Rond de kerstdagen las ik het prachtige boek van Marcel ten Hooven en Ron de Jong over de geschiedenis van de Christelijk-Historische Unie. De CHU (1908-1980) was een opvallend apolitieke partij, die zich veeleer kenmerkte door een ‘wijze van zijn’ dan door een uitgewerkt politiek programma. Ze schreef geen gedetailleerde toekomstplannen. CHU-ers waren wars van grote woorden en machtsdenken en hadden een afkeer van scherpslijperij, polarisatie en kerkisme. Ze onderscheidden zich door de wellevende omgang met elkaar en hun politieke gesprekspartners. Ze dachten sterk vanuit de kerkelijke breedte (‘heel de kerk’) en het algemeen belang (‘heel het volk’) en waren tegenstanders van verzuilingsdenken.
In tegenstelling tot de overtuiging in de Anti-Revolutionaire Partij (ARP), waaruit de CHU voortkwam, waren de CHU-ers beducht voor de pretentie Gods wil in een politiek programma tot uitdrukking te brengen. In de woorden van één van de voormannen van de CHU, jonkheer A.F. de Savornin Lohmann: “De Bijbel is een richtsnoer voor alle volken en alle tijden, en kan dus nooit precieze, nauwkeurig omschreven regels inhouden. Dat doet slechts een boek als de koran, die dan ook de natuurlijke ontwikkeling van de mensheid tegenhoudt.” De CHU zag de overheid als Gods dienares, maar juist omdat zij dienares is, is zij niet de albestuurder en alweter. Ze moet behoedzaam haar weg zoeken. Deze bescheiden overheidsopvatting ging gepaard met een organische samenlevingsvisie. De samenleving komt slechts tot bloei wanneer ze zich zonder teveel overheidsbemoeienis organisch kan ontwikkelen, als een rivier die zijn bedding volgt. De overheid moet niet de pretentie hebben die bedding al te ver te kunnen verleggen. Het komt veeleer aan op ‘het nette beheer van het bestaande’.
Een kleine overheid en individuele verantwoordelijkheid dus, vanuit de gedachte dat het fatsoen niet vanuit het systeem, maar vanuit de mens moet komen, gecultiveerd in sociale verbanden. CHU-ers werden wel beschouwd als ‘gekerstende liberalen’. Hun standpunten verschilden vaak niet zoveel van die van de liberalen, hoewel de bron van hun denken een totaal andere was.
Waar de ARP onder leiding van Kuyper de massa probeerde te mobiliseren, hanteerde de CHU het adagium ‘geen majoriteit, maar autoriteit’. Het kwam niet aan op meerderheidsdenken, maar op gezag: het gezag van Gods woord, maar ook het verworven gezag van politici en bestuurders.
De CHU, die in 1980 opging in het CDA, kende haar Kamerleden een grote vrijheid toe om zelfstandig en in eigen verantwoordelijkheid voor God hun standpunten te bepalen. Geen fractiediscipline dus, en een dualisme in optima forma. De CHU bracht veel bestuurders voort die zich onderscheidden door een ontspannen bestuursstijl en een gematigde, bescheiden, zelfs relativerende opstelling.
Van deze ontspannen omgang met de eigen overtuigingen en de gematigde verwachting van het eigen kunnen is veel te leren voor hedendaagse politici. Menigeen is naar eigen zeggen in de politiek gegaan om ‘de wereld een beetje beter te maken’. De verwachtigen van de resultaten van overheidsoptreden zijn hooggespannen. De pretentie lijkt soms te zijn dat de overheid er is om mensen gelukkig te maken. Wetgeving wordt daarbij beschouwd als instrument om de samenleving in de gewenste richting bij te sturen. Zelfs het verre buitenland ontkomt niet aan deze bedilzucht.
