Een jaar na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon bereiden de Europese leiders, omwille van de stabiliteit van de eurozone, alweer een nieuwe Verdragwijziging voor. Deze staat op de agenda van de Europese top van aanstaande donderdag en vrijdag. Laat het kabinet dit keer met open vizier en een positieve visie zijn burgers hierover tegemoet treden.

Op 1 december vorig jaar is het Verdrag van Lissabon in werking getreden. Dit Verdrag kwam in de plaats van het in Frankrijk en Nederland per referendum verworpen Grondwettelijk Verdrag. Nu komt er alweer een nieuwe Verdragswijziging, om het tijdelijke noodfonds voor de euro permanent te maken, terwijl het huidige Verdrag eigenlijk nog niet eens geratificeerd is. Een aantal van de garanties die Ierland heeft gekregen als tegemoetkoming aan de zorgen die naar voren kwamen in de eerste, negatieve referendumuitslag in 2008 vroegen namelijk wel degelijk om her-ratificatie. De Europese leiders kwamen echter overeen deze te ratificeren in het kader van de ratificatie van het eerstvolgende toetredingsverdrag (waarschijnlijk dat van Kroatië binnen een paar jaar). Op deze manier voorkwamen zij dat het Verdrag van Lissabon opnieuw geratificeerd zou moeten worden. Tijdens het tweede referendum op 2 oktober 2009 stemde een meerderheid van de Ierse kiezers voor (hetzelfde) Verdrag, waarna het op 1 december 2009 in werking kon treden.

Hetzelfde Ierland dat voor problemen zorgde bij de ratificatie van het Verdrag van Lissabon krijgt nu geld uit het noodfonds waar de nieuwe Verdragswijziging betrekking op heeft. Ironisch genoeg was Ierlands soevereiniteit op het gebied van belastingen, die onder druk stond in het kader van de voorwaarden voor noodhulp, een van de bovengenoemde garanties.

Door de zich snel uitbreidende eurocrisis is de passage over de Europese Unie in het regeerakkoord van het kabinet Rutte alweer achterhaald. Hierin staat dat met het Verdrag van Lissabon voor de komende periode de grens van bevoegdheidsoverdracht bereikt is. Naast andere defensieve bewoordingen valt op hoe veel nadruk wordt gelegd op het Nederlandse (economische) belang en dat een positieve visie ontbreekt. Het regeerakkoord lijkt de bezegeling te zijn van de omslag van de stemming over ‘Europa’ in Nederland, over vrijwel het hele politieke spectrum, in een eurosceptische richting.

De ratificatie van het Verdrag van Lissabon via de achterdeur en het achter de schermen doorstoten naar een nieuwe Verdragswijziging zijn tekenend voor de beperkte blik en de top-down benadering waarmee Europese leiders het Europese integratieproces vormgeven. Nederlandse en Europese politici zijn doorgaans niet duidelijk over de vergevorderde stand van het integratieproces en hun eigen beperkte beleidsvrijheid. Zij zijn bang voor hun eigen burgers en voor (opkomende) grootmachten. Zij willen het integratieproces koste wat kost en bijna heimelijk doorzetten. Hierbij geven zij zich over aan het automatisme en de ‘eigen dynamiek’ van het integratieproces in plaats van zelfbewust en proactief te handelen. En zij geven geen blijk van een positieve visie op het doel en de richting van het proces. Het ironische is dat deze manier van doen op – langere of kortere – termijn het proces ondermijnt en tot desintegratie kan leiden. Het integratieproces staat of valt immers met de steun en het vertrouwen van de burgers en die wordt door deze handelswijze geschaad.

Maar het kan en moet anders. Laten Nederlandse en Europese politici de op handen zijnde Verdragswijziging aangrijpen om te laten zien dat ze geleerd hebben van hun fouten. Treedt de burgers met open vizier tegemoet door duidelijk en eerlijk te zijn over wat de nieuwe Verdragswijziging inhoudt, in hoeverre sprake is van soevereiniteitsoverdracht en hoe de wijziging geratificeerd zal worden. En formuleer bovenal een positieve visie op het integratieproces, waaronder het belang van solidariteit binnen de eurozone, en probeer de burgers daarin mee te nemen. Dat lukt waarschijnlijk beter als die visie wordt ingebed in aansprekende waarden en idealen die uitstijgen boven eigenbelang en angst.