In mijn vorige column had ik beloofd een tweeluikje te schrijven over straffen: vorige keer over de zwaarte van straffen, vandaag TBS (terbeschikkingstelling). TBS kennen we vooral van mensen met verlof die recidiveren of van verloffers die niet meer terugkeren. Een herkenning die vooral voortkomt uit problemen in het TBS-systeem. Ik beloof geen pasklaar antwoord, maar het is wel goed om eens na te denken over deze problematiek.
Als iemand een misdrijf begaat vanuit een geestelijke stoornis rekent de rechter het de verdachte maar deels aan. Er wordt rekening gehouden met zijn omstandigheden. En terecht, iemand die stemmen in zijn hoofd hoort moet je niet net zo behandelen als een ’gewoon’ iemand! daders met een stoornis moeten behandeld worden, zodat hij inzicht krijgt in zijn stoornis en er beter mee om kan gaan. Voordat iemand naar een TBS-kliniek gaat wordt hij eerst bij het Pieter Baan Centrum onderzocht naar de stoornis. Zoiets noemen we een gedragskundig onderzoek. Over het gedragskundig onderzoek meer.
Een poosje geleden hebben we met mensen van de Justitie-werkgroep van PerspectieF (ChristenUnie-jongeren) de heer Donkersteeg geïnterviewd. Zijn dochtertje werd vorig jaar ontvoerd en misbruikt. Een van de daders, eerder al veroordeeld voor een zedendelict, werd nu door de rechtbank voor tien jaar veroordeeld zonder TBS. De dader wilde niet meewerken aan het gedragskundig onderzoek en kreeg daardoor geen TBS. Verontwaardiging alom: hoe kan iemand TBS ontlopen die al een keer voor een zedendelict is veroordeeld? En dat allemaal door het onderzoek te saboteren. Donkersteeg is vervolgens een burgerinitiatief gestart. Dit burgeriniatief stelt dat het gedragskundig onderzoek verplicht moet worden bij verdachten van een misdrijf. Zou dat de oplossing zijn?
Ik denk van niet: de wet voorziet al in de mogelijkheid voor rechters om TBS op te leggen zonder dat de verdachte meewerkt aan het onderzoek. Van die mogelijkheid wordt ook gebruik gemaakt, er moeten echter wel redenen voor zijn. Daarnaast is de verplichting mee te werken aan je eigen strafproces, onder andere, in artikel 6 van het EVRM verboden. Er moet dus een oplossing komen waar verdachten vrijwillig mee werken aan het gedragskundig onderzoek.
Waarom zou een verdachte niet meewerken aan het onderzoek? Een ziek iemand wil toch ook graag genezen van zijn kwaal? Een verdachte zou het onderzoek juist toe moeten juichen: mensen met verstand van zaken gaan naar mijn stoornis kijken en maken een plan ter behandeling. Helaas, zo denken verdachten er niet over. Ze zien dat TBS steeds verlengd kan worden en TBS dus een verkapt levenslang is, maar dan echt levenslang. De explosieve groei van het aantal TBS’ers in de long-stay is daarvoor een concrete aanleiding. Ook het beeld dat in de samenleving heerst over TBS’ers zal niet bijdragen aan de populariteit van TBS. Veel advocaten raden hun cliënten daarom ook af om mee te werken aan het onderzoek.
Er moet duidelijk komen over het TBS-traject. Daders moeten weten wat ze kunnen verwachten als ze het TBS-traject ingaan. Nu heerst er nog veel onduidelijkheid over de lengte van het traject. Het ministerie van veiligheid en justitie is al bezig met de TBS-problematiek, maar is nog lang niet klaar: stel strengere eisen rondom verlof en sancties bij te laat terugkomen van verlof. En terugkomend op het gedragskundig onderzoek: Laat daders weten wat ze kunnen verwachten. TBS kan zo’n mooi systeem zijn!
Ik hoorde meneer Donkersteeg 15 december te gast was bij het radioprogramma Dit is de Dag. Misschien nog leuk..
Beste Reint,
De grootste misvatting over TBS is de misvatting die jij nu zelf opschrijft, namelijk dat TBS hetzelfde is als behandeld worden. Dat is dus niet zo.
TBS is niets anders dan een gedwongen opname in een instelling voor de forensische psychiatrie. Echter, tijdens een gedwongen opname kan een patiënt (want dat is een inwoner van een TBS-kliniek) niet gedwongen behandeld worden want gedwongen behandeling is verboden, zowel door de Nederlandse wet als door de Grondwet als het EVRM als de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Zelfs buiten het strafrechtsysteem kan een psychiatrisch patiënt alleen gedwongen worden opgenomen maar nooit gedwongen worden behandeld.
