Het is zes uur, de zon wordt minder krachtig, nog even en de duisternis valt in. Terwijl Akua kookt smeer ik mij in met de beste anti-muglotion die ik in Nederland kon kopen. Ik had al enkele collega-vrijwilligers malaria zien krijgen – ondanks de lotion, ondanks het slikken van malariatabletten, ondanks het slapen onder een klamboe – en was dus gewaarschuwd. Akua was de vrouw des huizes in het noord-Ghanese gezin waar ik in 2007 drie maanden woonde. Haar reacties op mijn smeerseltjes en tabletjes varieerden van schouderophalen tot gegrinnik. Ze had zelf ook een klamboe in haar slaapkamer, maar het ding hing overdag en ‘s nachts nutteloos in een knoop aan het plafond.
De meeste arme Afrikanen wonen op het platteland in hutjes. Die hutjes kunnen niet met insecticide bespoten worden want dat is te veel werk – veel hutjes bevinden zich op kilometers van elkaar. Klamboe’s hebben daar ook geen zin: het wordt om zes uur donker en het hele gezin zit voor de hut op een zelfgestookt vuurtje te koken en eten. Tegen de tijd dat ze onder de klamboe duiken, zijn ze al helemaal lek gestoken.
Aldus Simon Rozendaal in Elsevier, eind 2009. Los van het feit dat Akua geen vuurtje stookte maar gewoon het licht op de veranda aandeed, klopt dit citaat precies met mijn observatie. Insecticide, klamboes en goedkope medicatie helpen het beste tegen malaria – maar dat laatste, de medicatie, veruit het beste. Ik moet daarom glimlachen toen 3FM Serious Request vorig jaar een actie hield om klamboes te schenken aan Afrika. De hele lokale klamboe-economie gaat naar de maan, riep Rozendaal nog uit in zijn column. Ik vraag me af hoe groot die economie is: de klamboes die ik in Ghana zag hingen in 9 van de 10 gevallen boven de bedden van Nederlandse vrijwilligers.
Als de enthousiastelingen van 3FM ergens een hekel aan hebben, dan is het wel aan mensen die het nut van hun acties in twijfel trekken. Rozendaal deed dat en riep de toorn van Giel Beelen over zich af; Tom Zwitser deed het onlangs op Catholica; en afgelopen vrijdag vlogen arabist Hans Jansen en dj Eric Corton elkaar bij Pauw en Witteman in de haren over het nut van ontwikkelingshulp. Toen Corton het ontwikkelingshulpbeleid van het kabinet-Rutte bekritiseerde antwoordde Jansen (even bondig door mij samengevat):
Elke zoveel jaar trekken beleidsmakers de conclusie dat het roer om moet, dat er een nieuwe formule moet komen. Vier of vijf jaar later blijkt ook die nieuwe formule niet te werken en gaat alles wederom op de schop. Dat gaat zo al vijftig, zestig jaar door en er zijn op die manier al miljarden naar de banken in Zwitserland verdwenen – en dat is natuurlijk goed, want dan wordt het gerecycled in de westerse Europese economie. Je ziet dat landen die geen hulp krijgen het heft in eigen hand nemen en het beter doen dan landen die wél hulp krijgen.
Combineer dit met wat premier Rutte vandaag in de regeringsverklaring zei:
Geen cent ontwikkelingshulp naar landen met een corrupt regime.
Voeg daarbij de wetenschap dat in feite alle landen ter wereld, inclusief Nederland, in meer of mindere mate corrupte regimes hebben en je kunt het hele zaakje opdoeken. Of zoals Jansen het wellicht zou zeggen: schrap de “ontwikkelingshulp” aan Zwitserland en pomp wat extra geld in belangrijkere zaken. Je mag Jansen cynisch noemen, en dat is hij ook, maar in de kern heeft hij gelijk: ontwikkelingshulp wordt al decennialang hervormd (de eerste belangrijke kritische evaluatie kwam eind jaren tachtig van Paul Hoebink) en er treedt nooit echte verbetering op. Wat het regeerakkoord van het kabinet-Rutte zegt…
Uitgangspunt hierbij is te gaan van hulp naar investeren, met als doel zelfredzaamheid in ontwikkelingslanden. Het kabinet zet daartoe in op coherentie van beleid, economische groei en handelsbevordering. De inzet wordt gericht op minder partnerlanden en minder sectoren om de effectiviteit te bevorderen. Begrotingssteun wordt niet gegeven als sprake is van corruptie, schending van mensenrechten en onvoldoende good governance.
