D66 wil de huwelijkswetgeving individualiseren. In Nederland trouwen we standaard in gemeenschap van goederen en wie wil kan onder huwelijkse voorwaarden trouwen. Volgens D66 moet dat andersom, want de samenleving is individueler geworden.
Ieder die trouwt heeft daar zo zijn eigen redenen voor, maar naar mijn idee trouw je vooral omdat je een diepe verbinding aan wilt gaan en niet omdat je een individu wilt blijven. Toch is dat het argument dat Tweede Kamerlid Magda Berndsen (D66) gebruikt om het huwelijksrecht aan te passen.* De samenleving is individueler geworden, een ieder kan voor zichzelf zorgen en vrouwen zijn niet meer afhankelijk van hun man. Het huwelijk moet daarin mee.
Berndsen noemt een voorbeeld van individualisering: de belastingmaatregelen. Een van die maatregelen is de afschaffing van de algemene heffingskorting voor de niet-verdienende partner, bekend onder de misleidende term ‘aanrechtsubsidie’. De afschaffing hiervan moest ervoor zorgen dat vrouwen meer gingen werken. Een van de argumenten was dat moeders na een scheiding vaak in de bijstand terecht komen. Maar moeders komen niet meer in de bijstand terecht, want volgens Berndsen kan tegenwoordig iedereen voor zichzelf zorgen.
Dat D66 het individu geen strobreed in de weg wil leggen is geen nieuws, maar deze argumentatie getuigt wel van een hele nauwe tunnelvisie. De ene keer is het gebrek aan individualisme een argument om wetgeving aan te passen (vrouwen zijn niet economisch zelfstandig) en de andere keer is het individualisme zelf een argument om wetgeving aan te passen (vrouwen zijn economisch zelfstandig). Hoe je het ook wendt of keert: het moet altijd individueler.
Deze denkwijze heeft ook de opvoeding van de jongste generatie gekenmerkt. Een jaar geleden publiceerde onderzoeksbureau Motivaction het boek De grenzeloze generatie en de eeuwige jeugd van hun opvoeders. De onderzoekers stellen dat de Nederlandse samenleving de jeugd verwaarloost. Ouders zijn te druk met zelf jong en mooi blijven en dragen weinig levenskunde over op hun kroost.
Onlangs liet Manpower hier een vervolgonderzoek naar doen: hoe kijken jongeren aan tegen werk en werkgever? Niet geheel onverwachts willen ze dezelfde ruimte van een werkgever als die ze van hun ouders kregen. Maar dat niet alleen, ze willen ook dat er iemand in de buurt is met gezag, die weet waar hij het over heeft en zo nodig de leiding neemt. Juist datgene wat hun ouders niet hebben gegeven.
Het pleidooi voor individualisering is gefundeerd op een hang naar vrijheid en zelfontplooiing. Wat individualisten maar niet willen begrijpen is dat vrijheid en groei niet zonder kaders kunnen.
* Interview met Magda Berndsen door de NOS, luister naar het audiofragment
.
In feite is deze discussie niet anders dan die we recent hebben gehad naar aanleiding van het stuk van Sandra Korteweg: “Ach vrouw, ga toch koken”. Net als het wel of niet thuisblijven voor de kinderen is ook hoe je wilt trouwen een persoonlijke keuze waarbij je de realiteit niet uit het oog moet verliezen. En de realiteit is dan bijna de helft van alle huwelijken strandt.
Natuurlijk ga je er nog voor je trouwdag niet van uit dat ook jouw huwelijk het niet zal halen (waarom zou je er anders nog aan beginnen?) maar de realiteit is dat je meer kans hebt dat je huwelijk strandt dan om die ene baan te krijgen die je zo graag wilt hebben of dat je spaarrekening het rendement oplevert dat je voor ogen had toen je begon met sparen.
Om de vergelijking nog even verder te trekken: de kans dat je huwelijk strandt, is groter dan dat je bij een auto-ongeval betrokken raakt waarbij je grote financiële schade oploopt. We nemen allemaal voorzorgen om dit laatste te voorkomen. Waarom dan geen voorzorgen om de financiële gevolgen van een scheiding zoveel mogelijk te beperken?
