Een grote overheid is soms goed

het ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie
9.03.2011 |

Ik ben een hypocriet. Regelmatig heb ik het over milieu en vertel ik mensen hoe slecht het is dat we in het rijke westen zoveel broeikasgassen uitstoten. Maar ik betrap mezelf er regelmatig op dat ik de auto pak in plaats van de bus of de trein. En ik vind het heel erg dat mensen in armoede leven. Nederlanders zouden wat minder op hun eigen centen moeten letten en wat meer over moeten hebben voor hun naasten. Maar ik betrap mezelf er regelmatig op dat ik zelf ook liever mijn geld in eigen zak houd.

Ik denk dat dit hypocriete gedrag een menselijk trekje van me is. Als christen geloof ik immers dat mensen van nature zondig en egoïstisch zijn. Dus ook al doen we soms heel goede dingen en helpen we regelmatig onze medemens, we zijn ook heel vaak te veel op onszelf gericht.

Daarom verbaas ik me wel eens over discussies die tegenwoordig spelen rond de ChristenUnie. Critici vinden dat de ChristenUnie meer vertrouwen moet hebben in de eigen verantwoordelijkheid van mensen. Ze klagen bijvoorbeeld dat de partij te veel milieumaatregelen wil nemen. En sommigen vinden dat de overheid te veel sociale taken op zich heeft genomen en daarmee te weinig ruimte overlaat voor ‘de samenleving’ waar mensen zelf initiatief kunnen nemen.

Juist vanuit mijn christelijk geloof, heb ik echter niet genoeg vertrouwen in de eigen verantwoordelijkheid van mensen. Natuurlijk moet de overheid eigen verantwoordelijkheid stimuleren en de burger veel vrijheid geven. En ik besef ook dat er in de samenleving veel goede initiatieven worden ontplooid, zoals de voedselbank. Maar alleen bouwen op de samenleving is niet genoeg.

Want onze samenleving heeft nog steeds niet genoeg over voor het milieu om echt veel minder broeikasgassen uit te stoten. Zoals het er nu naar uit ziet, zal de temperatuur op aarde naar verwachting meer dan twee graden zal stijgen. Dit heeft desastreuze effecten voor het milieu én voor mensen in armere landen. En ondertussen geven we ook niet genoeg aan onze naasten om te voorkomen dat veel mensen in armoede leven. Sterker nog, in landen als de Verenigde Staten met een kleinere verzorgingsstaat en meer nadruk op de eigen verantwoordelijkheid van mensen, komt nog veel meer armoede voor. Blijkbaar heeft een rechtvaardigland soms een dwingende overheid nodig.

Voor de duidelijkheid: ik ben geen socialist. Ik vind bovendien dat de overheid ruimte moet geven voor eigen verantwoordelijkheid. Maar op sommige punten, zoals sociaal beleid en milieu, moeten we ook durven te zeggen dat de eigen verantwoordelijkheid van mensen soms te kort schiet. Ook als dat betekent dat we impopulaire maatregelen moeten nemen, zoals een belastingverhoging voor rijken of een heffing op vlees. Eigen verantwoordelijkheid is goed, maar soms is het helaas niet genoeg.

© foto  fritscdejong

Afgestudeerd journalist, student politicologie en ChristenUnielid

15 reacties

  1. Waar mogen mensen dan nog wel eigen verantwoordelijkheid hebben? Je noemt twee nogal forse gebieden (sociaal beleid en milieu), wat blijft er over? Socialist is trouwens zo goed als niemand meer, tegenwoordig. ;)

  2. Rolf says:

    Voor jou is er een ‘dwingende’ overheid nodig op de gebieden sociaal en milieu, voor de ander is het ruimtelijke ordening of in het verlengde van milieu de landbouw, voor weer een ander is het onderwijs, de zorg of de manier waarop ondernemers hun bedrijf runnen.

    Het valt mij heel erg op dat er binnen de CU een sterke stroming is (misschien wel een dominante stroming) die heel erg veel verwacht van de overheid en de politiek. Regels stellen omdat jij hypcriet bent om het maar even kort door de bocht te zeggen. Realiseer je je ook dat die regels misschien niet gaan werken, dat mensen zich er niet aan gaan houden, dat het controleren op het naleven van die regels hoge kosten met zich meebrengt, dat opeenvolgende kabinetten al die regels weer zullen verandere, etc. etc.

    Net als de indeling links/rechts is de Nolan indeling van politieke partijen weer zeer actueel geworden. In die indeling staan de verschillende politieke ideologieën als libertarisch, liberaal, sociaal-democratisch, christen-democratisch, etc. In de onderste punt van de Nolan indeling staat ‘autoritair’. En weet je welke partij daar (op basis van de analyse van het programma) het dichtstbij staat? Jawel, onze eigen ChristenUnie.