…is op geen enkele manier anders dan wat men al twintig jaar roept. Eind jaren tachtig bleek dat het departement voor ontwikkelingssamenwerking zo veel geld te besteden had, dat haar ambtenaren het amper allemaal konden uitgeven en geen tijd hadden om projecten te evalueren. Gevolg was dat een groot deel van het budget “blind” werd geïnvesteerd, met alle gevolgen van dien – en inderdaad ongetwijfeld tot blijdschap van Zwitserland. Sindsdien zijn we kritischer over ontwikkelingshulp.
Het falen van het sociaaldemocratische beleid
In diezelfde uitzending van Pauw en Witteman zei Jansen dat hij ook goede hulpprojecten kent en dat hij daarin investeert. Ik ken die projecten ook. Zo werkte een nicht van mijn vrouw met haar man zeven jaar lang voor Jeugd met een Opdracht in Lesotho om weeskinderen te helpen. En zelf ging ik naar Ghana via de organisatie Ontmoet Afrika, die vrijwilligers laat werken in het onderwijs en in de zorg. Via die weg delen zij expertise met Ghanese onderwijzers en artsen én dragen ze bij aan de ontwikkeling van de bevolking. Niets mis mee. Dergelijke investeringen verdwijnen inderdaad niet, om met Eric Corton te spreken, “in de zakken van de Bokassa’s van deze wereld”.
Wat is dan het probleem? Het probleem is dat ontwikkelingshulp teveel een links speeltje is. Dat zie je aan de klamboe-actie van Serious Request. Ze hadden beter kunnen investeren in medicijnen of insecticide, maar dat roept sterke associaties op met de farmaceutische industrie, respectievelijk “chemische troep”. Daar houdt links niet van. Dus koos 3FM voor veruit de minst effectieve optie: klamboes. Daarbij namen ze voor lief dat malaria met zes miljoen euro aan klamboes veel minder goed bestreden kan worden dan met één miljoen euro aan medicijnen.
Hetzelfde heb ik gezien in mijn eigen studie Afrikaanse geschiedenis. Donor darling Tanzania kreeg bakken met geld, vooral omdat het ambitieuze socialistische beleid van Julius Nyerere in de jaren zeventig populair was in landen met een sterke sociaaldemocratische partij, zoals Nederland en Zweden. Nu is Nyerere ook een held van mij, wat mij betreft mag de katholieke Kerk hem vandaag nog zalig verklaren, maar zijn beleid was absoluut geen succes. Tanzania werd een van de armste landen ter wereld. Nyerere was kritisch over het ontvangen van ontwikkelingshulp, want wie geld ontvangt wordt afhankelijk en lui. Bovendien had deze president géén vet gespekte Zwitserse bankrekening en bestreed corruptie. Paradoxaal genoeg maakte die houding Nyerere mateloos populair bij westerse donoren. Men investeerde blind in Tanzania: maakt niet uit welk project je steunt, het geld komt vast wel goed terecht. Het tegendeel was het geval.
Afschaffen dan maar?
Bij het geven van ontwikkelingshulp wordt naar het grote publiek toe altijd als hoofdmotief gegeven: altruïsme. Ook in het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie voor 2010-2014 speelt dat een grote rol. Men is realistisch genoeg om te erkennen dat er veel fout gaat en dat projecten kritisch moeten worden geëvalueerd. Tegelijkertijd wil men de begroting voor ontwikkelingssamenwerking onveranderd hoog houden (minimaal 0,7-0,8% van het bruto nationaal product, liefst meer). Ook de ChristenUnie herhaalt de kritiek die al twintig jaar rondzingt en die vooralsnog niets aan het beleid heeft verbeterd. Niet altruïsme, maar economische belangen en politieke voorkeuren (de veelbesproken “linkse hobby’s”) spelen de hoofdrol bij het uitgeven van het budget, ook in Nederland.
Terecht hamert de ChristenUnie op de grote gebreken van hulp van overheid naar overheid en hulp via de VN, de EU en de Wereldbank. Dit zijn de geldstromen die uiteindelijk op Zwitserse bankrekeningen terecht komen. Ook pleit de CU terecht voor eerlijkere handel. Europa moet dus geen producten dumpen in Afrika, want dat verstoort de lokale markt. Opvallend feitje is dan wel, dat het vierde kabinet-Balkenende de klamboedump van Serious Request royaal steunde, maar dat zal vooral op voorspraak van de PvdA zijn gebeurd.