Een ander punt is dat deze meeste mensen al op huwelijkse voorwaarden trouwen. In sommige gevallen vanwege eigen ondernemerschap, in andere gevallen omdat een (of beide) partner(s) al eigendommen of schulden heeft voordat men een relatie aanging. Als ik naar mezelf kijk, zou ik altijd op huwelijkse voorwaarden trouwen (nog buiten het feit dat ik trouwen in gemeenschap van goederen niet meer van deze tijd vind). Ik heb een eigen huis waar mijn partner geen aanspraak op kan maken en vanuit mijn beroep wordt het aangeraden i.v.m. schulden en aansprakelijkheid.
Bovendien is gebleken dat veel jongeren niet goed op de hoogte zijn van de mogelijkheid om op huwelijkse voorwaarden te trouwen en wat dat inhoudt, waardoor ze risico’s lopen in de toekomst.
In Nederland verzekeren we de meest belachelijke zaken om alle risico’s in ons leven zo klein mogelijk te houden. Het lijkt me dus logisch dat we ook op andere gebieden, zoals het huwelijk, de risico’s zo klein mogelijk proberen te krijgen. En in veel gevallen betekent dat de mensen tegen zichzelf in bescherming nemen.
Dit verhaal van Edward vind ik best acceptabel, als in: zie het als een verzekering.
De onderbouwing van D66 is echter: gemeenschap van goederen is “niet meer van deze tijd” (wat m.i. vooral een dooddoener is en geen echt argument) en huwelijkse voorwaarden sluit beter aan bij de individualisering van de samenleving.
Dáár beginnen voor mij de problemen. Ik denk dat christenen principieel gezien helemaal geen moeite hoeven te hebben met huwelijkse voorwaarden. Maar christenen zouden principieel gezien wel moeite moeten hebben met het doortrekken van de individualisering van de maatschappij naar het huwelijk. Individualisme wordt door veel partijen, misschien niet D66, als een van de negatieve keerzijden van de moderne samenleving beschouwd. Het huwelijk, waarin twee mensen zich onlosmakelijk willen verbinden, is zo’n beetje het tegendeel van die individualisering. Door individualisering in het huwelijk te willen brengen sloop je in feite het huwelijk. Nu had ik van D66 ook weinig anders verwacht. In dit opzicht is de partij zwaar conservatief, want blijven hangen in de jaren zestig/ zeventig en de verheerlijking van de individuele vrijheid. We weten inmiddels al decennialang dat individualisme een zwarte kant heeft, maar D66 is blijkbaar nog niet klaar voor die realiteit.
Kortom, dat is reden nr 1 om tegen dit plan te zijn.
Veel minder zwaarwegend is voor mij een tweede reden, namelijk dat de overheid hierin niets te zoeken heeft. De overheid hoeft mensen niet voor te schrijven op welke basis ze moeten huwen. Als je dus al iets verandert, stel dan huwelijkse voorwaarden en gemeenschap van goederen volledig gelijk aan elkaar. Zodat je het aan de eigen verantwoordelijkheid van de partners laat om een van die twee te kiezen.
@ Remco van Mulligen:
Persoonlijk denk ik dat je een te romantische kijk hebt op het waarom mensen besluiten te trouwen. In veel gevallen gaat dat om belastingvoordelen, zekerheid en het omzeilen van bureaucratische rompslomp. Bovendien is er in het huwelijk nauwelijks meer sprake van een “onlosmakelijke” verbintenis. Sterker, het is tegenwoordig makkelijker uit elkaar te gaan als je getrouwd bent dan wanneer je bijvoorbeeld een samenlevingscontract hebt aangezien echtscheiding volledig bij wet geregeld is.
En ook binnen het huwelijk is er vrijwel geen sprake meer van onlosmakelijkheid, maar dat leidt tot een heel andere discussie.
Trouwen in gemeenschap van goederen of op huwelijkse voorwaarden heeft al dezelfde status. Wat er volgens D66 aan schort (en daar kan ik het niet mee oneens zijn) is dat ook niet kiezen een keuze inhoudt. Als je niet aangeeft dat je op huwelijkse voorwaarden gaat trouwen, trouw je automatisch in gemeenschap van goederen. En dat wil D66 afschaffen. Of dat nu moet gebeuren door de situatie in te stellen dat je automatisch trouwt op huwelijkse voorwaarden als je niet kiest (vreemd overigens, want om te kunnen trouwen op huwelijkse voorwaarden dien je een door de notaris getekende lijst op te maken met de eigendommen van beide partners), weet ik niet. Zelf voel ik meer voor het schrappen van het automatisme; je moet actief kiezen en anders wordt er niet getrouwd.
