Een shariaverbod in de Grondwet of in de preambule van de Grondwet is juridisch gezien onlogisch en onnodig. Wel kan de Grondwet nog versterkt worden door het opnemen van een algemene bepaling die Nederland kenschetst als democratische rechtsstaat. Daarnaast is constitutionele toetsing een manier om de rechtsstaat te versterken.
Roel Kuiper, de ChristenUnie-lijsttrekker voor de Eerste Kamer, opperde het plan om een shariaverbod in de Grondwet op te nemen om zo de uitwassen van de politieke islam tegen te gaan.[1] Hij heeft dat later genuanceerd met het voorstel om de waarden van de democratische rechtsstaat in de preambule van de Grondwet op te nemen, wat daarmee de sharia uitsluit. [2] Dit is een beter voorstel omdat een negatieve shariabepaling niet zal werken en ook niet nodig is.
Een shariaverbod zal niet werken omdat de sharia (islamitische wetgeving) niet eenduidig is te kwalificeren. In de islamitische wereld is er geen overeenstemming over wat de sharia is en het is ook nergens op papier vastgelegd. Toch heeft iedereen een beeld bij de sharia, wat vaak gerelateerd wordt aan het afhakken van handen en andere gruwelijke zaken. Dit hoeft niet expliciet te worden verboden omdat deze vorm van sharia, verbonden met de fundamentalistische, politieke islam, nu al impliciet is verboden in de Grondwet, en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). De fundamentele rechten en vrijheden die zijn opgenomen in de Grondwet en het EVRM bieden bescherming tegen zaken als het afhakken van handen. Daarnaast is invoering van de sharia via democratische weg ook expliciet verboden door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Het Hof heeft het verbod in Turkije op de islamitische politieke partij, die de sharia wilde invoeren, rechtmatig geacht met het argument “dat de sharia niet verenigbaar is met de fundamentele principes van de democratie”.[3]
Wel zijn er mogelijkheden om de democratische rechtsstaat te versterken die ook door de staatscommissie Grondwet naar voren zijn gebracht. Allereerst kan dat door middel van een algemene bepaling zoals voorgesteld door de staatscommissie: “Nederland is een democratische rechtsstaat; de overheid eerbiedigt en waarborgt de menselijke waardigheid, de grondrechten en de fundamentele rechtsbeginselen; openbaar gezag wordt alleen uitgeoefend krachtens de Grondwet of de wet.”[4] Een algemene bepaling verdient de voorkeur boven een preambule aangezien dit ook rechtens afdwingbaar is. Als het gaat om het juridisch afdwingen van deze bepaling dan kan constitutionele toetsing daar een grote rol bij spelen. De rechter toetst daarbij of de wetten van het parlement wel in overeenstemming zijn met grondwettelijke normen. Het vreemde in Nederland is dat de rechter formele wetten (wetten die tot stand zijn gekomen door parlement en regering) wel kan toetsen aan Europese en internationale verdragen maar niet aan de Grondwet (art. 120 Grondwet). De verklaringswet-Halsema probeert hier een einde aan te maken en toetsing aan de Grondwet mogelijk te maken. De ChristenUnie is hier voorstander van en heeft in de eerste aanleg een beslissende rol gespeeld in de Eerste Kamer. Een tweederde meerderheid lijkt evenwel te ontbreken in het parlement om deze grondwetswijziging door te voeren. De rechtse partijen vrezen een rechter die hen terugfluit wanneer ze te ver inbreuk maken op de rechten van mensen. Een niet geheel onterechte vrees.
Toch hoeven we niet te wanhopen als het voorstel Halsema het niet haalt en constitutionele toetsing verboden blijft. De rechter in Nederland kan al toetsen aan het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en indien nodig kan het Europees Hof voor de Rechten van de Mens nog bijspringen. Wel is het belangrijk dat de waarden van ons rechtsbestel expliciet worden gemaakt en het middel van de algemene bepaling die de staatscommissie aanreikt lijkt daartoe geschikt.
[1] http://www.christenunie.nl/k/nl/n8447/news/view/472711/363763/Kuiper-Zet-verbod-op-sharia-desnoods-in-grondwet.html
[2] http://www.christenunie.nl/k/nl/n8447/news/view/473746/363763/Expliciet-shariaverbod-niet-nodig.html
[4] http://www.staatscommissiegrondwet.nl/userfiles/files/Rapport%20Staatscommissie%20Grondwet_lowres(1).pdf
In deze discussie en ook in dit artikel mis ik twee belangrijke dingen.
