben we volgens mij niet nodig om als christen politiek te bedrijven en onderlinge verschillen te accepteren. Gooi de kiesdrempel maar wat omhoog, dat zal ons christenen dwingen om meer samen te werken en een einde te maken aan onze profilerinsdrang.
Maar het is jammer dat de schrijver niet meedoet hier, zo weten we nooi wat hij nu precies bedoelde.
Risico van een partij op theologische basis – bv “samen in de naam van Jezus” – is dat je politiek alle kanten op flippert en dat theologische kwesties in de politiek doorklinken. Dat zag je bij het GPV toen de GKV in de jaren zestig scheurde. Maar ook in mijn onderzoek zie ik het overal. Politiek heb je als christenen, denk ik, evenveel uiteenlopende visies als niet-christenen. Ik vrees dat dit een van de grondoorzaken is van het “probleem” van de ChristenUnie in de publieke beeldvorming. Het CDA heeft dat probleem niet omdat het zich formeert rondom een christelijk-geïnspireerd programma; de SGP heeft het niet, omdat de partij op een veel homogenere achterban gebaseerd is. De ChristenUnie echter… wat ons bindt is een gedeeld geloof. Dat is mooi en leidt tot standpunten waarbij ik me uitstekend thuis voel, beter dan bij enige andere partij. Maar de stilzwijgende basis van de CU is niet een politiek idee, maar een gedeeld geloof – we behoren tot een bepaalde sociaal-culturele groep, die via onze partij een stem krijgt in het parlement. Lijkt toch op het GPV-idee en die partij had, heel consequent, in de eerste decennia van haar bestaan geen politiek programma. De theologie was immers de basis.
@Remco: Theologie als basis is op zich geen probleem, tenzij die basis smal wordt. Dan ga je mensen indirect of soms zelfs direct uitsluiten. Zoals bijvoorbeeld het GPV vroeger. Waar de ChristenUnie kiest voor een theologische lijn die bijvoorbeeld tot uiting komt in optredens van bepaalde gospel artiesten en bands op partijbijeenkomsten dan weet je dat een deel van de ChristenUnie leden zich daar niet lekker bij voelt. Dat is niet erg, als je een ander moment maar kiest voor het Urker mannenkoor bijvoorbeeld. Delirious? Prachtig. Maar dan ook Bach.
Met Remco ben ik het eens dat hier waarschijnlijk de grondoorzaak ligt van het probleem bij de ChristenUnie. Maar dan niet in de beeldvorming, maar heel concreet in de basis. Ik denk namelijk dat die theologische keuze al gemaakt is, misschien onbewust, maar het is er wel degelijk. Het is een theologische kleur waar ik mij persoonlijk wel lekker bij voel, maar ik weet dat dat niet voor iedereen geldt in de ChristenUnie ‘familie’. Zou ik daar dan geen rekening mee moeten houden?
Ik ben zelf niet hervormd maar heb wel altijd een zwak gehad voor die kerk. Dat ‘volkskerkmodel’ zou volgens mij goed passen bij de ChristenUnie. Zodra we de politieke of theologische basis te smal maken sluit je ergens een deel van je mede-christenen uit die zich bij SGP en CDA niet thuis voelen, maar daar uiteindelijk toch terecht gaan komen. De nieuwe voorzitter van het CDJA die afkomstig is uit een SGP nest verwoordde het zaterdag in het ND wel treffend vond ik. Toen hij uitlegde waarom hij niet had gekozen voor de ChristenUnie noemde hij twee factoren; te veel verwachting van de overheid en te moraliserend. Beide zijn volgens mij het gevolg van een combinatie van een te smalle theologische en een te smalle politieke basis. En als je het ‘samen in de naam van Jezus’ écht meent, dan kun je nooit uitkomen op een smalle basis.
Ik vind de gedachte dat Christelijke politiek het verschil kan maken in Europa wel een opportunistische gedachte. Er wordt maar even voorbij gegaan aan het bestaan van de echte wereld waarin wij leven.
