Afgelopen woensdag werd in Nieuwspoort de Kees Lunshoflezing gehouden. Aansluitend hieraan las Joris Luyendijk, Nieuwspoort-rapporteur, een column. Na een maand rondlopen in de Haagse politiek kwam Luyendijk tot interessante conclusies die hij opschreef in een boekje met de veelzeggende titel: ‘Je hebt het niet van mij, maar…’.

Luyendijks antropologische verslag naar de Haagse wereld van politici, journalisten, voorlichters en lobbyisten spreekt mij aan. In zijn verwondering over de ‘Haagse kaasstolp’ doet hij naar eigen zeggen twee grote ontdekkingen. In een wereld waar je zou verwachten dat de vier groepen actoren die Luyendijk onderscheidt (politici, journalisten, voorlichters en lobbyisten) elkaar voortdurend zouden bevechten, beconcurreren en bekritiseren, is er juist een sterke verstrengeling tussen deze groepen. De verstrengeling komt bijvoorbeeld naar voren de Nieuwspoortcode (‘Je hebt het niet van mij, maar…’). Nieuwspoortleden vormen een groep waar ieder zijn eigen belangen behartigt, maar ook waar onderlinge relaties van informatie ruilen, gunnen en delen een belangrijke rol spelen. De verstrengeling blijkt ook uit het persoonsverkeer tussen de verschillende velden. Zo worden verslaggevers politici, en oud-Tweede Kamerleden worden lobbyisten.

Luyendijks tweede conclusie dat de Nederlandse politieke cultuur nogal ondoorzichtig is. Van buitenaf is niet duidelijk hoe de (machts)relaties lopen. Volgens lobbyisten ligt de macht voor een deel bij de politici, maar een ander deel van de macht ligt bij (top)ambtenaren. Daarnaast is de Nieuwspoortwereld blank, man, hoogopgeleid, afkomstig uit de Randstad en van middelbare leeftijd. Jongeren, allochtonen, vrouwen en mensen uit lagere sociale milieus zijn enorm ondervertegenwoordigd en hebben moeilijkheden door te dringen tot de functies van lobbyist, voorlichter, journalist en politicus. Er is in de Haagse kaasstolp niet te zien wie met wie verstrengeld is en er is moeilijk tot de kaasstolp door te dringen.

Luyendijks boekje geeft een interessante kijk op de Haagse politiek. Het is interessant dat juist in de week waarop zijn boek uit kwam twee PVV’ers, dankzij onderzoek van de media, in opspraak kwamen. De vraag die bij mij opkomt, is of de media net zo grondig onderzoek doet naar politici waar ze wekelijks mee doorzakken in Nieuwspoort, als naar politici van de PVV. In de cultuur van verstrengeling zijn er insiders en outsiders. Politici van partijen als CDA en VVD groeien door naar andere functies en blijven in dit netwerk rouleren. Een partij als de PVV plaatst zich bewust buiten dit wereldje en is een outsider. De partij maakt zich hard voor een kleine en transparantie overheid en verzet zich tegen linkse journalistiek met linkse hobby’s. Zorgt een houding van bewust afzetten tegen de Haagse politieke wereld ervoor dat journalisten gemotiveerder zijn onderzoek te doen naar belastende informatie?

Misschien wel. Nieuwkomers moeten de sociale regels leren. Goedschiks of kwaadschiks. Regels kunnen worden opgelegd door sociale druk. Maar als dat niet werkt worden regels opgelegd door te straffen en uiteindelijk uit te sluiten. De PVV is nieuw in de Haagse kaasstolp en is niet van plan zich te conformeren aan de sociale regels. PVV-Kamerleden mogen niet praten met de pers, alles verloopt via Wilders. Op deze manier ontstaan er geen relaties tussen journalisten en politici. Lobbyisten hebben geen toegang tot de PVV en zullen dus ook geen band opbouwen met deze Kamerleden. Ook al wil de PVV zich verre houden van de Haagse omgangsvormen, in de praktijk worden mensen gesocialiseerd in de groep waar ze zich in bevinden en worden zij onderdeel van de gedeelde cultuur. De PVV zal zich, om te overleven, dan ook moeten aanpassen aan de Nieuwspoortmentaliteit. Bovendien geldt: ‘if you can’t beat them, join them!’.

© foto  Roel Wijnants