Vier valkuilen bestaan er bij het geven van ontwikkelingshulp. De eerste is een exclusieve gerichtheid op de (economische) belangen van de donor. Dat zie je bij de cynische Jansen. Ten tweede is er het overdreven gevoel van solidariteit, wat je dus ziet bij de PvdA die al een halve eeuw lang bepaalt hoe ontwikkelingshulp wordt besteed. Tanzania bewijst dat dit tot grote geldverspilling kan leiden. Ten derde is er het gevaar van overcoördinatie. Dat speelt vooral sinds eind jaren tachtig de Wereldbank en het IMF ontwikkelingslanden ging dwingen hun economie te liberaliseren. Overheden van ontwikkelingslanden werden de facto buitenspel gezet. Ook Rutte lijkt weer de kant op te willen van “wij weten wel wat goed voor u is”. De vierde valkuil is die van de oogkleppen: ongevoeligheid voor feedback. Dat is een constante factor in ons ontwikkelingshulpbeleid en speelt ook duidelijk mee bij de manier waarop Giel Beelen en Eric Corton reageerden op kritiek op Serious Request.
Wat overblijft is precies wat de ChristenUnie wil: leg de focus op het ondersteunen van particuliere hulpinitiatieven. Kortom, sta organisaties als Jeugd met een Opdracht bij. Dat kan prima samengaan met een halvering van het budget naar pakweg 0,4% van het bruto nationaal product. Gooi alle bi- en multilaterale hulp uit het budget en evalueer de overgebleven projecten op hun effectiviteit. Bovendien redden veel particuliere initiatieven zich prima zonder (al te veel) overheidssubsidie. Het kabinet-Rutte hanteert vooral de kaasschaafmethode toepast om haar bezuinigingen te realiseren. Rechts Nederland zal daar tevreden mee zijn, want elke stap op weg naar afschaffing van ontwikkelingssamenwerking juicht zij toe. In de praktijk zijn zij net zo weinig als hun linkse collega’s geïnteresseerd in hoe het geld wordt besteed. Er moet meer geld komen, of juist minder, de rest is bijzaak. Aan de ChristenUnie de ondankbare taak om zowel het kabinet als de linkse oppositie te wijzen op de valkuilen in hun denken.
Tja, toch de goede keus gemaakt Remco. Wederom goed inhoudelijk stuk, ik kijk uit naar de reacties!
Weet je trouwens hoe het geld van Serious Request daadwerkelijk is besteed? Mensen willen graag ‘tastbaar’ geven. Een klamboe was betaalbaar (qua gift) en virtueel tastbaar (niet op grote hoop gestort, maar een klamboe ‘aangeschaft’), zou dat niet meegespeeld hebben? Maar zijn er daadwerkelijk duizenden klamboes gekocht, of is het toch meer in medicatie gaan zitten? Uiteindelijk is er gewoon een bedrag overgemaakt aan het Rode Kruis toch?
En nee, mensen horen niet graag dat ze naief zijn in hun goedheid
@Sandra Korteweg: Hoe weet je of ik een goede keus heb gemaakt als je m’n stuk over de ledenpeiling (sinds enkele minuten online, link) nog niet hebt gelezen?
Mag ik het hier gewoon eens heel hartgrondig mee eens zijn? Misschien nog een heel kleine toevoeging: die 0,4% zou op termijn best wel weer mogen stijgen naar bijv 0,6%, maar niet eerder dan dat de overheid het principe van “goed opdrachtgeverschap” in de vingers heeft – dwz een kwalitatieve en transparante manier voor het ‘beoordelen van projecten op hun effectiviteit’.
Verder helemaal eens.
Het zegt genoeg dat wij als doelstelling voor ontwikkelingshulp hebben: 0.7% BNP. Dat zou geen doel moeten zijn.
Kortom, als we genoeg hebben gegeven, dan zijn we ook goed bezig. We doen het niet voor de mensen daar (het kan ons niet schelen wat er wordt gedaan met het geld), maar voor het goede gevoel hier: er is toch wel 0.7% opgegaan???
Als je goede doelen stelt en effectief daarop beleid voert, zou het zomaar kunnen dat we met de helft van de kosten meer weten te bereiken. Oeps, dat is huidig kabinetsbeleid. Daar moeten ze op deze site niet zoveel van hebben.
Op zondag wordt er gecollecteerd, niet om het bedrag wat nodig is voor het onderhoud van de kerk te bekostigen, maar wat de leden ervoor over zouden hebben. Ook hier kijkt men naar de verkeerde zijde.