Natuurlijk moet men ergens beginnen maar dan lijkt het mij verstandig om eerst alle Christelijke standpunten te verenigen. Aan de reacties op dit artikel kun je al zien dat dat bijna niet mogelijk is.
Sander probeert een standpunt in te nemen waaruit een begin gemaakt kan worden om in Europa het verschil te maken. De reacties liegen er niet om. Ook al is te verwachten dat zijn standpunt op kritiek van binnenuit kan rekenen, het zou een basis kunnen zijn om Christelijke politiek samen te brengen. Door voorzichtig een laagdrempelig uitgangspositie te kiezen dat door alle partijen te dragen is, kun je starten. Samen de mensen dienen zou het uitgangspunt moeten zijn. Acties spreken luider dan woorden. Doen leidt tot resultaten.
Zolang Christenen geen programma maken dat door alle partijen gesteund wordt, is Christelijke politiek(met resultaat) nog ver weg.
Vraag jezelf eens af hoe het eruit ziet wanneer Christenen onderling kissebissen over details. Voor mij was dat nou juist de rede dat het zo lang duurde voordat ik overtuigd raakte. Laat staan de mensen en families die al generaties zonder Christus zijn opgegroeid.
Ja een goede Christelijke aanpak zal zeker het verschil maken in Europa maar dan wel gebaseerd op bijbelse principes die snel, makkelijk en resultaatgericht zijn. Zoals bijvoorbeeld in Mattheus 25: 34-40.
Verder een leuk artikel
@Rolf: Welke theologische kleur bedoel je? Overigens kan een smalle basis wel werken, zie SGP en GPV. Maar dat zie ik niet als ideaal. Of je liederen moet zingen op een partijcongres vraag ik me ook af. Dan krijg je straks een partij waar de theologische balans gezocht wordt via die weg, met eerst Opwekking 565, dan Bach, dan Liedboek, dan Johannes de Heer en als toefje op de taart misschien nog het Salve Regina (sorry, ik kan het niet laten
). Dat straalt uit dat je er vooral bent om de representatie van een groep, terwijl politiek niet bestaat uit kerkje spelen, maar uit het formuleren van een visie op het welzijn van het land, in ons geval geïnspireerd door ons geloof.
@Remco: Welke theologische kleur? Nou, voor wat het waard is dan: modern gereformeerd met een evangelische tik
Liederen zingen op een congres niet meer doen? Je moet je wel realiseren dat zingen zo’n beetje een primaire levensbehoefte is van zowel gereformeerden als evangelischen, dat mag je ons niet ontnemen
Maar zonder gekheid; ik zou het juist mooi vinden om inderdaad op partijbeeijnkomsten die afwisseling te zien in de liederen die we zingen, in de openingen, etc. Dat heeft denk ik niets te maken met het uitstralen dat je er bent voor een groep, maar juist met het uitstralen dat we elkaar volop respecteren. Dat zou ook zo moeten zijn tussen partijen onderling. Lees bijvoorbeeld deze uitstekende analyse van Gerard Vroegindewij: http://www.refdag.nl/nieuws/politiek/nieuwe_confrontatie_christenunie_en_sgp_kwestie_van_tijd_1_567881. Hieruit blijkt dat Bijbelvertalingen, gebeden en liederen wel degelijk verwijdering kunnen geven, aan beide kanten. Hoe bizar dat eigenlijk ook is.
We hebben het er wel vaker over gehad geloof ik, maar we zullen als partij toch moeten accepteren dat we er zijn dankzij de achterban. Dat alleen al is een reden om rekening te houden met de achterban. Wij zijn een vereniging met leden. Anders kunnen we er net zo goed een club zoals de PVV van maken, waarin een klein groepje de politieke standpunten bepaalt en vervolgens zegt “stem maar op mij als je het met ons eens bent, maar zeur verder niet over meer invloed in de partij”.
Bedankt voor de reacties.
