De harde economische crisis lijkt veel ‘zachte’ idealen op een tweede plan te zetten, zoals inspanningen voor cultuur en natuur. Het kabinet toont dat bijvoorbeeld door rondom Amsterdam nog meer te asfalteren, maar rondom duurzame innovatie te kiezen voor mediastilte of nog minder. Ten koste van de lange termijn. Niet alleen de crisis, maar juist ook overheidskeuzes spelen hier dus een rol. In de samenleving, intussen, kost het vasthouden en werven van leden en vrijwilligers nogal wat extra inspanning: dat merken verenigingen, ook politieke partijen, en organisaties die van vrijwilligers afhankelijk zijn. Hoe overleven samenleving, cultuur en natuur een terugtrekkende én bezuinigende overheid?
Een verstandige overheid zal positieve inzet van burgers voor samenleving, cultuur en natuur niet afbreken, maar onderstrepen. Met belastingvoordelen of lintjes, maar ook door zelf het goede voorbeeld te geven met eigen inkoopbeleid of uitingen in de media. Wat overboord gaat aan sociale samenhang, beschaving of biodiversiteit laat zich immers niet zomaar weer opvissen.
Met een positief en een negatief voorbeeld schets ik hoe verenigingen en vrijwilligers met idealen hun rug recht kunnen houden, ook als heersend overheidsbeleid weinig steun biedt: flexibel, juist niet star. Wie wel eens overnacht in een Natuurvriendenhuis (NIVON), kent het verschijnsel ‘huiswachten’: vrijwilligers die meestal voor een week de gasten ontvangen en die verantwoordelijk zijn voor het huis. Veel van NIVON draait inmiddels al kostendekkend, maar waar subsidie wegvalt is extra inzet nodig. Bij een NIVON-bestuurslid leidt dat echter niet tot pessimisme, integendeel: ‘Juist nu weer worden de kansen groter om te laten zien waar wij voor staan’, tekende het NIVON-blad Toorts op (januari 2012).
Hoe motiveren partijen en verenigingen leden en vrijwilligers? Niet met holle slogans. Daar prikken mensen steeds meer door heen. Wel door het eigen profiel, het eigen verhaal of ideaal hoog te houden. Bij inzet voor samenleven, cultuur of natuur is het: van harte, of niet. Veel hangt daarom af van het enthousiasme en de creativiteit van wie zich nu al inzetten. Dat werkt aanstekelijk.
Je eigen verhaal vasthouden is dus het eerste. Maar de manier waarop je dat doet, doet er ook toe. Zeker als je met je verhaal aan de weg timmert. Neem, als tweede voorbeeld, het recente onderzoek naar TV-interviewers, waarin Andries Knevel onderaan bungelde. Waarom? Volgens respondenten lijkt hij lijkt meer interesse te hebben voor zijn eigen verhaal dan voor de gast. Daarmee blijkt, naast het eigen verhaal, van belang hoe je met dat verhaal tussen andere mensen staat. Open staan voor anderen is een blijvende voorwaarde. Een prettige huiswacht in een NIVON-huis brengt een bescheiden interesse op voor een nieuw aangekomen gast. Niet opdringerig, wel met een open oor.
Open staan voor anderen betekent niet: je eigen verhaal opgeven. Eerder juist: rustig jezelf zijn. Als een gast zich welkom voelt in zo’n natuurvriendenhuis, zal hij of zij ook eerder een positief beeld krijgen van in dit geval het sociaal-democratische verhaal, dat de inspiratie vormde om de NIVON-huizen op te zetten.
Het is terecht dat de overheid initiatief en inzet aan de samenleving laat of teruggeeft. Ook bezuinigingen zijn geboden. Maar de manier waarop de overheid nu prioriteiten toont, schept een politiek klimaat dat ‘zachte’ idealen afbreekt. Toch kan ook zo’n klimaat opwarmen en weer mensvriendelijker worden: zijn de wending bij het CDA, de teruggang van de PVV en de SP-peilingen daarvan signalen? Zolang een politieke winter duurt, zullen er immers mensen blijven die beseffen dat er meer is dan ik, geld en goed. Die beseffen dat een duurzame economie van de lange termijn belangrijker is dan een economie van de korte termijn. En dat mens-zijn meer omvat dan het economische handelen van produceren en consumeren. Dit besef is niet voorbehouden aan een enkele politieke vleugel of een elite. Mensen met aandacht voor samenleving, natuur en cultuur ontmoet je (bijna) overal.
Wie de idealen van deze mensen wegzet als linkse hobby’s, breekt leven en samenleven af.