Als het efficienter kan, dan ook voor 0,7 procent. Dat is een doelstelling, omdat we dat internationaal hebben afgesproken. En met rede, we moeten onze rijkdommen delen.
@Piet: “We moeten onze rijkdommen delen” klopt natuurlijk, maar we hebben ook de plicht om dat op een verantwoordelijke manier te doen. De 0,7% moet geen doel op zich zijn. Het doel moet zijn: de naaste zo effectief mogelijk helpen. Wat ik bepleit is niets anders dan: toetst alles en behoudt het goede. Het zou me niet verbazen als de helft of meer van alle gesubsidieerde projecten zinloos zijn – of zelfs contraproductief werken. Schrap je die, dan houd je pakweg 0,4% over. Ik denk niet dat je, als je dat doet, je schuldig hoeft te voelen dat je de 0,7% niet haalt.
@bird: Ik ben het helemaal met je eens, dit is wat ik in mijn stuk heb willen communiceren: als je eens echt kritisch kijkt naar de effectiviteit van de bestede gelden, kan je vermoedelijk het budget halveren. Dat is echter niet wat het kabinet wil doen. Ik heb de betreffende passage uit het regeerakkoord geciteerd. We weten uit het verleden wat de taal uit Ruttes regeerakkoord betekent: bezuinigen via de kaasschaafmethode. Het verleden geeft alle aanleiding te vrezen dat er ook nu niet gekeken zal worden naar de efficiëntie van de bestede gelden. Waarschijnlijk neemt men daar de tijd niet voor en wordt gewoon zonder goede evaluatie de helft van de projecten geschrapt. Daar worden dus ook goede projecten de dupe van. Wat jij hier doet getuigt in mijn ogen van een nogal naïef vertrouwen in dit kabinet. Als je kijkt naar de taal die rechtse kabinetten in het verleden hebben gebruikt, zie je dat die hetzelfde is als wat er nu wordt gezegd. En ook onder die kabinetten is de ontwikkelingssamenwerking nooit goed geëvalueerd. Rechtse kabinetten hebben deze post altijd gebruikt om lukraak te bezuinigen, zonder achterliggende gedachte, en naar alle waarschijnlijkheid gaat dat ook nu gebeuren.
@Remco van Mulligen: Maar je kan dat hele “effectieve deel” dan toch ook voor de volle 0,7 procent doen? Dan houd je je ook aan de internationale afspraken en bereik je er meer mee. Waarom wil je dan bezuinigen ipv geld anders inzetten?
Als dat zou kunnen, des te beter. Maar we proberen al veertig jaar 0,7% BNP effectief te besteden, echt ver zijn we niet gekomen. Daarom lijkt het me hoog tijd om de ineffectief bestede euro’s nu maar eens te gaan schrappen.
Internationale afspraken vind ik persoonlijk geen norm trouwens.
Ik zou willen zeggen: we gaan naar 1 % ontwikkelingshulp op het moment dat alle landen die zich op gelijke wijze hebben gebonden aan de 0.7% ontwikkelingshulp als wij ooit hebben gedaan, zich er ook aan houden.
En tegen Pieter zou ik zeggen: een beter bewijs voor mijn stelling dat we het doen om ons een goed gevoel te geven ipv de arme mensen in Afrika heb ik anders dan in jou niet gevonden.
@bird Dat is een drogreden. Maar ik moet idd even uitleggen waarom ik 0,7 procent wil geven. Omdat ik vind dat we een aanzienlijke bijdrage moeten leveren aan de bestrijding van armoede. Dat vind ik omdat ik me zeer kan vinden in het concept van internationale solidariteit. Ik vind dat een verplichting, maar dat is een opvatting ingegeven door mijn politieke overtuiging. 0,7 is dan enigsinds willekeurig, maar het bedrag is i.i.g. wat we nu ook geven en past bij internationale afspraken. Dus daar kies ik dan voor.
Vind jij internationale solidariteit ook belangrijk of vind je het onnodig?
Een uitstekend artikel waar ik het heel erg mee eens ben. Tijdens mijn studie heb ik midden jaren 80 een scriptie geschreven over de herijking van het nederlandse ontwikkelingsbeleid en ik kan bevestigen wat Remco over die periode schrijft. Het ingenieursbureau DHV is er groot en rijk door geworden.
