De ChristenUnie moet zich de komende jaren hard maken voor minder overheid en meer samenleving. Dat doet recht aan de wortels van de partij en biedt grote kansen voor maatschappelijke organisaties om hun plek in de samenleving weer volwaardig te kunnen innemen.
Christelijke politiek is als vanouds sterk verbonden met maatschappelijke verbanden. Het vindt er zelfs zijn oorsprong in. Kuyper en ‘de kleine luyden’ vochten al voor de ‘soevereiniteit in eigen kring’. Niet de maakbare samenleving van de socialisten, of de marktverheerlijking van de liberalen waren het uitgangspunt. Maar de verschillende levenskringen, zoals gezin, school en kerk, waar de macht van de staat beperkt moest zijn. In de vorige eeuw leidde deze visie tot een florerend – zij het verzuild – maatschappelijk middenveld.
Vanaf de jaren ’60 kwam de overheid echter steeds meer in beeld als ‘hoeder van de samenleving’, met als bekroning het kabinet Den Uyl in 1973. Maatschappelijke organisaties werden steeds meer gezien als exponent van de verfoeide verzuiling. Het individu moest geëmancipeerd worden en de overheid zou daar voor gaan zorgen. De staat trok steeds meer taken naar zich toe. In combinatie met een toenemende secularisering en ontzuiling, leidde dit tot een afbraak van veel maatschappelijke verbanden.
Hoewel het maakbaarheidsgeloof sinds die tijd wat is getemperd, is de rol van de overheid nadien nauwelijks verkleind. Ook de ChristenUnie heeft de afgelopen jaren niet voorop gelopen in de kritische beschouwing en – waar mogelijk – begrenzing van de overheid. Vooral het liberale marktdenken werd – deels terecht – als boosdoener van veel kwaad gezien. Maar de gevaren van een grote overheid, die voorschrijft wat goed voor u is en het particulier initiatief de kop in drukt, worden nauwelijks onderkend. Alleen wanneer het de vrijheid van religie en onderwijs raakt.
De ChristenUnie moet zich herbezinnen op de rol van de overheid, de markt en de samenleving. Dit gaat overigens ook gebeuren middels een studie van het Wetenschappelijk Instituut. Maar naast bezinning, moeten de volksvertegenwoordigers – lokaal en landelijk – er vooral naar gaan handelen. Dat vergt enerzijds zelfbeheersing. Christenpolitici moeten zichzelf (be)dwingen niet voor elk probleem een overheidsoplossing te zoeken. Anderzijds vergt het gerichte actie, om maatschappelijke verbanden de ruimte te geven en privaat initiatief te stimuleren.
De ChristenUnie als hoeder van het maatschappelijk middenveld. Het biedt veel kansen. Tegelijkertijd vraagt dit ook wat van maatschappelijke organisaties zélf. Te zeer zijn zij in een hoekje gekropen en houden ze af en toe hun hand op wanneer de subsidiekaravaan weer langstrekt. Het is tijd voor een emancipatiegolf. Maatschappelijke en sociale verbanden moeten hun plek weer opeisen in de samenleving. Midden in de maatschappij staan en daar hun taak vervullen. En niet alles van de overheid verwachten.
Minder overheid en meer maatschappij. Daar lik ik mijn vingers dan weer bij af.
Hear hear. Goed stuk.
Weg uit het kamp van de socialisten. het wordt tijd. te lang heeft de christenunie christelijk sociaal verwart met meer overheid.het is tijd dat ook kerken hun maatschappelijke taak weer oppakken. een nieuw reveil.
leon meijer, raadslid Ede
Prima verhaal Carola!
Ik juich mee in bovenstaand koor.
Ik juich ook mee in bovenstaand koor maar zal dat pas echt doen als de ChristenUnie ook in haar verkiezingsprogramma heel concreet gaat benoemen welke taken zij vindt dat er voortaan níet meer door de overheid moeten worden uitgevoerd.
Het uitgangspunt van empowerment van het ‘middenveld’ is vaker geuit, maar tot nu toe heeft dat alleen nog concreet vorm gekregen in iets als de WMO, waarin de verschillende ‘kringen’ helemaal niet ‘soeverein’ zijn, maar juist worden gereduceerd tot vrijwilligerscentrales ten dienste van de overheid.
