Het nieuwe kabinet heeft grootse plannen voor de maatregel tbs (terbeschikkingstelling). Zo worden de instellingen verder versoberd, krijgt de minister meer bevoegdheden bij de beslissing om een veroordeelde al dan niet een tbs-maatregel op te leggen, en dient de instroom in de tbs te worden beperkt. Terwijl volstrekt duidelijk is dat deze maatregelen, een beetje cru gezegd, zullen zorgen voor een toename van moorden en verkrachtingen.
Tbs is erop gericht enerzijds de samenleving te beveiligen, maar anderzijds mensen die de fout in zijn gegaan zo te behandelen dat ze via verloven geleidelijk terugkeren in de samenleving. Tbs lijkt tegenwoordig een soort vloek te zijn. De afgelopen jaren is een aantal tbs’ers na een ontsnapping of tijdens een verlof namelijk gruwelijk in de fout gegaan. Voor verreweg de meeste Nederlanders zijn de berichten over wandaden van ontsnapte tbs’ers het enige dat ze over deze behandelmethode te horen krijgen. In dat licht is het niet zo verwonderlijk dat er een roep klinkt om deze risico’s volledig uit te sluiten en tbs desnoods maar af te schaffen.
Het grote probleem hier is, zoals zo vaak, dat een moordenaar die in een tbs-kliniek heel succesvol behandeld is en z’n vrijlating een keurige, hardwerkende Nederlander wordt die geen vlieg kwaad doet, niet de voorpagina van de Telegraaf ter beschikking krijgt.
Je zou daarom zeggen dat het verstandig is er eens wat cijfers over tbs bij te pakken. Twee gegevens zijn met name belangrijk. Laten we eerst eens kijken naar het beeld dat tbs’ers op verlof om de haverklap de benen nemen. Op een jaarlijks aantal verloven van ongeveer 50.000 is het aantal onttrekkingen niet eens meer in percentages uit te drukken: de afgelopen jaren ging het steeds om ongeveer om 20 à 25 gevallen. Het merendeel hiervan meldt zich snel na de onttrekking zonder de fout in te zijn gegaan. Opnieuw: kan er niet een dag worden uitgeroepen waarop alle media dit zo prominent mogelijk naar buiten brengen?
Dan is er vervolgens de recidive. Veel mensen (en bij VVD, PVV en CDA zijn deze mensen oververtegenwoordigd) zien liever dat misdadigers zo lang mogelijk worden opgesloten in plaats van dat ze behandeld worden. Wat is daar het resultaat van? In 2006 rapporteerde het ministerie van Justitie dat van de mensen die een gevangenisstraf hebben uitgezeten tussen de 54 en de 59 procent binnen twee jaar opnieuw in de fout gaat. Daarmee wordt onderstreept wat in de wetenschap allang bekend is: de beste voorspeller voor crimineel gedrag is een verblijf in de gevangenis. Voor tbs’ers gaat het om, schrik niet, minder dan de helft: uit cijfers van Justitie van dit jaar bleek dat 21,4 procent van de tbs’ers binnen twee jaar na vrijlating recidiveert. Deze cijfers behoeven geen nadere uitleg.
Ik zou dus geneigd zijn te zeggen dat we ons tbs-stelsel moeten koesteren. Het tegendeel is echter gaande. Tbs-klinieken worden soberder, steeds meer mensen worden niet meer behandeld en zitten dus eigenlijk levenslang vast (zonder veroordeling tot levenslang) en verloven worden steeds korter en laten steeds langer op zich wachten, waardoor gemiddelde duur van de totale behandeling is opgelopen van vijf naar negen jaar.
Het gevolg daarvan is dat advocaten cliënten steeds vaker adviseren niet mee te werken aan een onderzoek dat kan leiden tot een tbs-maatregel. Daardoor worden steeds meer misdadigers alleen veroordeeld tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf. Op het eerste gezicht klinkt dat misschien als het verdiende loon. Maar je mag van politici, zeker van regeringspartijen, toch wel verwachten dat ze ook inzien dat de kans dat zo iemand opnieuw iemand vermoordt of verkracht, daardoor opeens meer dan twee keer zo groot is dan wanneer tbs zou worden opgelegd?