Ik heb het citaat gebruikt als aanleiding om een aantal punten te maken. Het is dan ook belangrijk te onderscheiden waar het artikel wel en niet (bijv. alverzoening, hel) over gaat.
Remco heeft daar goede dingen over gezegd (‘Verder denk ik…cultuuropdracht’) en Alex’ betoog (‘Jezus’ boodschap…ideaal van de “stad van God”‘) is precies in lijn met wat ik bedoel.
Rolfs opvatting (‘Wat ik bedoel…voor niets geweest’) gaat er m.i. ten onrechte vanuit dat Gods redding in het hier en nu beperkt is tot de persoonlijke sfeer en relatie met God. Dat is nu precies waarom Wright zijn boek heeft geschreven: dat God niet alleen mensen wil herscheppen, maar ook de wereld om ons heen en daarbij ons wil inschakelen. Gods herscheppende werk is begonnen met en gebaseerd op Jezus’ opstanding en zal zijn voltooiing krijgen in onze eigen opstanding en de volledige vernieuwing van hemel en aarde. En inderdaad… als een teken en voorproefje daarvan wordt dat nu al en op deze aarde, zij het gedeeltelijk, zichtbaar. Gedeeltelijk dus, niet volledig. Of dit in een geleidelijk, progressief proces gaat, weet ik niet. Wat ik wel weet, is dat nu al tekenen van Gods koninkrijk en van die vernieuwing (daarbij gaat het denk ik dus inderdaad om hetzelfde) zichtbaar zijn en worden. Het gaat hier, zoals Alex aangeeft, om het ‘al wel en nog niet’ van het koninkrijk. Het is dus en-en: de liefde zal verkoelen (bijv.), maar ook breekt Gods koninkrijk al door. Dat is het spanningsveld waarin wij leven.
En natuurlijk heeft dit alles met politiek te maken. Sinds wanneer heeft theologie niets te zeggen over politiek? Het komt goed uit dat Rob Nijhoff van het WI juist over deze relatie (geloof en politiek) een nieuw project is gestart. Hierin kan het thema van onze discussie en het werk van o.a. Wright verder worden doordacht.
Alle schrijvers van reacties zijn het er volgens mij over eens dat als je christelijke politiek wilt bedrijven ons geloof daarin een rol speelt. Dat impliceert dus al dat Gods betrokkenheid niet beperkt blijft tot ons persoonlijke leven of het hiernamaals. Waarom zou je anders christelijke politiek bedrijven? De vraag is alleen: welke rol en welke betrokkenheid? Wright’s boek geeft daar een verrassend, inspirerend en stimulerend antwoord op. Ik wil je graag aanmoedigen het te lezen!
@Sander Luitwieler: Afgezien van de vraag of de vernieuwing wel of niet een geleidelijk proces is kan ik me prima vinden in je uitleg/aanvulling. De crux zit inderdaad in je vraag “welke rol en welke betrokkenheid?”. Het antwoord daarop boezemt mij enigszins ‘angst’ in als ik jouw artikel lees een ook de artikelen van Rob Nijhoff.
In een andere draad op dit forum (de open brief van Mart en Robert) wijs ik op het gevaar van een uitgesproken (=smal) politiek profiel in combinatie met een uitgesproken (=smal) theologisch profiel. Het resultaat daarvan kan zomaar zijn een moraliserende partij die veel verwacht van de overheid. Ik overdrijf het een tikkeltje om mijn punt duidelijk te maken, ik hoop dat je begrijpt wat ik bedoel. De huidige ChristenUnie vertoont die kenmerken namelijk al wel een beetje en het zou jammer zijn als dat proces zich doorzet. Je sluit daarmee teveel broeders en zusters uit. Persoonlijk ben ik veel meer een voorstander van een brede confessionele christelijke partij waarin ruimte is voor verscheidenheid in theologische achtergrond, sociale status, opleidingsniveau, kerkelijk achtergrond, etc. Het is waar dat je dan politiek en theologisch in het ‘midden’ uitkomt. Wat mij betreft is dat prima, ook die positie kan verfrissend zijn, omdat het midden in deze tijd van polarisatie nogal leeg is.