Als wij ècht geloven in ‘minder overheid en meer maatschappij’, dan past daar dus bij dat we concreet gaan benoemen welke taken moeten verschuiven van overheid naar maatschappij, en dat er dus ook een nominale belastingverlaging plaatsvindt ter waarde van de voormalige overheidsfinanciering van die taak – zo worden burgers, al dan niet verzameld in verband van kerk of iets anders, ook in staat gesteld die taken niet alleen uit te voeren maar ook zelf te financieren.
Ik juich de discussie van harte toe en ben het ook helemaal met Carola Schouten eens dat dit van bijvoorbeeld de kerken vraagt dat we onze ‘positie innemen’ – maar ik ben vooral benieuwd naar de andere kant van de discussie: welke posities gaat de overheid concreet verlaten? Daar lijkt mij het liberale streven naar minimale overheidsinmenging en het christelijk-sociale streven naar maximale empowerment van de samenleving bij elkaar te kunnen komen: afslanking van het takenpakket plus een significante belastingverlaging.
Uitstekend artikel!
Ik heb aan bovenstaande reacties eigenlijk niets toe te voegen. Alleen dit: ben nu aan het lezen in ‘Stad op een berg’ van James Kennedy. Gaat uitvoerig in op de rol van de kerken in de samenleving van de toekomst. Aanrader!
Carola, nogmaals: een puik artikel. Hier ligt voor de ChristenUnie écht een mooie uitdaging…
@Fokko: Prima artikel! Eindelijk zou ik willen zeggen. Ik ben het ook heel erg eens met Alex als hij zegt dat dit ook consequenties moet hebben voor het ChristenUnie verkiezingsprogramma. Het gaat hier te ver om dat allemaal door te spitten, maar veel keuzes in het programma hebben juist een grotere overheid tot gevolg.
Het betekent ook een harde meetbare doelstelling van x% minder ambtenaren en minder belasting. Zonder dergelijke concrete doelstellingen blijft de kreet ‘kleine overheid’ toch (verkiezings)retoriek.
Maar nogmaals; heel goed artikel!
Excuus! @Fokko hoort uiteraard niet aan het begin van mijn reactie. De pluim is natuurlijk voor Carola!
Ik juich nog maar even niet mee. De uitgangspunten zijn goed, maar ik mis de concretisering. Wanneer de overheid taken afstoot, moeten maatschappelijke organisaties die overnemen. Het probleem is alleen dat in onze maatschappij veel mensen geheel geïsoleerd staan en geen enkele relatie hebben met welk maatschappelijk verband ook. Al jaren geleden schatte het Leger des Heils het aantal eenzamen – mensen die geen familie, vrienden of kennissen hebben om op terug te vallen – op zo’n 800.000. Dat zou nu best eens zo’n miljoen kunnen zijn. Op hulp van een kerk zitten ze waarschijnlijk ook niet te wachten.
Het principe dat Carola Schouten formuleert is prima maar moet wel worden toegepast in de maatschappij van nu. Die is anders dan 50 jaar geleden toen bijna iedereen wel ergens bij hoorde.
Wat gebeurt er met degenen die nergens bij horen? Moet de overheid die, zoals liberalen geneigd zijn te doen, aan hun lot overlaten? Of moet ze dan toch maar in actie komen?
Die vragen moeten eerst worden beantwoord. Pas dan is het tijd te bezien of er reden is voor een loflied dan wel een treurzang.
@Johan van Veen,
De overheid moet die mensen niet aan ‘hun lot’ overlaten, maar aan de zorg van maatschappelijke organisaties, die dat zelf organiseren en financieren, bijvoorbeeld door zelf mensen in te huren met het geld dat is vrijgekomen door belastingverlaging.
Dat sommige mensen ‘niet zitten te wachten’ op hulp van bijvoorbeeld een kerk, vind ik eerlijk gezegd geen reden om de belastingbetaler ervoor te laten opdraaien. Mensen zijn vrij om dat soort hulp wel of niet te aanvaarden, in die zin is de mate van eenzaamheid die iemand ervaart dan een vrije keuze. De overheid is er niet om mensen die nergens bij willen horen, ergens bij te trekken.
@Johan van Veen: Je kunt het ook omdraaien; wat doet de grote overheid nu dan aan het probleem dat jij signaleert? Volgens mij niet zo heel veel, dus het kleiner maken van de overheid zal dat probleem ook niet erger maken. En, zoals Alex ook zegt, dat vrijkomende geld kan dan via allerlei maatschappelijke organisaties weer goed besteed worden. Dat werkt beter dan via logge overheidsorganen.