Daarna heb ik jaren in het buitenland gewerkt waaronder 6 jaar in Brazilë. Twee jaar geleden ben ik voor het eerst sinds lange tijd weer terug geweest in dat fantastische land. En ik was verbijsterd. In positieve zin dan. Dat land heeft zich razendsnel ontwikkeld. Ik ben bij families geweest die wij 15 jaar geleden in diepe armoede moesten achterlaten en die nu een goed bestaan hebben. Natuurlijk is er nog heel veel mis, maar er is hoop. Er is ontwikkeling en vooruitgang. En waarom? Omdat het land zich op eigen kracht ontwikkelt en er een echte middenklasse aan het ontstaan is. En dat is gebeurd onder een linkse president waar de rijken in Brazilië doodsbang voor waren. Ze hebben zich vergist en geven dat nu ook toe.
Heeft ontwikkelingshulp hierin een rol gespeeld? Geen enkele! Speelt ontwikkelingshulp dan geen rol in Brazilië? Jazeker! Maar wel precies op de manier die Remco beschrijft. Kleine particuliere initiatieven, vaak vanuit lokale kerken en financieel gesteund vanuit het buitenland. Ze doen prachtig werk onder groepen die nog niet profiteren van de economische ontwikkeling. Zodra ze op eigen benen kunnen staan hebben ze vervolgens voldoende kansen in de maatschappij.
Wat mij betreft is dus het motto; help landen als het nodig is op macro-economisch niveau en laat ontwikkelingshulp over aan particuliere initiatieven. En ondersteun én controleer die dan met 0,7% van het BNP. Dan wordt het in ieder geval beter besteed dan nu.
Zoveel ervaring als Rolf heb ik niet, maar ben toch onbescheiden genoeg om mijn visie te geven hier.
Je kunt een paard naar de drinkbak leiden, maar het zal toch zelf moeten drinken. En zo is het met ontwikkelingshulp ook. Er is al zoveel naar Afrika gebracht, en aan delfstoffen heeft het continent ook veel te geven. Toch is het geen garantie geweest voor vooruitgang en welzijn.
Ik geloof in intrinsieke motivatie van mensen voor succes! Leg ze niet aan een infuus dat ze afhankelijk maakt, maar creeer de omstandigheden voor ontplooiing.
Enorme containerbegrippen achter elkaar, maar kortgezegd komt het er op neer dat ik voorstander ben voor acute hulp bij rampen en verder het ondersteunen van lokale initiatieven. GEEN GELD maar kennis en goederen naar de regio’s sturen.
Als mensen zien dat eigen inzet loont, dan zal je zien dat een heel continent op eigen kracht kan groeien.
Goede, prikkelende beschouwing. Maar alleen die halvering van het budget lijkt mij nu net het verkeerde signaal. Met de verlaging van het OS-budget laat iig dit kabinet de verdenking op zich dat het alleen maar wil bezuinigen. Dus prima om linkse, torenhoge ambities te relativeren, de focus te verleggen naar grassroots en naar het stimuleren van handel en bedrijvigheid. Maar handhaaf het budget. En vergeet niet de noodzaak van noodhulp. Het aanleggen van een infuus ergens in een dorp ver weg zal dat land waarschijnlijk geen stap verder helpen. Maar als niemand anders het kan doen en als er zo een leven gered wordt, moet je doen wat je kunt. Jezus heeft daar ooit ook een verhaal over verteld. Iets met een Samaritaan, geloof ik.
Klopt, noodhulp is geen kwestie van wel of niet doen: dat moet. En het helpt inderdaad weinig. Aan de andere kant is het pijnlijk om te zien hoeveel er mis kan gaan met de miljoenen die Nederlanders schenken aan acties voor Giro 555.
Wat “verkeerd signaal” betreft: je moet duidelijk maken dat je een heel ander signaal geeft dan het huidige kabinet. Het kabinet gebruikt ontwikkelingshulp nu om de begroting sluitend te krijgen, daar moet de ChristenUnie zich van distantiëren. Maar dat betekent niet dat de CU precies het tegenovergestelde moet bepleiten, om maar niet met de huidige kabinetsplannen geassocieerd te worden. Zij doen x, zij doen het fout, dus doen wij -x. Je kunt ook zeggen: wij willen het góed doen.
Wat je voorstelt, namelijk het budget handhaven en het geld gewoon beter besteden, is wat men al meer dan 20 jaar probeert. Het ambtenarenapparaat blijkt niet in staat om goed zorg te dragen dat zo veel geld goed wordt besteed. Moeten er meer of andere ambtenaren komen? Misschien wel. Ik herinner me vaag een studie van een tijdje geleden (misschien was dat wel Hoebinks boek) waarin werd berekend hoeveel budget elke ambtenaar op het ministerie van OS moest uitgeven – en vaak was dat “uitgeven om het uitgeven”, want als je niet je hele budget uitgeeft word je natuurlijk sowieso gekort (zo is de EO er in de jaren zeventig toe gekomen om de peperdure Francis Schaeffer naar Nederland te halen: ze hadden een miljoen over op de begroting en de minister dreigde dit aan te wenden om de budgetten voor alle omroepen omlaag te gooien – dat even terzijde, ter illustratie van hoe het vaak werkt in bureaucratische kringen, ook op OS).
