Bij Fair Trade gaat het om duurzame ontwikkeling in de internationale handel. Deze eerlijke handel komt gelukkig in steeds meer sectoren op gang. Het vreemde is dat er in onder andere de elektronicasector (nog) geen fairtrade producten zijn. Dit is een frappante constatering omdat juist deze sector een explosieve groei kent met bijvoorbeeld de smartphones. Maar achter deze ‘bling bling’ wereld van mooie apparaten schuilt een zwarte werkelijkheid.

Een recent rapport van de Chinese NGO SACOM spreekt over zelfmoorden in Chinese fabrieken waar elektronica wordt geproduceerd. Deze zelfmoorden zijn niet verwonderlijk gezien de arbeidsomstandigheden van de werknemers, die tegen lonen van ongeveer 51 dollarcent per uur een 70-urige werkweek maken. Het schrijnende is dat Foxconn, een bedrijf dat technologische onderdelen maakt voor onder andere Apple, Dell en HP, dit uurloon nog steeds te hoog vond. Daarom verplaatst Foxconn zijn productie naar de Chinese stad Chengdu waar de lonen nog lager liggen omdat er meer potentiële werknemers zijn.

Wellicht kent u de term ‘bloedmobieltjes’ dat verwijst naar de oorlogen in Centraal Afrika die gefinancierd worden met het delven van grondstoffen voor elektronica. Zo worden er uit de mijnen van Oost-Congo belangrijke mineralen gehaald voor het vervaardigen van onder andere mobiele telefoons. Deze mijnen worden gerund door rebellen die vele duizenden burgers gedwongen laten werken en waar arbeiders soms dagen onder de grond verblijven in levensgevaarlijke omstandigheden. Moord, mishandeling en verkrachting zijn daar aan de orde van de dag.

Onlangs werd er bericht over elektronisch afval dat wordt gedumpt in Ghana, wat ernstige vervuiling van het milieu en vergiftiging van mensen veroorzaakt. Aan het eind van de elektronicaketen vinden er dus opnieuw mensenrechtenschendingen plaats. Dit is nog maar een greep op het gebied van mensenrechtenschendingen in de elektronicasector.

Grote elektronicabedrijven communiceren de intentie om zorg te dragen voor een productieproces waarin mensenrechten worden gerespecteerd. Concreet gebeurt er echter weinig. De productieketen van elektronicaproducenten is niet transparant. Bedrijven moeten niet alleen hun intentie communiceren maar ernaar handelen door bijvoorbeeld openheid van hun productieproces te geven. Totale transparantie voor bedrijven is terecht een lastig item omdat je als bedrijf dan je productieketen zichtbaar maakt. Echter mag dit niet betekenen dat de productieketen in een grijs gebied belandt en daarmee oncontroleerbaar is.

Wat kan er worden gedaan om een ‘eerlijke’ elektronicasector te creëren? Allereerst moeten bedrijven hun verantwoordelijkheid nemen ten aanzien van mensenrechten in de productieketens. In Nederland kennen wij het platform Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Hier nemen bedrijven de verantwoordelijkheid voor de effecten van de bedrijfsactiviteiten op mens en milieu. Ook is er het initiatief van de Fairphone. De ontwikkelaars streven hierin naar een eerlijk verkregen mobiel en een productieproces ‘dat mens en milieu respecteert’.

Daarnaast moet de overheid eisen stellen aan transparantie van productieketens, zodat consumenten daadwerkelijk kunnen kiezen voor eerlijke elektronica, zoals dat ook kan bij koffie, kleding of zelfs cosmetica. Ook moet de overheid mensenrechtenschendingen actief tegengaan in haar eigen inkoopbeleid en door mensenrechtenschendende bedrijven te bestraffen. Hierin moet de Nederlandse overheid de toon zetten binnen de Europese Unie en de Verenigde Naties, om zo de internationale slagkracht te vergroten om eerlijke handel te bevorderen.

De consument heeft in dit vraagstuk een sleutelpositie omdat het product aan haar wens moet voldoen. De verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij bedrijven die maatschappelijk verantwoord dienen te ondernemen maar de consument heeft ook de verantwoordelijkheid om maatschappelijk verantwoord te consumeren. Is de ‘race-to-the-bottom’, waarin op de rechten van medewerkers wordt gekort, acceptabel? Laten we bewust kiezen voor eerlijke elektronica als dit in de winkel komt te liggen. Neem ik verantwoordelijkheid voor de consequenties van mijn welvaart? Dat zijn vragen voor ons als consument. Als politiek moeten we ook onze verantwoordelijkheid nemen. PerspectieF werkt samen met de ChristenUnie aan beleid dat eerlijke handel bevordert. Aan regelgeving die transparantie van productieketens van bedrijven verplicht stelt. In de elektronicasector, maar ook daarbuiten.

Welke mogelijkheden we allemaal hebben als overheid, producent en consument om eerlijke handel te bevorderen wil PerspectieF in kaart brengen op het seminar ‘De markt en mensenrechten. Tijd voor eerlijke handel’ van 26 november (van 13 tot 18 uur, vlakbij Utrecht Centraal Station). Je bent van harte welkom om mee te denken over hoe we kunnen werken aan eerlijker handel! Geef je op via www.perspectief.nu/nl/congres.