Hoe is het gesteld met de ChristenUnie? Ook sommige CU-kamerleden lijken vooral op zoek naar maatschappelijke problemen om die vervolgens op christelijk-sociale wijze op te gaan lossen. Een greep uit enkele recente oproepen van CU-ers: groepen wielrenners zouden niet meer op het fietspad moeten rijden, de overheid moet roken ontmoedigen door het aantal verkooppunten van tabak te verminderen, de overheid moet een suïcidehulplijn in stand houden, Kamerleden zouden geld moeten doneren aan een 3FM-actie, terwijl de overheid er belastinggeld in zou moeten steken, en er moeten dringend ‘eerlijke supermarkten’ komen. Waar is hier de grens tussen overheidstaken en individuele verantwoordelijkheid? Welke coherente overheidsvisie spreekt hieruit? Hoe serieus nemen volksvertegenwoordigers zichzelf? CHU-ers zouden sommige CU-ers zondermeer beschouwen als radicalen. Daarbij geldt, in de woorden van De Savornin Lohmann: “Biddende radicalen trekken mij evenmin aan als de niet-biddende.”
De overheid heeft slechts de beschikking over een lomp instrumentarium. Ze mist de fijnzinnigheid en fijnmazigheid van sociale verbanden. Wetgeving is altijd zwart-wit. Daarom is de overheid slechts in staat het kwaad ruwweg af te kappen, niet om het goede te doen opbloeien. Wetgeving kan slechts kaders scheppen waarbinnen de samenleving kan functioneren, niet het samenleven als zodanig tot bloei laten komen. Het is de ethiek van het recht tegenover de ethiek van het gelaat van de ander. Dat hadden CHU-ers scherp gezien.
Ik wens de CU in het nieuwe jaar veel CHU!
Geweldig artikel! En een uitstekend vervolg op de pittige discussie over de term christelijk-sociaal van de afgelopen weken. Wat je hier beschrijft over de CHU zou wat mij betreft wel eens hét antwoord kunnen zijn op de identiteitscrisis die we als CU op dit moment meemaken. Want laten we daar maar gewoon eerlijk over zijn, die is er. Ik heb me al vaak afgevraagd waarom er zo vaak wordt verwezen naar de term christelijk-sociaal die niet in het kernprogramma voorkomt en naar het anti-revolutionaire gedachtengoed. Die combinatie zorgt voor een eenzijdige invulling van ons profiel als partij, inderdaad resulterend in een stroom van persberichten die vooral duidelijk maken hoe de CU onze maatschappij wil gaan betuttelen. Zie ook het artikel over vuurwerk op Opunie. Om al die maatregelen te realiseren heb je een hele grote overheid nodig, terwijl ons programma juist pleit voor een kleine overheid! Daarnaast moet je ook de overtuiging hebben dat de overheid heel veel kan oplossen en ook het goede in de maatschappij en in de mens stimuleren. Die manier van denken over de overheid zal ook gaan leiden tot een linkse visie op de economie.
Genoeg reden dus om inderdaad te hopen dat er veel CHU in de CU komt! Wetenschappelijk instituut: doe hier alsjeblieft iets mee!
De CU kan in tegenstelling tot de CHU niet relativeren. Alleen Eimert van Middelkoop vind ik een beetje CHU-achtig, met zijn deftige voorkomen en zijn grappen.
@Rolf: Eens met je reactie. De CHU vind ik een boeiende partij, die een zekere rust uitstraalt. Wel een beetje elitair trouwens.
@ Remco van Mulligen:
In tegenstelling tot de CU die zo dicht bij het volk staat? (sarcasme modus off)
@Edward: Nee, maar wel in tegenstelling tot de CU die Rolf graag ziet. Er is overigens wel een verschil tussen elitair zijn enerzijds, en slechts een kleine bevolkingsgroep vertegenwoordigen anderzijds. Mijn water vertelt mij dat jij vooral op dat laatste doelt. Overigens lijkt het opleidingsniveau van CU-ers relatief hoog te zijn, net als dat van GL-ers en in tegenstelling tot bv SGP-ers.
