De roep om een nieuw politiek systeem wordt groter. Maurice de Hond laat via Twitter zelfs weten dat de electorale opvattingen en het politieke systeem niet meer bij elkaar passen. Dit soort ‘handen in het haar’ opmerkingen veronderstellen dat als we het politieke systeem wijzigen alles weer goed komt in Nederland. Zulke gedachten zijn echter niet alleen naïef, maar vooral ook laf.
Door te wijzen naar ‘het politieke systeem’ als hoofdschuldige voor het mislukken van coalitieonderhandelingen en een onmogelijke verkiezingsuitslag worden de huidige politieke problemen geëxternaliseerd naar en gereduceerd tot een set van technische middelen: het systeem. De redenering is dan: ,,omdat het politieke systeem niet klopt, krijgen we rare verkiezingsuitslagen”. Dit is natuurlijk onzin. Alsof een tot op het bot verdeeld electoraat haar oorsprong vindt in de manier waarop we de politiek organiseren.
Eén van de zaken die volgens de systeemwijzigers zou moeten veranderen is het aantal partijen. We moeten terug naar 2, 3 of 4 partijen en al die splintergroeperingen over boord gooien, is dan de redenering. Dit levert echter ten minste twee nieuwe problemen op. In de eerste plaats wordt het dan binnen die brede partijen onrustiger. Er zullen duidelijkere stromingen binnen de partijen komen en daardoor wordt de politiek minder transparant. Immers, verschillen die nu in het parlementair debat uitgevochten worden, zullen in een 4 partijenstelsel achter de gesloten deuren van de fractiekamers opgelost worden. In de tweede plaats neemt de diversiteit van het politieke landschap af, waarmee het vertegenwoordigende karakter van onze democratie kracht inboet. In plaats van op een partij te stemmen die behoorlijk goed bij mij past (bijvoorbeeld een kleine partij als de Partij voor de Dieren, de SGP of de ChristenUnie of tot voor kort D66), moet ik stemmen voor een partij die een stuk verder van mij af staat (VVD, PVV, PvdA, CDA).
Met het indammen van het aantal partijen wordt echter het probleem niet opgelost. De oorzaak van het probleem ligt immers niet in het aantal partijen, maar in inhoudelijk verdeelde kiezers. De vier grootste partijen hebben nu samen 106 Kamerzetels. Het probleem zit dus niet in hun grootte, maar in hun inhoudelijke verschillen. Dat probleem los je niet op door kleinere partijen af te schaffen: de inhoudelijke verschillen zullen blijven, alleen hebben ze samen 150 zetels. Denken dat je daarmee recht doet aan de kiezer lijkt mij een drogreden van de bovenste plank.
Een ander punt dat veel wordt genoemd is meer rechtstreekse invloed van kiezers, bijvoorbeeld door referenda. Op zich klinkt dat sympathiek, maar het voegt weinig toe aan onze democratie. In een tijd waarin iedere Nederlander via Twitter in rechtstreeks contact staat met alle politici, dagelijks gepeild wordt door verschillende peilingbureaus, waarin de overheid geen middel ongemoeid laat om met burgers te spreken, etc., lijkt een referendum mij niet de oplossing voor politieke problemen. Sterker nog: meningsverschillen in het parlement worden teruggelegd in de samenleving. Kortom: politici nemen geen verantwoordelijkheid.
En misschien is dat wel het probleem dat ten grondslag ligt aan de politiek-bestuurlijke crisis in Nederland. Uit angst voor de kiezer en uit het verlangen om de kiezer tevreden te houden heeft Den Haag zichzelf verlamd. “Regering, Regeer!” was een veelgehoorde opmerking uit de oppositiebanken in de afgelopen jaren. Als politici zich nou eens die houding aan zouden nemen en leiding gaan geven aan dit land, dan is er al een behoorlijke stap gezet. Een systeem wijzigen in tijden van moeite is een teken van zwakte. Los eerst de problemen die je nu hebt op, en daarna praten we over een systeemwijziging.
Dus Rutte: ga met opgeheven hoofd naar de camera. Zeg tegen Nederland welk kabinet je wil hebben en maak je daar hard voor. Sleur de mensen die je erbij wil hebben des noods aan de haren mee naar de onderhandelingstafel, sluit de deur achter je en kom pas naar buiten met een akkoord. Je zult zien dat het politieke landschap in de peilingen van Maurice de Hond dan snel minder volatiel wordt.