Uiterst mooie gedachte. Het is denk ik een goede niche vanuit linkerhoek, maar het gaat wel erg veel naar het CDA toe. Balkenende had bijvoorbeeld als grote voorbeeld Etzioni, een van de aanhangers van het communautarisme; een anti-liberale politiek-filosofische stroming die zegt dat gemeenschappelijke inbedding noodzakelijk is om een vrij mens te zijn.
Verder denk ik dat een dergelijke opvatting in een low-trust-society als de onze bijzonder moeilijk aan de man is te brengen. Desalniettemin is het idee, ook vanuit Christelijk oogpunt, zonder meer het overwegen waard! Ik ben erg benieuwd naar de studie van het WI.
@Henk den Uijl,
Het mooie is, je hoeft deze opvatting helemaal niet politiek ‘aan de man te brengen’. Je deelt met de liberale partijen het uitgangspunt dat de overheid in elk geval voor een aantal taken niet verantwoordelijk is. Wie die taken dan vervolgens wèl gaat oppakken zal de liberalen een zorg zijn, en zal voor ons ónze zorg zijn, zonder dat we dat aan de politiek hoeven te verkopen. De politiek hoeft er helemaal geen mening over te hebben, het is letterlijk ‘hun zaak niet’.
Terecht merkt Carola op dat ‘meer samenleving’ ook ‘wat’ vraagt van de maatschappelijke organisaties zelf. Ik zou willen zeggen niet ‘wat’ maar alles. In het bijzonder christelijke oprganisaties zouden veel meer manifest aan hun identiteit moeten werken. Hun identiteit niet alleen afficheren, maar ook proclameren en dus manifesteren. Christelijke organisaties die in een hoekje zitten, past niet naar mijn mening. Daar waar christelijke organisaties verdwijnen of verwateren, komen ze niet meer terug. Kenmerken van expliciet identiteitsbeleid zijn 1. het hebben van een grondslag, voor christelijke organisaties de bijbel, 2. integraal aantoonbaar in de organisatie en niet alleen bij bijvoorbeeld het vak godsdienst en 3. dynamisch, dus in gesprek en niet onder een glazen stolp. Alleen zo kunnen met name christelijk organisaties hun bestaan legitimeren en continueren. Noblesse oblige!
@Alex:
Ik vraag me af of dat zo is. Dat veronderstelt een zeer strikte scheiding tussen politiek en gemeenschap, iets wat je juist misschien niet wilt. Bovendien is de CU een politieke partij: de CU kan moeilijk een rol van bijvoorbeeld kerk of vrijwilligersorganisatie op zich nemen. Het zal op politiek niveau dergelijke strategieën moeten verkondigen, om het vervolgens in de samenleving klaar te spelen.
@Johan van Veen:
Terechte opmerkingen inderdaad.
Maar de overheid kan wel stimuleren dat kerken/ religieuze/ humanistische organisaties kans krijgen om hun bijdrage te leveren aan een dienstbare samenleving. De liberalen hebben het hoog op met de scheiding kerk en staat, maar ze kunnen (en willen) de kerk niet van de ‘straat’ scheiden.
Het vraagt voor levensbeschouwelijke partijen, en dan zeker van de ChristenUnie om te blijven strijden voor rechtvaardigheid en gerechtigheid voor het volk, en dus een kritische blik te houden als het gaat om de relatie tussen overheid en burgers. Hierin zou de ChristenUnie niet moeten schuwen om de maatschappelijke rol en relevantie van kerken en andere gebedshuizen te blijven benadrukken, aangezien de staat alleen de burger geen heil kan geven…
James Kennedy vertelt in zijn boek ‘Stad op een berg’ dat de Nederlandse (protestantse) kerken in de jaren na het einde van de Tweede Wereldoorlog zichzelf wilden zien als nationale instellingen die ijverden voor het welzijn van heel de bevolking.
De overheid zou naar mijn idee weer aansluiting moeten proberen te vinden met, zoals Balkenende het altijd noemde, het ‘maatschappelijk middenveld’. Hierdoor kunnen burgers verantwoordelijkheid nemen en krijgen om voor hun naaste te ‘ijveren’, zoals Kennedy het mooi verwoordde… Het blijft een interessante uitdaging!