Kortom ik zou zeggen: zorg nu eerst, eindelijk, na al die jaren van plannen om de boel te hervormen, dat de geldverspilling minder wordt. Dat zorgt vermoedelijk voor een verlaging van het budget, maar dat is dan maar zo. Vanuit die basis ga je weer werken aan verhoging van het budget, maar dan wel zonder geld uit te geven dat je niet kunt verantwoorden en evalueren.
Overigens, en daar doelde ik op in een eerdere reactie naar bird toe: dit kabinet staat in een lange CDA-VVD-traditie als het gaat om het gebruiken van OS als sluitpost op de begroting, inclusief het consequent en steeds verder “vervuilen” van het budget door allerlei posten van andere ministeries (nu bv de Wereldomroep) bij OS onder te brengen.
Beste mensen,
Goed dat er zo kritisch gekeken wordt naar OS en goed stuk Remco! Ik ben het echter in veel opzichten niet met je eens. Het werd al in meerdere reacties vermeld, als het binnen de OS allemaal niet op rolletjes loopt waarom zou de conclusie dan bezuinigen moeten zijn? Dat investeren in OS altijd risico’s met zich mee brengt weten we al meer dan 40 jaar en het is dus niets voor niets dat er voortdurend gezocht moet worden naar manieren om het geld zo effectief mogelijk te besteden.
Feit blijft dat we te maken blijven hebben met schrijnende armoede, ongelijkheid en onrechtvaardigheid in onze wereld. Daarnaast zijn mensen in ontwikkelingslanden door de economische crisis het hardst geraakt is ons budget door diezelfde crisis ook al aanzienlijk omlaag gegaan. Nu wordt die trend doorgezet onder het motto ‘zelfredzaamheid werkt’. Voor veel mensen die in diepe armoede leven is dit een loze boodschap. Kijk bijvoorbeeld naar de enorme handel in landbouwgrond in met name Afrika, zie een artikel uit de Volkskrant hierover van vandaag. Die grond komt in handen van buitenlandse investeerders en de Afrikaanse boer blijft rechteloos achter. Of kijk naar onze massale import van grondstoffen uit Afrika door multinationals waardoor uitbuiting van de locale bevolking en conflicten in stand gehouden worden. Of we het nu willen of niet, OS blijft nu eenmaal nodig om dit gigantische onrecht aan de kaart te stellen en op te komen voor de armste lagen van de bevolking. De hoofdmotivatie blijft wat mij betreft internationale solidariteit.
Bij wat de CU zegt over investeren in het particulieren kanaal (met name NGOs) kan ik helemaal aansluiten. Ook ik geloof dat via dit kanaal geld vaak een stuk beter terecht komt. Ik geloof echter niet dat je daar volledig op kunt concentreren en dat deze investeringen die via het multilaterale kanaal overbodig maken. Er wordt, bijvoorbeeld door de EU of de Wereld Bank, geinvesteerd in infrastructuur, verbeteringen in de landbouw, gezondheidzorg etc. op nationale schaal. Van die investeringen hebben veel ontwikkelingslanden erg geprofiteerd en dit kun je niet overlaten aan kleinere particuliere initiatieven. Van het bilaterale budget zou wat mij betreft een stuk meer naar de particulieren mogen of geinvesteerd worden in multilaterale instituten zoals de WB, EU, VN.
Hoe je het ook wendt of keert, we kunnen de ellende in ontwikkelingslanden niet negeren en zullen deels zelf moeten kijken hoe wij in eigen land rekening kunnen houden met uitbuiting en armoede door er bewuster van te worden hoe onze producten gemaakt worden. Daarnaast zal men moeten blijven investeren in OS. Of dat nu met 0.7, 0.8 of wat voor percentage dan ook moet is afhankelijk van waar wij in Nederland aan bij willen dragen. Wat mij betreft blijven wij als Nederlander een koploper in de strijd tegen internationaal onrecht en armoede! De redenatie dat je mensen in ontwikkelingslanden helpt met een halvering van het budget vind ik een onzinnige.
