Daan heeft er op Dankdag al over geschreven, maar ik vind het onderwerp belangrijk genoeg om het nog eens te benadrukken.  Josep Casadevall, president van de Derde Sectie van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM), heeft vorige week dinsdagavond bij minister Leers (Immigratie en Asiel) bewerkt wat Joël Voordewind eerder die dag al van hem had gevraagd: opschorting van de uitzetting van asielzoekers naar Irak, concreet een groep van vijftien die op woensdag uitgezet zou worden. Met 73 tegen 70 stemmen haalde Voordewind bakzeil, maar het EHRM beschermde die avond een groep kwetsbare mensen tegen overheidshandelen dat waarschijnlijk ingrijpende persoonlijke gevolgen zou hebben.

Eigenlijk is verbazingwekkend dat we het EHRM daarvoor nodig hebben en dat ons eigen rechtssysteem te weinig bescherming biedt tegen zulke ingrijpende maatregelen. Ook is het onbegrijpelijk dat de ambtsberichten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken na herhaaldelijke kritiek van de Nationale Ombudsman nog steeds in kwaliteit tekortschieten. De winst van het debat van vorige week donderdag is dat documenten die van belang kunnen zijn voor asielzoekers in het vervolg sneller openbaar gemaakt worden. Zo kunnen ook asielzoekers beschermd worden waarvan de advocaten nog niet vernomen hadden van, of konden reageren op, de brief van het EHRM aan Leers. In die brief (wel naar de Raad van State verstuurd, niet naar de Tweede Kamer) stelde het EHRM dat Irakese asielzoekers die voorlopig beroep zouden aantekenen tegen hun uitzetting in ieder geval niet uitgezet zouden mogen worden tot de uitspraak op 24 november.

In het strafrecht ligt dat anders. Daarin moet bewezen verklaard worden dat een verdachte een strafbaar feit heeft begaan. Enkel vermoedens zijn dus niet voldoende voor een veroordeling. Op deze manier wordt een verdachte beschermd tegen een overheidshandelen met ingrijpende persoonlijke gevolgen, namelijk een onterechte veroordeling. Liever nog houdt de rechter een schuldige buiten de gevangenis, dan dat hij een onschuldige erin zet. Overigens blijkt uit recente uitspraken van de Hoge Raad, zoals de vrijspraak van Lucia de Berk, dat ook hier de werkelijkheid soms de principes met voeten treedt. Voorop staat echter dat het zekere voor het onzekere wordt genomen.

Ontvoeringen, aanslagen en gijzelingen (zoals die van vorig weekend in de Chaldeeuws-Katholieke Kerk waarbij 50 mensen om het leven kwamen) komen nog elke week voor. Niet voor niets worden alle reizen naar Irak ontraden door het Ministerie van Buitenlandse Zaken (het hoogste risiconiveau; de toelichting noemt dit “ een acute levensbedreigende situatie” die bestaat voor de reiziger).

Ten slotte: Dat andere landen overgaan tot het uitzetten van asielzoekers naar Irak wil nog niet zeggen dat het goed is als wij dit ook doen. Wij hebben hierin een eigen verantwoordelijkheid. Ook als asielzoekers vrijwillig teruggaan naar een land wil dit niet zeggen dat uitzetting verantwoord is. Nee, de overheid is er niet om alle risico’s weg te nemen; ook bij uitzetting naar een veilig land kan bij wijze van spreken vlak daarna een ernstig verkeersongeval plaatsvinden. Maar de overheid dient er wel op toe te zien dat uitgezette asielzoekers naar redelijke verwachting een goed bestaan kunnen opbouwen. De situatie in Irak is variabel, maar de dalen in de veiligheid zijn zodanig onveilig dat het niet past om mensen naar Irak uit te zetten. Het kabinet lijkt te zoeken naar mogelijkheden tot uitzetting als het maar even kan. Eventuele aanzuigende werkingen zijn echter nauwelijks gebleken, en geen grond om af te zien van bescherming van kwetsbaren. Ik stel voor: uitzetting alleen als een veilige situatie verzekerd is. Omdat het om mensen gaat.