De discussie over een belangrijk onderwerp als dit komt m.i. niet echt van de grond, zolang niet duidelijk is over welke activiteiten van de overheid we het hebben. Wat kunnen maatschappelijke organisaties – of het maatschappelijk middenveld, hoe je het ook wilt noemen – van de staat overnemen? Of dat een vooruitgang is, hangt o.a. van de antwoorden op een aantal vragen af. Zoals: hoe bereik je mensen die hulp nodig hebben maar zelf de weg niet weten en ook niet over een netwerk beschikken? Hoe voorkom je dat mensen – om wat voor reden dan ook – buiten de boot vallen? (N.B. Organisaties die zichzelf bekostigen, mogen onderscheid tussen mensen maken, overheidsinstellingen niet). Hoe voorkom je dat mensen geen hulp krijgen omdat ze die niet kunnen betalen? Hoe voorkom je dat levensbeschouwelijk gekleurde hulpverlening – of die nu christelijk, humanistisch of islamitisch is – wordt verdacht van bijbedoelingen? En er zijn vast nog wel meer vragen te bedenken.
En het lijkt me ook noodzakelijk in dit verband na te denken over de visie op de overheid. Wanneer een partij als de CU pleit voor minder overheid, hoe kan ze zich dan onderscheiden van een partij als de VVD, die vindt dat iedereen z’n eigen broek moet ophouden en nauwelijks oog heeft voor wie dat niet kan? M.i. moet een christelijke partij een positieve visie op de overheid hebben en niet een negatieve zoals het liberalisme.
“Christelijke politiek is als vanouds sterk verbonden met maatschappelijke verbanden. Het vindt er zelfs zijn oorsprong in”. De christelijke politiek is niet zozeer verbonden met maatschappelijke verbanden in het algemeen, maar specifiek met één verband: de kerk. Wat mij aanspreekt in Kuyper en de AR is de politiek incorrecte boodschap en niet de deftige en tegelijkertijd onbegrijpelijk constructies die de heren aan de Vrije Universiteit er sindsdien van gemaakt hebben. Christelijk politiek is net als voetbal: oorlog. Dat aspect zie ik graag terug in een toekomstige discussie over dit onderwerp.
Van mij had het ook wel iets concreter gemogen. Heb je misschien een 3- of 10-puntenplan hoe de samenleving te versterken? En nog een tip: probeer wel de eigenheid te behouden. Spreek niet alleen Etzioni na of de CDA-taal (‘maatschappelijk middenveld’ kan beter ‘ sociale verbanden’ genoemd worden).
@Henk den Uijl,
Ik bepleit inderdaad een redelijk strikte scheiding tussen kerk en staat conform het principe “je gaat erover of niet” uit het huidige regeerakkoord. Dat wil zeggen dat het overhevelen van taken van overheid naar sociale verbanden tevens ook inhoudt dat de overheid er niet meer over gaat: de sociale verbanden voeren deze taken niet uit in een soort onderaannemersconstructie namens de overheid, maar namens zichzelf en gefinancierd door zichzelf.
Een concreet voorbeeld: vorig jaar was er veel te doen rondom subsidiëring van uitstapwerk door prostituees door de stichting Tot Heil des Volks, de Amsterdamse VVD wilde dat niet langer subsidiëren. Ik vind ook dat ‘wij’ als ‘christelijke sociale verbanden’ onze eigen broek moeten kunnen ophouden als het gaat om het financieren en uitvoeren van dat soort werk. Alleen: dan moet de overheid ophouden met het financieren van soortgelijk werk onder een ‘neutrale’ vlag, en de ‘sociale verbanden’ in staat stellen de financiering zelf te doen dmv een belastingverlaging, waardoor individuele burgers niet alleen geld kunnen sturen naar de overheid, maar ook naar de sociale verbanden die zij belangrijk vinden.
En dan kom je meteen op de vraag van @Johan van Veen:
“Hoe voorkom je dat levensbeschouwelijk gekleurde hulpverlening – of die nu christelijk, humanistisch of islamitisch is – wordt verdacht van bijbedoelingen?”