Het eerste punt is dat, voor zover ik weet, wij geen constitutionele toetsing door de rechter kennen omdat dat door de Eerste Kamer gebeurt. Dat is nu eenmaal het model dat wij in Nederland hebben en dat op zich prima werkt. Als je voor constitutionele toetsing bent dan hol je daarmee het belang van de Eerste Kamer uit en kun je beter meteen naar een eenkamerstelsel. Ik vraag me echt af of dat zinvol is en waarom de CU dat Groen Links voorstel steunt.
Het tweede punt dat ik mis is een vergelijking met het kerkrecht. Nu wil ik het kerkrecht natuurlijk niet vergelijken met de Sharia, maar enige paralellen zijn toch wel te trekken. In allerlei situaties in kerkelijk Nederland mogen de kerken hun eigen recht toepassen. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij tuchtmaatregelen. Bij hoogoplopende conflicten wordt de gang naar de wereldlijke rechter gemaakt, maar dat zijn toch uitzonderingen. De rechterlijke macht geeft de kerken redelijk veel ruimte om hun eigen recht toe te passen, uiteraard binnen de in ons land geldende wetgeving en daar kan ook aan getoetst worden. Een pleidooi voor een Shariaverbod vanuit een christelijke partij is daarom nogal ‘bijzonder’.
@ Rolf
Dank voor je reactie.
Constitutionele toetsing is er inderdaad nog niet, het voorstel moet nog in de tweede ronde door het parlement. Als het gaat om de Eerste Kamer in verhouding tot constitutionele toetsing dan is het niet zo dat het één het ander uitsluit. Weliswaar toetst de Eerste Kamer wetsvoorstellen ook op rechtmatigheid maar het is daarnaast ook een politiek orgaan waar partijpolitieke argumenten tevens een rol spelen. Bij de rechter gaat het bij constitutionele toetsing om een toetsing puur op rechtmatigheid. Er zijn nog wel eens wetsvoorstellen die ook door de Eerste Kamer heen komen (vaak omdat er een meerderheid van de senatoren het kabinet steunt) die toch door de rechter afgewezen zouden kunnen worden op basis van een grondwettelijke toetsing.
Je tweede punt is ook begrijpelijk. Het oude adagium van de soevereiniteit in eigen kring speelt in de christelijke politiek een rol wanneer je op die manier naar een thema als shariawetgeving kijkt. Toch is het zeer de vraag of je dit beginsel op dezelfde manier van toepassing kunt verklaren op de sharia als op het kerkrecht. Dat heeft er ook mee te maken dat de aard van de islam in veel opzichten verschilt van het christendom. Een thema als eerwraak speelt niet binnen de kerk en dat kan wel binnen fundamentalistische moslimkringen. Als er de mogelijheid is voor deze groeperingen om een eigen rechtsstelsel op deze manier op te bouwen dan kan dat een legitimatie zijn voor mensenrechtenschendingen. Er zijn experimenten met shariawetgeving uitgevoerd in Canada en dat was geen groot succes vanwege dit punt. Wel ben ik het met je eens dat op sommige gebieden de mogelijkheid moet bestaan om op een andere manier in eigen kring het leven vorm te geven. De gelijkwaardigheid van christenen en moslims speelt daar natuurlijk ook een rol in. Maar ik ben er nog niet over uit hoe dat precies vorm te geven.
@Niels Rijke: Bedankt voor je toelichting. Boeiend onderwerp maar wel complex. Misschien iets voor het WI om wat verder uit te diepen.
Het is toch helemaal niet complex. In een democratie die allerlei bevolkingsgroepen en navenante overtuigingen huisvest is zeer gebaat bij een onafhankelijke rechtspraak die wetten en voorschriften wil naleven die geschreven zijn om iedere burger van een democratie dezelfde voor- en nadelen te geven. Er is dus geen onderscheid en rangschikking te maken zoals: “ik ben christen, dus verdien ik minder straf, dan mijn heiden buurman”, als we over eenzelfde vergrijp praten.
Dit betekent dat de neutrale profane wetsboeken en -teksten gelden voor iedereen. En daarmee boven de ‘theologische’ “wetboeken” gaan. Tuurlijk mag je misschien volgens de sharia een hand afhakken, maar de dader zal toch gestraft moeten worden voor een bovenliggende profane rechtbank. Wellicht kan de dader strafverlichting krijgen wegens geestesziekte, maar ook en eventueel tegelijkertijd een strafverzwaring om duidelijk te maken dat zulke eigenrichting niet getolereert wordt.
Het is volkomen logisch dit beginsel eerder op te nemen en belangrijker te verklaren in de grondwet dan het beginsel van eigen vrije wil. Want zo blijkt aan absolute vrije wil is een limiet te stellen, om de lieve vrede in dit democratisch land te waarborgen.
getolereerd