@Remco van Mulligen: Klopt, alhoewel elitair misschien niet helemaal de juiste term is. Bij elitair denk ik altijd aan ‘balletjes’ die neerkijken op het ‘plebs’. Zo zou ik de CHU niet willen typeren. Als ermee bedoeld wordt mensen met een goed opleidingsniveau, een brede visie, wijsheid, vermogen om te relativeren (ook de eigen positie), de gave om complexe dingen begrijpelijk uit te leggen zonder te vervallen in Jip en Janneke taal, gevoel voor humor, bestuurlijke ervaring, weinig geldingsdrang, etc., etc. dan mag dat voor mij elitair heten
@Rolf: Ik bedoelde elitair in de zin, dat de CHU ook de partij was van de jonkheren en freules.
@ Remco van Mulligen:
Nee, ik bedoel meer als dat de CU net zo min weet wat er speelt in de samenleving en wat de ideeën en gevoelens van de burgers zijn als de rest van de partijen.
Zo kwam uit een onderzoek van Maurice de Hond naar voren dat meer dan de helft van de CU-achterban tegen ratificatie van het Verdrag van Lissabon was terwijl de CU-fractie en -partijtop voorstanders waren.
@Edward: Link? Ik heb niet zo’n goed geheugen.
De H van Heerlijk.
CHU kende toch ook zijn christelijk sociale Slotemaker… Maar goed ook bij mij zou wat CHU kennis goed doen…
@Ronald: Slotemaker wou toestanden meten aan Koninkrijk van God en alles wat daarmee in strijd was bestrijden.
In 2009 stond ook zo’n mooie CHU-motivatie op de SGP site: http://bit.ly/glvSvk ook naar aanleiding van bovengemeld boek over CHU.
@Ronald: Sowieso is de geschiedenis van de CHU leerzaam en actueel, bijvoorbeeld om na te gaan wat de invloed is van het conservatisme in de Nederlandse politiek. Volgens de Leidse rechtsfilosoof Andreas Kinniging is de CHU de enige echte conservatieve groepering die Nederland heeft gekend. (bron: VCH)
@ Remco van Mulligen:
Kan geen link vinden. Geen idee ook of De Hond die peilingen van hem online houdt.
Helaas heb ik wel een geheugen voor dit soort dingen. Ik noem het altijd mijn zinloze talent: een geheugen voor nutteloze feitjes.
CU moet meer CHU? Wat een onzin.
De grondgedachte van de CHU: “De Bijbel is een richtsnoer voor alle volken en alle tijden, en kan dus nooit precieze, nauwkeurig omschreven regels inhouden.” is een excuus om niets te doen. Biddend en onder leiding van de Heilige Geest kan je Exact weten wat Gods wil is.
CU in een identiteitscrisis? Wat praat je jezelf aan? Maar laat mij erbuiten, Je hoeft niet voor mij als CU-er te spreken, Het is niet CU maar ChristenUnie. Dat verwoord heel krachtig wat onze identiteit is: Verbonden me Christus. ChristenUnie is niet los van God, sommige leden wel.
Het wetenschappelijk geneuzel moet niet de overhand krijgen en dat vind je inderdaad in boekjes. Verbonden zijn met Christus dat vang je niet in een boek of een programma maar met een levende relatie met de Heer.
Ik vind dat de partij, de fractie en onze leiders het goed hebben gedaan en doen. De verkapte discussie over hoe we ons hervinden in een niet-regeringsdeelname is logisch maar laten we het niet opblazen tot een identiteitscrisis.
Gekerstende liberalen jakkes en dat wens de ChristenUnie toe? De overheid is ook aangesteld door God. Hiermee is het een instrument dat zoveel mogelijk Christelijke dient te zijn en daar ligt een meer dan schone taak voor de kaderscheppende en controlerende politici en uitvoerende apparaat.
