Sinterklaas is nog maar net terug in Spanje. De kruid- en pepernoten liggen afgeprijsd in de schappen en de kerstlekkernijen stapelen zich al weer op in de supermarkt. Overal om ons heen zien we reclames van allerlei soorten luxe eten. In de maand december lijkt het alleen om eten te gaan. Met name met kerst moet alles zo extravagant en overvloedig mogelijk. We brengen uren in de keuken door of kopen opwarmbare excellente kerstdiners.
Veel van dit eten verdwijnt aan het eind van de feestdagen in de afvalbak. Een groot deel van wat we inslaan, eten we niet op maar gooien we weg. Terwijl in ons land zo’n 12.000 gezinnen gebruik maken van de voedselbank en rond kerst met moeite iets op tafel kunnen zetten, is de voorspelling dat het kerstbudget van de Nederlander (zelfs in economisch moeilijke tijden) dit jaar weer stijgt. Gemiddeld wordt er per huishouden tijdens de kerstdagen zo’n €150,00 aan eten besteed. Maar een groot gedeelte hiervan verdwijnt in de afvalbak. Niet alleen tijdens de feestdagen wordt veel voedsel weggegooid, ook de rest van het jaar belandt een groot gedeelte van ons eten in de vuilnisbak.
In Nederland wordt zo’n 40% van het geproduceerde voedsel weggegooid; 10% van het geproduceerde voedsel wordt door consumenten weggegooid. Ongeveer de helft hiervan is niet eetbaar (denk aan schillen en botten), maar de rest is goed en bruikbaar voedsel. Ongeveer 30% van het voedsel wordt dus ergens in het proces van productie tot verkoop weggedaan.
Terwijl wij tonnen aan voedsel verspillen, lijden in ontwikkelingslanden mensen honger. In Nederland wordt jaarlijks 9,5 miljoen ton voedsel verspild, dit staat gelijk aan 4,4 miljard Euro per jaar. Dit zou genoeg zijn om de hele bevolking van Ethiopië een jaar lang van maïs te voorzien. Maar bij de voedselverspillingsproblematiek hoeven we niet gelijk naar problemen op wereldschaal te kijken. Laten we eens dichterbij huis beginnen.
Als scholier had ik een bijbaan in een warenhuis. Daar werkte ik in het weekend op de versafdeling. Aan het einde van de dag was het altijd feest. De overgebleven taarten werden namelijk weer terug gestuurd naar de bakkerij waar ze vernietigd zouden worden. Aangezien de taarten toch weg werden gegooid haalden wij altijd eerst even onze vingers door de slagroom en aten we de vruchtjes van de taart. Niet alleen in het weekend zijn er taarten over, elke dag blijven er taarten, vleeswaren, fruit en dergelijke over. Al dit eten gaat weer terug naar de bakkerij waar het vernietigd wordt of wordt direct weggegooid aangezien het alleen op de verpakkingsdatum verkocht mag worden. Waarom wordt dit eten vernietigd? Waarom wordt overgebleven voedsel niet weggegeven?
Omdat de aansprakelijkheid voor het weggegeven eten bij de ondernemers ligt. Dit betekent dat ondernemers risico lopen wanneer ze eten weggegeven, terwijl er geen risico’s aan het vernietigen van voedsel zitten. Het is dus veel makkelijker om het eten weg te doen in plaats van weg te geven. Daarnaast is er veel onduidelijkheid over de wet- en regelgeving. Er zijn veel verschillende regeltjes en voor veel ondernemers is niet duidelijk wat de wetgeving precies inhoudt.
Op dit moment voert de overheid een campagne met de titel ‘eten is om op te eten’. Deze campagne moet consumenten bewust maken van hun voedselverspillend gedrag. Het is goed dat consumenten bewuster omgaan met eten, maar de overheid kan zich beter inzetten voor een aanpassing van de regelgeving. Er gaat veel meer eten verloren in het proces van productie tot verkoop dan bij de consument.
Daarnaast kan voedsel wat aan het eind van de dag in supermarkten en warenhuizen overblijft, worden weggeven aan instanties als de voedselbank. Bij een duidelijke regelgeving en een aanpassing van de aansprakelijkheid zullen ondernemers veel eerder besluiten voedsel weg te geven. Een aanpassing van de regelgeving moet het makkelijker maken voedsel weg te geven in plaats van het in de afvalbak te gooien!
Hier ergerde ik me ook altijd aan bij de snackbar die vlak bij mijn studentenhuis te vinden was: bij sluitingstijd lag er altijd nog wel wat in de automatiek en dat ging linea recta de vuilnisbak in terwijl 100 meter verderop de dak- en thuislozen aan het bedelen waren voor eten. Zodoende heb ik de eigenaar van de snackbar er eens op aangesproken. Zijn antwoord was dat de daklozen dan teveel rond zijn snackbar zouden gaan rondhangen in de hoop dat er veel over zou blijven waardoor de betalende klanten weg zouden blijven. En daar wringt de schoen ook bij de supermarkten.
Want wat zegt de betalende klant als hij hoort dat de cliënten van de voedselbank dezelfde kalkoen voor niets hebben gekregen waar hij/zij 25 euro voor heeft betaald? “Daar trap ik dus niet meer in. Zij gratis, dan ik ook gratis”. Daarnaast mag ook de voedselbank geen etenswaren verstrekken die over de houdbaarheidsdatum zijn, dus het voedsel wat de supermarkt niet meer mag verkopen, mag de voedselbank ook niet uitdelen.
Overigens vind ik de opmerking aan het begin van het artikel wat suggestief. Het feit dat er 12.000 gezinnen afhankelijk zijn van de voedselbank, betekent niet dat de andere miljoenen gezinnen dan maar mee moeten lijden. Dat er 12.000 gezinnen afhankelijk zijn van de voedselbank is iets wat ook de ChristenUnie zich mag aantrekken aangezien het kabinet Balkenende IV niets heeft gedaan om deze gezinnen te helpen of het aantal gezinnen terug te dringen.
Hoe het in andere steden gaat, weet ik niet, maar de voedselbank in Leiden heeft jaarlijks een goede actie. Bij de grote supermarkten in de stad staan mensen van de voedselbank met het verzoek iets extra’s te kopen dat lang houdbaar is. In principe vragen ze om basisproducten zoals rijst, pasta en blikproducten, maar als je iets wilt geven wat luxer is, mag dat ook. Zo lang het maar langdurig houdbaar is. Net als vorig jaar zullen mijn partner en ik ook dit jaar hier gul aan meewerken zodat de armere gezinnen in onze woonplaats ook een lekker Kerstdiner op tafel kunnen zetten. Dat is nuttiger dan mensen te wijzen op het verspillen van voedsel want dat zal toch niet veranderen.