Volgens mij is het antwoord: dat voorkom je niet, en dat wil je ook helemaal niet voorkomen. Als ‘seculieren’ daar moeite mee hebben, dan richten ze maar hun eigen ‘neutrale’ sociale verbanden op die ook dezelfde hulp aanbieden. Margaret Thatcher zei eens: “The problem with socialism is that eventually you run out of other people’s money” – ik ben benieuwd wat er overblijft van het altruïsme van GroenLinks of SP wanneer ze dat voortaan zelf moeten betalen ipv van belastinggeld. Wat dat betreft hebben de christelijke sociale verbanden een positieve track record: het is regelmatig uit onderzoek naar voren gekomen dat ‘rechtse’ kiezers veel meer aan liefdadigheid geven dan ‘linkse’, en dat dit in het bijzonder geldt voor ‘christelijk geïnspireerde’ mensen. Je kunt dus aardig voorspellen welk soort organisaties de ‘hulpverleningsmarkt’ zullen overnemen wanneer de overheid zich daaruit terug trekt. Seculieren die daar moeite mee hebben, hebben twee handen die ze uit de mouwen kunnen steken.
Ik word hier niet opgewonden van. Mooie woorden, hoor, daar niet van, maar een beetje als mosterd na de maaltijd. Dit had de CU zich vier jaar geleden moeten realiseren. Dan had het misschien zin gehad. Maar dat was natuurlijk niet politiek opportuun en bovendien is het veel makkelijker om tot verandering op te roepen als je zelf niet meer verantwoordelijk bent voor het bestuur.
Too little, too late. Een gemiste kans. Jammer.
´Christelijke politiek is als vanouds sterk verbonden met maatschappelijke verbanden´, staat in het verhaal.
Ik ken en weet, geheel anders, van een ander verhaal.
Namelijk het verhaal over Jezus – misschien kent u het verhaal nog – ook een mens die ook politiek handelde gericht tegen ´de eigen kring´, ranselde hij ze uit het tempelterrein.
Maar niet alleen dat.
Ik vergeet nooit het verhaal van de Samaritaan – het verhaal om `over water te lopen´ – wonderlijke lopen trouwens maar was dat verhaal niet een verhaal, U , ten goede.
De tijdgeest van individualisme impliceert niet het terugtrekken in eigen kring. Het is de dood in pot.
Die weg is niet uw opdracht.
Waardigheid, Gelijkheid, Gelijkwaardigheid, Cohesie en Solidariteit. Verbinding maken samen met de overheid – wij allen maken de overheid – ingekleurd en als een regenboog voor allen.
Een overheid U, ten goede.
Die overheid naar binnen te willen trekken in eigen kring, maakt dat u valt in een eigen gemaakt zwaard.
Macht en Tegenmacht is dringend gewenst – in onafhankelijkheid door strikte scheiding ook in de samenleving en haar verbanden met een Trias, Politica.
De Overheid vanwege lezen we van God verordineerd – een noodzakelijkheid – draagt de zwaardmacht niet tevergeefs. U , ten goede!
Een ´theocratie´ te willen vestigen is Hoogmoed.
Leest u de geschiedenis maar terug,
Eigenlijk denk ik, kom terug van deze dwaling van uw geest.
Ik meen het goed!
@Jan Roseboom: Het gaat hier niet om terugtrekken in je eigen kring, maar om soevereiniteit in eigen kring. Dat is een visie op de samenleving van Kuyper, waarin elk maatschappelijk verband ook zijn eigen verantwoordelijkheden toegedicht krijgt. Dat is belangrijk om te voorkomen dat de overheid teveel hooi op de vork neemt.
Het is inderdaad een goede denkrichting, omdat het ook aansluit bij de traditionele kijk van de christelijke politiek op staat en samenleving. Daarin doet bovenstaande mij denken aan ‘Reformatorische Staatsvisie’ van André Rouvoet uit 1994. Daar is niet zoveel van terecht gekomen, maar, en dat is in dit verband belangrijker, daar hebben we in ChristenUnie-uitingen en -beleid ook weinig van terug gezien. Zo bezien ben ik erg benieuwd wat we van Carola’s goede denkrichting terug zullen zien in concrete voorstellen.
Mooi discussies laatste tijd. Overheids- en samenlevingsvisie immers funderend voor aanpakken politieke vraagstukken in de breedte. Ook boeiend “chri-con” thema.
IMHO you’ve got the right anwesr!
QSUfYE iqqtdhxnbcfl
cVfaEl , [url=http://otmntbadtnhd.com/]otmntbadtnhd[/url], [link=http://cdtapkcbuosd.com/]cdtapkcbuosd[/link], http://ninfikiecbgl.com/