In grote lijnen een goed stuk maar mag wel enigszins worden genuanceerd.
Ten eerste staat tbs niet gelijk aan behandeling. De correcte term is “tbs met dwangverpleging” en niet “tbs met dwangbehandeling”. Dit omdat gedwongen behandeling niet mogelijk is. Zelfs in het geval van tbs kan niemand een patiënt tot behandeling dwingen. Bovendien kun je zo je vraagtekens hebben naar het nut van een gedwongen psychiatrische behandeling. Een psychiatrische behandeling kan namelijk alleen succesvol zijn als de patiënt meewerkt.
De patiënt kan natuurlijk wel worden aangemoedigd mee te werken door bijvoorbeeld zijn of haar vrijheid in het vooruitzicht te stellen. Als de tbs-kliniek dan ook nog eens fors versoberd wordt en het contrast met de vrijheid zo groot mogelijk wordt gemaakt, zullen patiënten sneller geneigd zijn mee te werken. Althans, dat is het idee.
Ten tweede is er, ook uit onderzoek, vastgesteld dat er diverse aandoeningen zijn die onbehandelbaar zijn. Het succespercentage onder lustmoordenaars, en in het bijzonder zij die zich aan kinderen hebben vergrepen, is lager dan 5%. Je moet je dan afvragen of zo’n laag succespercentage het waard is om zoveel tijd, geld en moeite in zo’n patiënt te steken, om nog maar te zwijgen van het gevaar een “genezen” lustmoordenaar weer in de samenleving terug te brengen. Gedwongen chemische castratie is bij wet nog steeds verboden en een poging de wet op dat gebied aan te passen enkele jaren geleden, strandde in Brussel.
Ten derde is tbs in het verleden vaak gebruikt als gevangenisstraf voor onbepaalde tijd. We kennen in Nederland een maximum (gevangenis)straf maar voor tbs bestaat geen maximum. Zolang er twijfel bestaat of de patiënt teruggebracht kan worden in de samenleving kan de tbs iedere keer met 2 jaar verlengd worden.
Zolang de minister van justitie capabel is, lijkt het me niet verkeerd dat de minister van justitie mogelijkheden krijgt om in te grijpen in het tbs-systeem. Helaas blonken onze ministers van justitie de afgelopen jaren nu niet bepaald uit in hun kwaliteiten. Ivo Opstelten is de eerste die capabel lijkt voor zijn werk sinds Winnie Sorgdrager. En die laatste leek ook alleen maar capabel maar was het nauwelijks.
Het is wel een beetje appels met peren vergelijken als je alleen maar kijkt naar de kans op recidive bij TBS’ers vergeleken met ex-gevangenisklanten. Het type misdaad waarbij vaak TBS wordt opgelegd is niet altijd vergelijkbaar met het type misdaad waarop cel staat. Het zou heel goed kunnen zijn dat binnen de groep ex-gevangenisklanten bijv mensen die zich schuldig hebben gemaakt aan misdaden als fraude en diefstal vaker recidiveren dan daders van ernstige zeden- of geweldsmisdrijven.
Kortom de stelling dat het TBS-stelsel gekoesterd moet worden heb je pas onderbouwd als je cijfers kunt vergelijken van TBS versus gevangenis bij een populatie die vergelijkbare misdrijven heeft gepleegd.
Gezien de ernst van de misdrijven die meestal resulteert in oplegging van TBS, is een recidive-percentage van meer dan 20% binnen twee jaar schrikbarend hoog en is daarmee de roep om versobering prima begrijpelijk.
@Alex: Je hebt gelijk, om volledig te zijn zou dat er bij moeten staan. Maar gezien het enorme verschil van respectievelijk 21 en 59 procent durfde ik deze bewering er wel bij te zetten.