@Dave Bakker-du Plessis: Beste Dave, nogal grote woorden die niet iedereen je zal nazeggen. Vooral deze: “Biddend en onder leiding van de Heilige Geest kan je Exact weten wat Gods wil is.” In het persoonlijke leven kun je dat zo doen, maar als kerkelijke of politieke leider is het gevaarlijk. Want wat doe je als een andere christen met dezelfde insteek tot een andere conclusie komt? Loop je dan niet het risico dat je Gods wil en je eigen mening doorelkaar gaat halen? Kom je dan bijvoorbeeld niet tot uitspraken zoals jij die doet dat sommige leden van de ChristenUnie “los van God zijn”? Waar baseer je dat op?
In je laatste paragraaf zeg je volgens mij ook iets dat mogelijk wringt met de ChristenUnie beginselen. Dat de overheid door God is gegeven en gehoorzaamd moet worden wil nog niet zeggen dat die overheid ook zoveel mogelijk christelijk moet zijn. Jezus benadrukt veel meer dat wij gasten en vreemdelingen zijn en dat aardse koninkrijken voorbijgaan. Vandaar ook dat vooral evangelische groeperingen zich vaak niet met politiek inhielden. Misschien begrijp ik je verkeerd hoor, maar je redenering lijkt een beetje de kant van theocratie uit te gaan en daarvoor moet je bij de SGP zijn, dat is juist een belangrijk verschil tussen ChristenUnie en SGP. Het interessante is dat nu juist vanuit het christelijke-sociale denken ook de gedachte opkomt dat de overheid vooral een christelijke taak en opdracht heeft. Het is een spaningsveld, dat mag duidelijk zijn, maar de ChristenUnie heeft geen theocratische uitgangspunten.
Ok. even een omwegje van CHU naar SGP:
Rolf, ook binnen de SGP zijn er definties van theocratie in soorten en maten. In een recente SGP bundel over theocratische politiek kiest men voor het volgende: het streven naar een bestel waarin de overheid zich onderwerpt aan het Woord van God.
In art.3 van het beginselprogramma SGP staat dat de overheid zorgt dient te dragen voor de inrichting van de samenleving overeenkomstig de in Gods Woord geopenbaarde normen en voor naleving van die normen.
M.b.t. deze teksten geen wrijving met erkenning dat de overheid door God gegeven is en gehoorzaamd moet worden.
In genoemde bundel trouwens ook de opmerking dat Groen niet voelde voor het onder dwang opleggen van christelijke wetten aan een overheersend en van oorsprong niet christelijke natie.
Dave, opmerking van Rolf over onmogelijkheid exact Gods wil kennen in politieke vraagstukken e.d. is terecht. Er zal wel degelijk gestudeerd, uitgeprobeerd (én gebeden) moeten worden. Dat heeft ook deel uit gemaakt van het door jou en mij geprezen werk van fractie/partijleiders. Zoals ook in andere terreinen van het leven.
Ook zou ik niet willen spreken over identiteitscrisis, maar liever verdergaande ontwikkeling of doorgaand leerproces….
Prachtig stuk, geheel mee eens.
@Rolf: @Rolf “Kom je dan bijvoorbeeld niet tot uitspraken zoals jij die doet dat sommige leden van de ChristenUnie “los van God zijn”? Waar baseer je dat op?”
Voel je aangesproken? Ik denk inderdaad dat er verschillende leden die los van God leven en lid zijn van de ChristenUnie.
Ik veroordeel ze niet maar bepaalde leefwijze gaan duidelijk tegen Christelijke beginselen in. Heel simpel: scheiden, ongetrouwd samenwonen, vergoedelijken van “kleine” zonden als onzinnig tijdverdrijf als wezenloos internetten, roddelen e.d. en dan heb ik niet eens over de geijkte onderwerpen zoals homofilie, porno, must I go on?
Het lid zijn van de ChristenUnie betekent niet dat je niet niet los bent of kan zijn van God!
En hey ik ben ook niet (altijd) zonder zonde, jij?
@Ronald: “Dave, opmerking van Rolf over onmogelijkheid exact Gods wil kennen in politieke vraagstukken e.d. is terecht.”