    Deze ontwikkeling binnen de CU moet wat mij betreft gekeerd worden. Onze verwachtingen van de overheid zijn veel te hoog. Het libertarisme is net zo verwerpelijk als het autoritarisme, maar er is ook nog zoiets als een middenweg. Daar hoort onze CU volgens mij veel meer thuis.

    Bron: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/NolanNederland.jpg

  3. De CU staat bij Nolan vlakbij de SGP. Ik ben het verder wel met je betoog eens, maar juist feit dat ook de SGP dicht bij autoritair staat, terwijl deze partij absoluut niet voor een grote overheid is, geeft al aan dat die Nolanschaal blijkbaar over iets anders gaat.

  4. Rolf says:

    @Remco van Mulligen: De SGP staat een stukje verder naar rechts, wat op deze schaal betekent dat ze vooral op sociaal gebied een controlerende overheid zien en minder op economisch terrein. Dat past eigenlijk wel bij het beeld dat ik van de SGP heb. Maar zoals bij vrijwel ieder model zitten hier ook wel beperkingen in, daar heb je zeker gelijk in. Wel heb ik het gevoel dat dit Nolan model en het onderzoek van Andre Krouwel samen met het evaluatierapport van Schipper een beeld schetsen dat op een goed onderbouwde manier het gevoel bevestigt dat een deel van de (ex)CU stemmers blijkbaar heeft. Deze modellen zouden ons kunnen helpen om de emotionele welles/nietes discussie die de laatste week via de (sociale) media is gevoerd op een zakelijker manier voort te zetten.

  5. @Rolf: Ik heb het hele emotionele welles-nietes gemist denk ik. Maar heb wel de indruk dat je dat schema van Nolan door een zeer gekleurde bril bekijkt, en dan helpt het alsnog niet als je wilt dat de zaak zakelijker wordt bekeken. Als je het ziet in verhouding tot andere partijen, staan CU en SGP in dat schema ongeveer op dezelfde plek. Ik ken de theorie van Nolan verder niet, maar als ik dit zo zie denk ik dat “autoritair” opgevat moet worden als: gezagsgetrouw. Dat is namelijk een opzicht waarin SGP en CU beide redelijk in de autoritaire buurt zitten en dat zou dus verklaren waarom ze in dit schema zo dicht bij elkaar staan.

  6. Ewout says:

    Interessant is vooral de tegenstelling tussen sociale vrijheid en sociale controle. D66 en GroenLinks staan voor sociale vrijheid, SGP, CU en PVV voor sociale controle.

  7. Karin says:

    @ Remco
    Als je bepaalde wetgeving wil op bepaalde gebieden van sociaal beleid en milieu, wil dat natuurlijk nog niet zeggen dat er helemaal geen verantwoordelijkheid overblijft voor mensen. Om een voorbeeldje te noemen: overheidsingrijpen kan bijvoorbeeld betekenen dat bijvoorbeeld vlees duurder wordt. Dan blijft er nog steeds de eigen verantwoordelijkheid over voor mensen om te bepalen hoeveel vlees ze eten. Alleen zullen wellicht mensen er meer over nadenken voor ze het doen, en dat is precies wat je wil bereiken.

    Ander voorbeeldje: er wordt soms zo negatief gedaan over dat de overheid in NL een grote taak heeft op het gebied van sociale zekerheid, want daardoor zou de zorgende taak van de samenleving (zoals de kerk) zijn weggenomen. Daar ben ik het niet mee eens. Er is nog steeds veel vrijheid voor de samenleving om voor anderen te zorgen. Niemand verbiedt een kerk om sociale initiatieven te ontplooien. Dus er is ruimte voor eigen verantwoordelijkheid. Alleen probeer ik te zeggen dat het goed is dat we die staat ook hebben, want je kunt er (helaas!) niet op vertrouwen dat de kerk en andere instanties altijd goed voor iedereen zorgen. (En ik kan me overigens wel voorstellen dat er iets moet veranderen in de welvaartsstaat omdat het anders te duur wordt door o.a. de vergrijzing. Maar dat is een andere discussie)

  8. Karin says:

    @ Rolf
    Je zegt dat andere mensen misschien een ‘dwingende overheid’ willen op ander gebied. Dat is waar, maar dat is toch geen reden om niet voor overheidsingrijpen te zijn op bepaalde gebieden? Politieke meningsverschillen gaan vaak over de vraag wanneer je wel en niet overheidsingrijpen moet toepassen.

    Een partij die milieu en zorg voor de zwakken in de samenleving hoog in het vaandel heeft staan, zoals de CU, zou naar mijn mening ook bepaald overheidsingrijpen moeten steunen. Niet alleen omdat ik hypocriet ben (want als ik de enige hypocriete persoon was in Nederland zouden we geen probleem hebben), maar omdat heel veel Nederlanders uit zichzelf te weinig zorgen voor milieu en hun medemens.
    Is overheidsingrijpen perfect? Tuurlijk niet. Het werkt niet altijd zo goed als we willen. Maar vaak werkt het ook wel. Volgens mij hebben we het deels te danken aan onze uitgebreide welvaartsstaat dat we in NL relatief weinig armoede hebben.