Onder een ‘diepe verbinding’ versta ik een emotionele, spirituele, geestelijke verbinding. Juist om met iemand een ‘diepe verbinding’ te kunnen aangaan, zouden economische aspecten, laat staan motieven, geen rol moeten spelen, anders wordt een huwelijk toch in belangrijke mate een economische constellatie en dat staat het ‘diepe’ toch juist in de weg.
Dat laatste (@Edward) lijkt me de meest gewenste mogelijkheid. Er is ten diepste niets onchristelijk aan huwelijkse voorwaarden.
Wat je andere opmerking betreft: ik bekijk het niet te romantisch – ben me prima bewust van de realiteit zoals die is – maar wel vrij principieel en traditioneel christelijk. Je laat overigens wel goed zien wat er fout gaat als een overheid nog steeds het christelijke idee van huwelijk als basis neemt, terwijl de maatschappij daar voor een deel schijt aan heeft. Je ziet dan ook een neiging om die christelijke moraal, ook als overheid, steeds verder los te laten. Dat is voor CU-christenen pijnlijk, want wat ervoor in de plaats komt zien ze als een achteruitgang. Maar het is ook een natuurlijk proces, dat je niet kunt stoppen zonder dictatuur en revolutie te riskeren. Enfin… ik vind jouw beeld iets te zwak. Maar met ouders die bij elkaar opgeteld drie keer zijn getrouwd, en drie keer met de bedoeling dat dit onlosmakelijk en tot de dood zal zijn, zal ik wel een vertekend beeld hebben.
@ Kelele Nyingi:
Het huwelijk is van oorsprong een economische uitvinding. Voor de rijken en edelen was het een manier om invloed te krijgen of te houden of om bezit (zowel geld als grond) uit te breiden. Het was net zo spiritueel als een koopcontract (wat het vaak ook was als je de vrouw in de relatie was). Als je enige genegenheid voor elkaar kon opbrengen, was dat fijn maar niet voor niets had vrijwel de gehele Europese adel gescheiden slaapkamers.
Voor het gewone volk was het huwelijk nog belangrijker als economische stap. Op die manier bleef de moeder van je kinderen niet onverzorgd achter als haar echtgenoot het leven liet in de mijn, op een schip, in de weverij of in het leger.
Pas toen de Kerk zich ging bemoeien met het huwelijk (de precieze datum is onbekend maar geschat wordt dat dit halverwege de Middeleeuwen was) kreeg het huwelijk een spirituele betekenis maar zelfs toen werd een huwelijk voornamelijk om economische redenen gesloten.
Pas in de 19 eeuw kwam het spirituele aspect van het huwelijk voorop te staan maar dan vooral op een onderdrukkende manier. Een man en vrouw die ongetrouwd samenleefde of zelfs kinderen had, werd gezien als een schande en een misdaad tegenover God. Het heeft tot eind vorige eeuw geduurd voordat men daar weer een beetje overheen was. Sindsdien is het huwelijk een uiting van liefde en de wens de rest van je leven samen door te brengen maar houden mensen ook in hun achterhoofd dat maar weinig zaken eeuwig zijn.
@ Remco van Mulligen:
Feitelijk zeg jij nu hetzelfde als wat ik al ik-weet-niet-hoelang zeg op deze website: de tijd dat het Christendom de scepter zwaaide in ons land is voorbij. Dat zie je in dit voorstel terug maar ook in het feit dat Mark Rutte op het voorstel van D66 om “Bij de gratie Gods” uit de wetteksten te schrappen stelde dat het van belang was bij het historisch besef over ons land. Niet alleen zei Rutte hierbij expliciet dat het inhoudelijk geen doel (meer) diende maar ook sprak hij over historie = geschiedenis = verleden tijd.
@Edward: Klopt maar zo wereldschokkend nieuw is die constatering ook niet. De EO en de voorlopers van de ChristenUnie zijn al decennia geleden tot het inzicht gekomen dat Nederland geen christelijk land meer is.
@ Edward
Dat klopt, maar in het artikel wordt het huwelijk verdedigd als ‘een diepe verbintenis’ en daar reageerde ik op.