Ik lees je betoog niet primair als een argument tégen wat ik schrijf, omdat je inhoudelijk gezien enigszins langs mijn stuk heen gaat. Neemt niet weg dat ik het op een aantal punten met je oneens ben. Ik zal proberen dat te verwoorden.
Ten eerste iets rechtzetten. Ik schreef in antwoord op Gert-Jan al dat ik iets anders wil dan dit kabinet. Ik wil de lage effectiviteit van OS niet gebruiken als excuus om fijn te mogen bezuinigen. Ik stel gewoon vast dat vermoedelijk, als je alle niet-effectieve projecten stopt, je al een forse vermindering van de uitgaven bewerkstelligt. Dat “bezuinigen” noemen is onterecht. Waar ik voor pleit is hervormen en ja, dat kan samengaan met een besparing op het budget.
Ten tweede ben ik het niet met je eens dat je zo veel moet geven als je kan missen. Je moet zo veel geven als *nodig* is en bovendien de taak van de overheid, van multilaterale organisaties en van de regeringen in ontwikkelingslanden in het oog houden. Bovendien is en blijft het zo dat je slechts in beperkte mate andermans problemen kunt “oplossen”. Als ik morgen een miljoen win kan ik de helft aan een vriend geven, die daarmee zijn schulden aflost en daarna nog veel geld overhoudt. Je hebt dan het gevolg van het daadwerkelijke probleem verholpen, maar de werkelijke oorzaak ligt dieper. Werkelijke oorzaken (bv wanbeleid) kunnen wij niet oplossen zonder ontwikkelingslanden hun soevereiniteit te ontnemen. Ik kan de schuld van mijn vriend overnemen, zorgen dat hij op mijn kosten een cursus “hoe knoop ik de eindjes aan elkaar” kan volgen, maar daarbij houdt het op. Het is niet zo dat als ik maar zoveel geef als ik kan missen, alles wel goed komt. Sterker nog: ik denk dat ik hem verder van huis help als ik hem extra veel geld geef, want dan voelt hij de consequenties van zijn structurele probleem niet meer. Datzelfde effect heb je gezien bij Tanzania, waar ik al naar verwees in mijn stuk. En juist voor dit effect waarschuwde de Tanzaniaanse vader des vaderlands Julius Nyerere al in 1967.
Kortom, het is niet per se slecht om mínder te geven dan je kunt missen. Het is niet per se slecht om het OS-budget te verlagen door slechte projecten te beëindigen.
Wat de landbouwgrond in Afrika betreft: ik heb geen VK-abonnement en kan het artikel online niet lezen, dus kan daar moeilijk iets over zeggen. Wel in het algemeen, denk ik dat je de soevereiniteit van Afrikaanse overheden moet respecteren. Je hebt simpelweg geen andere keus. IMF en Wereldbank hebben hun uiterste best gedaan om de autonomie van die regeringen compleet onderuit te halen, zodat in feite IMF en WB daar de dienst uitmaakten. Dat bleek totaal niet te werken. De overheidsstructuren in een land moeten worden versterkt en niet ondermijnd. Wat de internationale gemeenschap vooral in de jaren tachtig heeft gedaan in Afrika was niets anders dan arrogant neokolonialisme. Ik lees niet de Volkskrant, maar wel Afrikaanse tijdschriften en daar is de boodschap richting het Westen unaniem: bemoei je met je eigen zaken.
Dus nee, ik ben niet zo gecharmeerd van multilaterale instituten. Misschien doen ze goed werk – zoals ook wordt vergeten dat een bedrijf als Shell goed werk doet in Afrika – maar er zit altijd een prijskaartje aan verbonden. Zowel de grote multinationals als de Wereldbank, de EU etc gebruiken de zwakte van Afrikaanse overheden om deze naar hun hand te zetten. Daarmee vergeten ze dat verzwakking van de overheden van die landen uiteindelijk leidt tot maffiapraktijken en anarchie. Nigeria is daar een schoolvoorbeeld van. Uiteindelijk kan alleen een sterke overheid de allerarmsten betere rechten geven. Shell kan dat niet en de Wereldbank ook niet, behalve als ze de nationale overheden buitenspel zetten en die kant willen we, lijkt me, niet op. Ik had het woord neokolonialisme al eens laten vallen en doe dat met plezier nog een keer.