Het zou wel eens een belangrijk moment kunnen zijn voor onze partij; kiezen we voor een uitgesproken profiel met een smalle basis, of voor ‘samen in de naam van Jezus’?
Fijn hoor, zo’n artikeltje op opunie !!
Christenen als zoutend zout [tegen het bederf] in de politiek!
Christenen als lichtend licht [maken dingen zichtbaar en herkenbaar] in de Europese Unie!
Heerlijk, ons Bijbelse zicht op de toekomst van het Koninkrijk der hemelen, dat letterlijk neer zal dalen op aarde, nu reeds als teken politiek vorm gegeven door de ChristenUnie van vandaag!
Waar de Wycliffe Bijbelvertalers en zo verwachten dat met zo’n 15 tot 20 jaar de Bijbel tot aan de ‘einden dar aarde’ bekend zal zijn en gelezen kan worden in eigen taal, alsmede ziende dat de Bijbelse voorzeggingen zichtbaar steeds dichterbij komen, durft ds. Orlando Bottenbley de uitspraak aan, dat hij verwacht dat de Here Jezus binnen 25 jaar terug zal komen. Als we die 25jaargrens wat ruimer stellen, weet deze voorganger van de snelst groeiende [is dat nog steeds?] gemeente van Nederland, zich gesteund door vele tientallen mij bekende deskundige zieners in Christus’ Kerk. [de meesten zijn niet van mijn denominatie hoor! Dus laten we ons niet op laten sluiten in verplichte kerkjesleer, ook als CU niet!!!]
Als we maar met Luther bereid blijven om boompjes te blijven planten, [is jouw tuin al groot genoeg? Of mag dat nog niet van Esmé?], ook al weten we dat we daarmee de kaalslag in Brazilië en Borneo en zo nooit kunnen compenseren.
Wel merk ik op dat wij er nu zo onderhand allemaal bij de CU wel zicht op behoren te hebben [waar de Heere het inzicht in Zijn toekomst heden ten dage sterk doet groeien], dat de nieuwe hemel en nieuwe aarde dan nog wel 1000 jaar van ons verwijderd zijn.
Dit zeg ik uiteraard om ons, ook Remco en zo, wel bewust te houden van het feit dat het aardse Jeruzalem nu dus nog wel ruim een millennium mee moet kunnen gaan, als straks hoofdstad van [op de ‘navel’ van] de wereld. [het 7e millennium vanaf het begin]
En dit zeg ik uiteraard dan weer voor ons EU beleid inzake onze Midden-Oosten houding. [waar ik immers ook rare en enge ideeën over tegenkom, zelfs in onze christelijke kringen, tot aan onze ex excellentie van oorlog toe!]
Aangaande het citaat: ‘Deze problemen vragen dus ook om oplossingen op die niveaus. Zo simpel – en zo moeilijk – is het.’, zou ik ons willen bemoedigen met de opmerking dat de Heere God ons als ChristenUnie en persoonlijk niet zal [kunnen] beoordelen op grond van behaalde resultaten [wij zullen het verderf van de aarde niet kunnen stoppen, Jeruzalem niet heel kunnen houden totdat Hij komt, de weersveranderingen door de kaalslag (niet zozeer door de CO2) niet tegen kunnen houden, lieve kindertjes die dood gaan van de honger, mensen welke agressief worden omdat ze te veel op elkaar worden gedreven en de natuur wordt buitengesloten, enz.], Hij zal ons beoordelen op de intensiteit van het hart! Persoonlijk en als partij. En daar zal al of geen loon in de hemel van te verwachten zijn, toch? En de partij zal daar m.i. nu al de gevolgen van moeten ondervinden!