Verder is het slagingspercentage van een behandeling voor een psychische aandoening na een strafbaar feit nihil, nog kleiner dan in de reguliere psychiatrie. Op zich is dat ook logisch want dit zijn de mensen die door de reguliere psychiatrie niet te helpen waren of nooit zijn ontdekt. In het eerste geval is het duidelijk waarom een psychiatrische behandeling nutteloos is, in het tweede geval is de stoornis al zo’n onderdeel geworden van iemands leven dat zijn/haar hele realiteit ermee verweven is. Er zal, zeker in het laatste geval, dus altijd verzet zijn tegen zo’n behandeling.
Het verplicht stellen van medewerking aan een onderzoek, is nutteloos. Wat voor sanctie wil je er tegenover stellen? Kan het zwaarder dan het risico tot het eind der tijden worden opgesloten?
Bovendien, wat heeft een verdachte te winnen met meewerken aan een onderzoek in het PBC? Gevangenisstraf is lekker duidelijk: zoveel jaar met 1/3 aftrek voor goed gedrag (en dat krijgt vrijwel iedereen) met aftrek van voorarrest. Over enkele jaren sta je weer buiten. Bij TBS geldt dat niet. Iedere twee jaar moet je casus door een commissie worden beoordeeld die bepaalt of je voldoende bent “hersteld” of dat je nog eens 2 jaar erbij krijgt. Dat is misschien wel in het belang van de samenleving maar niet in het belang van de patiënt.
Dit alles bij elkaar genomen, wordt het misschien tijd dat we accepteren dat er een groep daders is niet al dan niet verantwoordelijk zijn voor hun daden maar waar we ook niets voor kunnen betekenen. Misschien moeten we niet eens meer doen alsof dat wel zo is, deze mensen gewoon echt levenslang geven en die jaren zo comfortabel mogelijk maken.
Het burgerinitiatief van dhr. Donkersloot dient vooral gezien te worden als de acties van een teleurgestelde en boze man maar niet als serieuze poging de wet te (laten) veranderen. Dat is namelijk onmogelijk door de diverse wetten en verdragen die de optie van dhr. Donkersloot blokkeren.
@Edward:
De patiënten worden inderdaad alleen behandeld als ze dat zelf ook willen, dit alles comform de beginselen in het strafrecht. Als patiënten echter niet meewerken is dit doorgaans een reden om de termijn met 2 jaar te verlengen. Dit lijkt mij een verkapte verplichting tot behandeling.
Verder kan ik me wel vinden in jouw oplossing TBS’ers zo comfortabel mogelijk levenslang te geven. Ik denk echter dat mensenrechtenorganisaties het niet zo leuk zullen vinden, aangezien het individuele belang dan vrijwel vergeten wordt. Maarja, soms moeten we het maatschappelijk belang laten prevaleren. Heel utilistisch!
@ Reint:
Nee, als een patiënt weigert mee te werken aan de behandeling is er een maximale termijn dat de TBS verlengd mag worden. Ik dacht dat dat 6 jaar was. Na 6 jaar moet de TBS’er dan op vrije voeten worden gesteld (of in ieder geval ontslagen worden uit de TBS-kliniek) omdat er geen uitzicht is op succes. Eerst was het zo dat deze TBS’er dan naar de longstay afdeling kon worden overgebracht maar sinds 2007 kan dat niet meer na een uitspraak van het EHRM. Er is namelijk geen sprake van een ongeneeslijke psychiatrische aandoening maar van een onbehandelbare. En dat is geen reden voor langdurige opname.
Soms geldt echt de uitspraak: “The needs of the many outweigh the needs of the few, or the one” (Captain Spock, Star Trek II: The Wrath of Khan). Ik denk dat het ook in strijd is met de mensenrechten om seksueel misbruikt te worden.
@Reint
“Ze zien dat TBS steeds verlengd kan worden en TBS dus een verkapt levenslang is, maar dan echt levenslang.”
Impliceer je hier dat een levenslange gevangenisstraf niet echt levenslang is, of begrijp ik je verkeerd? De gedachte dat een levenslange gevangenisstraf in Nederland niet levenslang zou duren, is een wijdverbreide en hardnekkige misvatting. Levenslang is hier echt levenslang, tenzij je gratie krijgt, maar dat is niet bepaald de regel.
@ Willem-Jan Kortleven:
Levenslang is in Nederland voorbehouden aan de zwaarste misdaden zoals terrorisme, multipele lustmoorden etc.
Voor “slechts” kindermisbruik of verkrachting kun je wel TBS opgelegd krijgen maar geen levenslange gevangenisstraf. Als je TBS blijft verlengen op basis van ongeneeslijke psychiatrie is dat een verkapte vorm van levenslang, zonder dat de rechter dat heeft opgelegd.