Tot slot, wat bedoel je met mensen bewuster maken van de producten die ze kopen? Doel je dan op kinderarbeid? Zo ja, besef dan wel dat zo’n kind een substantiële en broodnodige bijdrage levert aan het gezinsinkomen. Als je ontwikkelingslanden dwingt kinderarbeid te verbieden (= neokolonialisme) of door boycots de kinderarbeid-economie om zeep helpt, breng je die gezinnen in gigantische financiële problemen. Kinderarbeid in Nederland is pas verdwenen toen het niet meer hoefde en dat kwam vooral door een groeiende economie. Voor economische groei is het belangrijk dat er een overheid is die kan voorzien in een basis van vrede, veiligheid en recht. In Nigeria lopen bijvoorbeeld projecten om politie-agenten op te leiden zodat ze beter weten hoe ze moeten handelen in allerlei situaties. Dat kan geen kwaad.
Maar het grootste probleem ligt bij onwillige en incapabele nationale overheden. Als die niet meewerken kan je doen wat je wilt. Vergelijk bv Ghana en Maleisië, is een bekende vergelijking. Beide onafhankelijk geworden in 1957. In dat jaar hadden ze ongeveer evenveel welvaart. Anno 2010 is Ghana nog steeds arm, terwijl Maleisië succesvol is. Sleutel ligt in politieke stabiliteit, goed overheidsbeleid, goed opgeleide eigen mensen, strak economisch beleid. Dat zijn dingen waar wij machteloos op moeten toezien. Hoe graag je arme mensen ook wilt redden: je kunt landen als Ghana niet dwingen tot goed overheidsbeleid. Dat moeten ze zelf doen. Ghana is inmiddels op de goede weg en dan ontstaat er een klimaat dat investeringen in de vorm van ontwikkelingssamenwerking vruchtbaar maakt.
Peter Mulder (econoom) heb ik tijdens een lezing met een toenmalige directeur van DVN, over dit onderwerp gehoord. PM heeft jarenlang gewerkt/geleefd in Afrika, de DVN directeur had veel opleiding genoten, 3 ‘studie tripjes’ rijk..
Binnen 1,5u was de zinloosheid duidelijk. Peter M. heeft hierover een disertatie geschreven.
De kosten/belasting van/ milieu tijdens vliegreizen naar bijv. Afrika zijn enorm, scherper gesteld koopt men haar eigen gevoel af?
En de uiteindelijk geboden hulp zo niet structureel; de meest essentiële is nog wel: ‘ben je bereid om met minder te gaan leven dan nu, voor die ander?’
Remco,
Goed verhaal. Twee opmerkingen.
1) Gebruik de crisis en de noodzaak tot besparingen om te kijken of men meer met minder kan doen., bijv:
- na de crisis zijn een aantal zaken (bijv transport, services) goedkoper geworden, dus het is te simpel om te roepen dat minder geld automatisch minder hulp betekent.
- creeer nieuwe kansen, mbv maatschappelijke ontwikkelingen, de overheid treed op als enabler/cooridnator, ipv alles zelf te doen, bijv er gaan binnenkort een hoop baby-boomers (ook leraren, onderwijzers ) met pensioen, die nog in goede gezondheid zijn, met veel ervaring en hun schaapjes vaak financieel op het droge. Tom Poes bedenk een plan of je deze mensen niet voor 3-6 maanden in kunt zetten bij het overdragen van kennis in ontwikkelingslanden. NL overheid betaalt de reis, met een kleine vergoeding, zij hebben de tijd van hun leven, zien en nemen deel aan een andere cultuur op een manier die veel leuker is dan vanaf een cruiseboot, de zorgverkeraars includeren blijden deze mensen verzekeren in hun pakket als onderdeel van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen, etc.
2) Meer geld voor ontwikkelingshulp, hoeft niet altijd via de overheid te lopen. Vanuit een effectiviteits standpunt en vanuit een CU idealogisch stand (bescheiden overheid en actief middenveld) is het mij dus niet duidelijk voor mij waarom de CU hier zo op inzet. Waarom niet het voor de burger en maatschappelijk middenveld veel antrekkelijker om meer te geven, aan instellingen van hun eigen keuze waarin men vertrouwen heeft (zoals je LMO voorbeeld zijn er talloze). De overheid kan eea belastingtechnisch faciliteren, bijv door het verlagen van de belastingvrije voet voor giften, en door regelingen aan te passen (bijv AOW, WW ,hypotheek aftrek etc faciliteren voor vrijwillegers, professionals van dit soort organisaties).
heel goed onderwerp!! was een genoegen om te lezen! ga door zo.
‘ach waren alle mensen wijs en deden daarbij wel,
deez aarde was een paradijs, maar nu is ‘t gelijk een ……’