En Sander, op jouw laatste vraag in de slotalinea, zou ik willen antwoorden: ik weet het zeker!! Doe maar!; de Heilige Geest, waarvan we de komende zondag de uitstorting gedenken, zal jou leiden, als je Hem tenminste niet wederstaat [wat erg gemakkelijk gaat, meen ik te hebben geleerd].
En ja, dan kom je wonderlijk soms mensen tegen waarvan jij zegt: ’mensen die niet in Hem geloven maar dezelfde zaak zijn toegedaan’. Zouden het die mensen zijn, die we tegen de [achterhaalde?] leer van onze kerkelijke instituten in, wellicht weer op de nieuwe aarde zullen ontmoeten, [ze overleven dan het eindgericht voor de grote witte troon, waar de boeken der menselijke werken open gaan], want waar Paulus van zegt dat ze de wet Gods in hun hart dragen??
@Rolf,
Ik begrijp geloof ik niet helemaal wat je bedoelt. Aan de ene kant pleit je voor een partij zonder theologisch profiel, en aan de andere kant lijk je te zeggen dat zo’n profiel er wel degelijk al is, maar niet expliciet is gemaakt:
“Ik denk namelijk dat die theologische keuze al gemaakt is, misschien onbewust, maar het is er wel degelijk. Het is een theologische kleur waar ik mij persoonlijk wel lekker bij voel, maar ik weet dat dat niet voor iedereen geldt in de ChristenUnie ‘familie’. Zou ik daar dan geen rekening mee moeten houden?”
Hoe wil je die spagaat oplossen? Dat kan volgens mij maar op twee manieren: ofwel je erkent expliciet wat er impliciet al is (of lijkt te zijn), of je neemt je voor een partij te worden “zonder theologisch profiel”.
Maar volgens mij is dat laatste onmogelijk. Sterker nog: dan importeren we de libertijnse wens om overtuiging en politiek te scheiden naar ons eigen interne proces van politieke meningvorming – de Bijbel mag wel (binnen elke bloedgroep) achter de voordeur worden geloofd, maar ons begrip van wat de Bijbel zegt mag niet leidend zijn voor hoe we aankijken tegen maatschappelijke vraagstukken. Wat mij betreft is dat niet alleen onwenselijk maar ook onmogelijk, net zo onmogelijk als het samenstellen van een begroting ‘zonder morele keuzes’.
De logica van de nieuwe CDJA-voorzitter die je citeert, volg ik ook niet:
“De nieuwe voorzitter van het CDJA die afkomstig is uit een SGP nest verwoordde het zaterdag in het ND wel treffend vond ik. Toen hij uitlegde waarom hij niet had gekozen voor de ChristenUnie noemde hij twee factoren; te veel verwachting van de overheid en te moraliserend. Beide zijn volgens mij het gevolg van een combinatie van een te smalle theologische en een te smalle politieke basis.”
Ik zie niet hoe het één met het ander te maken heeft. Hoe leidt een “te smalle theologische basis” bijvoorbeeld tot teveel verwachting van de overheid? Dat hangt maar helemaal van de inhoud van die basis af. Wat mij betreft (zie mijn eigen reactie hierboven maar bijv ook het artikel van Van den Brink in de Vrijheidsbundel) leiden het “al wel en nog niet”-perspectief en de voorlopigheid van de huidige maatschappelijke orde juist tot een bescheiden overheidsopvatting.
En de erkenning van de twee parallelle realiteiten van “stad Gods” en “aardse stad” leidt mi tot een overheid die zo min mogelijk moraliseert. Kortom het punt is niet hoe expliciet of impliciet je een “theologische basis” maakt, maar wat die inhoudelijk is.
Volgens mij is het onuitgesproken willen laten van je theologische aannames een vorm van jezelf voor de gek houden, en wordt er een hoop onvrede en wantrouwen weggenomen als je hardop zegt wat je van binnen toch wel denkt.