Ik vind dat je heel eind kan komen en meestal leiden deze ingevingen weg van de politiek en naar de maatschappij toe. Ik heb express zo scherp gesteld want het zwalkende CHU-achtige droom moet de ChristenUnie zich verre van houden. ChristenUnie moet wel een verticaal lijntje houden en niet verworden een som van liberale Christelijke individuen. ChristenUnie moet in concert opereren als bruid Mét de Bruidegom!
Dus geheel geen CHU-achtige nachtmerrie. Ik lees meer CHU als een naar alle kanten schietende gelovigen die het voor zich maar uit maken wat ze in de kamer en de partij doen. Eenheid, Eenheid en Eenheid.
Eenheid onderling, Eenheid met de ChristenUnie en Eenheid met God.
@DBdP, bijzonder hoe je kunt oproepen tot eenheid, terwijl je ook aspecten waar unie-genoten enthousiast voor zijn als ‘nachtmerrie’ kwalificeert.
Ik vind de beschreven CHU-onafhankelijkheid van volksvertegenwoordigers geen probleem. Dat is immers niet zoals jij suggereert instinctief Christelijk hulpgedrag (waar we talloze prachtige organisaties privaat voor kunnen ondersteunen met gaven, als er wat overblijft nadat de ‘Keizer’ is langsgeweest,) maar wijs, vertrouwend en rechtvaardig staatsman- en -vrouwschap.
Sterk artikel! Kan me er goed in vinden.
@Simon Frans: “beschreven CHU-onafhankelijkheid” is geen probleem voor jou wel voor mij. Ik zit bij de ChristenUnie en niet bij de CHU. Ga je lidmaatschap opzeggen?
@Dave Bakker-du Plessis: Aha, Dave, dus dat is voor jou éénheid; dat iedereen die het niet met jou eens is zijn lidmaatschap maar moet opzeggen. Fijne éénheid is dat. Maar volgens mij is dat uniformiteit. Veel Christenen halen die twee dingen net als jij helaas door elkaar.
Ook Abraham Kuyper en de antirevolutionairen hebben altijd (in ieder geval tot aan de tweede wereld oorlog) duidelijk gemaakt in de christelijk historische traditie te willen staan. De vraag is steeds wat daar mee bedoelt wordt en op welke manier er aansluiting gezocht werd. Jonkheer A.F. de Savornin Lohmann is overigens wel meegegaan (meegeholpen!) met de doleantie en was hoogleraar aan de VU. Zo’n principiële tegenstander van de verzuiling was hij volgens mij dus niet. De kwestie die tot afsplitsing van de CHU leidde, uitbreiding van het kiesrecht, betekent niet per se dat de AR zich daarmee tot een overheids visie bekeerde die het heil van haar verwacht als de “albestuurder en alweter”. Er zijn dus ook vandaag volop aanknopingspunten voor CHU tendenzen binnen de CU.
Vincent, ook ná de WOII is er in de ARP wel degelijk nog de behoefte gevoeld, hoewel niet meer vanzelfsprekend en partijbreed gezien, in de christelijk historische traditie te staan. Zie de vele AR-uitgaven van na die periode.
Maar je pleidooi voor beetje CHU inspiratie binnen CU lijkt mij zeker niet overbodig. Dankbaar voor die vele bronnen die ook voor nu van belang kunnen zijn, biddend voor goede doorvertalers daarvan naar het heden…..
mRfiQc bwirkyrrlqus
N6w7Ne , [url=http://nkrbxotblier.com/]nkrbxotblier[/url], [link=http://ihadbjhptkmo.com/]ihadbjhptkmo[/link], http://uesouflmujjp.com/
oRYU4R nnneavopvbvn
dofz06 , [url=http://gnuvfbjpvcoc.com/]gnuvfbjpvcoc[/url], [link=http://wtpxkiqqvdki.com/]wtpxkiqqvdki[/link], http://iynrpzbecukx.com/