@Alex: OK, laat ik het wat duidelijker maken. Wat ik bedoel met een theologische keuze die al gemaakt zou zijn, is dat de CU een bepaalde theologische kleur heeft gekregen. Kijk naar de kandidaten 1 – 10, de sfeer op partijbijeenkomsten, lees wat twitterberichten en je kunt redelijkerwijs concluderen dat we te maken hebben met wat ik wel eens gekscherend modern-gereformeerd met evangelische invloed noem. Ik voel me daar prima bij, maar iemand uit de meer bevindelijk-gereformeerd kringen niet. Dat vind ik jammer.Zo zijn er meer voorbeelden te noemen.
Ik pleit als oplossing niet voor een partij zonder theologische basis, maar wel voor één met een brede theologische basis waar zowel de moderne nederlands-gereformeerde als de stevige bonder, de behoudende christelijke-gereformeerde en de evangelische chiliast zich thuis kunnen voelen. Dat is nu steeds minder het geval. Moeilijk? Nou en of! Maar wel het streven waard. We zijn tenslotte maar een politieke partij en geen kerk.
Ik heb ook niet gezegd dat een te smalle theologische basis automatisch leidt tot een hoge verwachting van de overheid. Wat ik wel gezegd heb is dat de combinatie(!) van een smal politiek profiel (in dit geval linksig) samen met een smal theologisch profiel (in dit geval een theologie waarin de overheid een belangrijke rol toegedeeld krijgt in het realiseren van het Koninkrijk van God) kan leiden tot een moraliserende partij met een hoge verwachting van de rol van de overheid. Een voorbeeld: het Bijbelse gegeven van zorg voor zwakken zou bij die combinatie kunnen leiden tot het veroordelen van andere (christelijke) partijen die dat volgens ons niet goed genoeg doen (moraliserend) en tot een sociaal systeem waarin de overheid belangrijker wordt dan de verantwoordelijkheid van de burgers of maatschappelijke instellingen zoals kerken.
Het omgekeerde kan natuurlijk ook gebeuren, dat een rechts politiek profiel in combinatie met een andere smalle theologische basis leidt tot situaties die ook niet prettig zijn. Zo vind ik de SGP m.b.t. ‘buitenlanders’ nog wel eens op het randje.
Misschien ben ik naïef in mijn hoop op een brede confessionele partij?
Ik hoop in ieder geval dat het zo wat duidelijker is?
n.a.v. Rolf zijn bijdrage van 9uur44 zou ik willen waarschuwen voor theologie als basis voor CU-politiek. Ik ben bang voor onze theologietjes welke vaak steeds smaller worden, naarmate we meer ‘wetenschap’ gaan bedrijven in het geloof.
Moet je je voorstellen dat we weer net zo smal worden als de GPV ooit was! Had nou de slang wel of niet persoonlijk gesproken in het paradijs? Was het misschien toch dat ding met die hoorntjes en bokkenpoten achter de boom, welke souffleerde? Moet je je voorstellen dat we daar een politieke scheuring op krijgen, wat zou dat zwarte kreng zich ongans lachen, toch?
Wel de Bijbel. En a.u.b. dan gewoon zoals het er staat, met de verantwoording van de boodschap voor onze Lieve Heer Zelf. Ach wat kan ik indianenverhalen vertellen vanuit het CU-forum inzake de vrijmoedigheid en fantasie welke mensen kunnen vertonen als ze de behoefte niet kunnen weerstaan om Gods Woord aan te passen aan de laatste mode, i.p.v. andersom.
Binnen onze KPN-GB-theologie is nog steeds de doop in plaats van de besnijdenis gekomen. Wie dat in de Bijbel aan kan wijzen, krijgt van mij een taart opgestuurd. [we weten dat dit als leerstelling het gevolg van de achterhaalde vervangingstheologie is te duiden].
Bij de doop en belijdenis moet ik nog steeds beweren dat mijn kerkje wel toevallig het ene kerkje is met het grote gelijk aan haar kant, of iets in dier voege. [dat doop en belijdenis trouwens niet bij elkaar horen en daar gerust 20 jaar tussen mogen te zitten, heb ik ook zo mijn twijfels over, ondanks destijds het dikke boek van onze prof. Graafland over dat onderwerp. Hoewel de Heere wel beide gebruiken wil zegenen, naar mijn bevinding!!]
Echter; U heeft het al in de gaten: allemaal politiek niet in het minst relevant, weshalve theologie niet, maar het onversneden en onverdraaid [jammer voor de theologen] Woord van God wél onze basis moet zijn als niet KerkjesUnie.
En zullen we dan aanvangen met heerlijk met elkaar te zingen: samen in de Naam van Jezus, heffen wij een loflied aan, want de Geest spreekt alle talen en doet ons elkaar verstaan. [och mocht dát nog eens komme staen te gebeuren!!] Samen bidden, samen zoeken naar het plan van onze Heer [vooral in de politiek!!] samen zingen en getuigen [dát was toch onze opdracht, toch niet het bekeren? Dat was toch het werk van de PinksterGeest?] Samen leven tot Zijn eer. [bij de ChristenUnie!!]
[ach ja, misschien zullen we dan ooit (vanavond na de KV ledenvergadering bijna) nog eens door omstandigheden gedwongen Psalm 130 zingen, maar laten we daar nóóit voor kiezen uit ongepaste quasi ‘vroomheid’, dát is m.i. spotten.]
zie ook zondag 1 van de Heidelbergse Cat. over enige troost in leven en in sterven.
Gert-Jan
Helaas kan ik onmogelijk alle reacties lezen, dus mijn reactie kan niet anders dan beperkt zijn.
a) Al ons spreken, dus ook het politieke en misschien wel juist het politieke staat onder het teken van het voorlopig. Ik heb iets meer begrip voor Karl Barth gekregen als hij een sterke koppeling van christelijk geloof en politiek huiverig tegemoet treedt. Na bijna vier jaar regeringservaring moet de ChristenUnie dat ook kunnen begrijpen. Politiek is geen vorm van theologie, daar had de bevrijdingstheologie uit de jaren zeventig veel last van.
b) De ‘ongrijpbaarheid’van de ChristenUnie, politiek-filosofisch gezien, is deels begrijpelijk, deels ook niet op zichzelf staand. Niet op zichzelf staand: bijna geen enkele etiket (liberaal? christen-democratisch?) dekt nog een afgebakende lading, het zijn emotiebegrippen geworden, politiek is driekwart beeldvorming. De ChristenUnie heeft daar ook mee te maken en last van. Het is begrijpelijk omdat de ChristenUnie zich (nog) niet systematisch geconfronteerd heeft met gangbare politiek-filosofische stromingen. Als je een christelijke partij bent, wat zegt dat dan in concreto over essentiele zaken als markt vs overheid, individu vs gemeenschap, souvereiniteit vs internationale samenwerking, markt vs moraal. Ik heb soms het idee dat er nieuwe begrippen moeten worden uitgevonden om een correcte beschrijving van wat er gaande is in de wereld aan te duiden. De oude begrippen volstaan niet meer lijkt het.
c) Er moet een herkenbare lijn zijn tussen de politieke filosofie van de ChristenUnie en de praktische politiek. Mijns inziens is terecht aan Groen verweten dat hij prachtig kon analyseren maar praktisch gezien leverde het weinig op. Eigenzinnigheid is misschien wel de meest gewenste eigenschap. Waarom pleiten wij niet voor een scheiding van staat en (top) sport?
d) Waar ik huiverig voor ben is om het lot van Nederland al te zeer aan dat van Europa te verbinden. De Unie is een voordurende demonstratie van Frans machtsdenke en Duitse betalingsbereidwilligheid. Als je denkt over Europa denk dan vanuit de gezonde en soms zelfs noodzakelijk pluriformiteit die er is en sluit daarbij aan bij het zoeken naar institutionele oplossingen. De huidige Unie is namelijk uiteindelijk niet levensvatbaar, ten zij je haar beschouwt als permanent ‘under construction’.