    Wat betreft het model van Nolan: ik krijg niet de indruk dat zijn indeling is gebaseerd op het sociaal beleid van de CU, maar op de ethische standpunten (abortus, euthanasie enz.). Sowieso zijn dit soort modellen vaak een beetje cru (die van Krouwel ook, al vind ik die wat beter).
    Dus ik vind het ook te kort door de bocht om overheidsingrijpen te linken aan autoritarisme. Dat ik pleit voor overheidsingrijpen op het gebied van milieu en sociaal beleid, wil niet zeggen dat ik voor een totalitaire staat ben. Net zoals de CU ook geen christelijke Taliban is, alleen omdat ze tegen abortus is.

  9. Rolf says:

    @Karin: Je doet het model van Nolan tekort. Was het maar vanwege abortus. De andere voorbeelden zijn hier op het forum al vaker genoemd; pleiten voor een verbod op roken in de eigen auto, verbod op wielrenners op het fietspad, etc. Lees het programma nog eens, dan kom je bijvoorbeeld tegen dat de CU alle ambtenaren wil verplichten om een dag per jaar vrijwilligerswerk te doen. Zo zijn er nog andere voorbeelden te noemen. Ook voor de private sector bepleit de CU dergelijke maatregelen. Voor mij is dat allemaal overdreven overheidsbemoeienis.

    Ik ben het van harte met je eens dat ten behoeve van de zwakken in de samenleving de overheid moet ingrijpen. Maar laten we dat dan alleen doen waar het echt nodig is en ook heel concreet maken. Dat doe je niet door voortdurend te zeggen waar je tegen bent zoals de CU de laatste maanden heeft gedaan.

    @ Remco: Gezagsgetrouw zijn lijkt mij iets dat de burger zelf bepaalt. Gezagsgetrouw zijn is mooi en het past ook bij een christen. Autoritair heeft voor mijn gevoel meer betrekking op een overheid die burgers tot in detail dwingt om op een bepaalde manier te leven, boeren tot in detail dwingt hoe ze moeten boeren, bedrijven tot in detail dwingt hoe ze moeten produceren, etc.

  10. @Rolf: Dan verschillen onze gevoelens. ;) Maar ik ben eigenlijk veel nieuwsgieriger hoe die Nolan het ziet, niet gevoelsmatig, maar in wetenschappelijk opzicht. Gezagsgetrouwheid is namelijk door de jaren heen absoluut wél een politiek element geweest in de CU en haar voorlopers, net als in de SGP. Ook waren ze vanouds voor “law en order”. Jij kan het puur persoonlijk bezien, maar de christelijke politiek deed dat duidelijk niet.

  11. Alex says:

    @Karin,

    Ik stoor me eraan dat je “niet voor de medemens zorgen” gelijkstelt met “hypocriet”. Als het gaat om degenen die ècht niet voor zichzelf kunnen zorgen, akkoord. Maar dat zijn er lang niet zoveel als de mensen die nu van onze “verzorgingsstaat” genieten. Bevorderen van menselijke waardigheid houdt óók in, ik zou bijna zeggen houdt júist in, dat je hen helpt en stimuleert op eigen benen te staan. Dat je hen de vrijheid geeft om te slagen óf te mislukken. Die laatste vrijheid heeft bijna niemand in dit land. Toon je niet genoeg ambitie, blijf je ondanks je capaciteiten je leven lang onderaan de arbeidsmarkt hangen? Geeft niets, dan dicht de CU je wel “zwakke schouders” toe, krijg je allerlei voordeeltjes en toeslagen die moeten worden opgehoest door de mensen die wèl zelf op eigen benen staan. Waar is daar de eerlijkheid, het “sociale”, de menselijke waardigheid? Let wel: dit geldt niet voor mensen in allerlei ziekte-uitkeringen, maar het geldt wel voor een hele grote groep mensen, met name jongeren, in de lagere inkomens.
    Mensen blijven hangen in een “entitlement culture” – zelfredzaamheid, ambitie, loont niet. Waar heeft dit ook maar in de verste verte nog iets te maken met het Bijbelse denken, waarin we worden opgeroepen onze eigen broek op te houden zodat we iets kunnen weggeven aan wie het echt nodig heeft?

    Mbt milieu precies hetzelfde. De overheid moet volgens jou maar “dingen duurder maken”. En dat doen we naar hartelust. Extra BTW, extra accijns, progressieve inkomstenbelasting, extra extra extra. Elke pedagoog weet dat je met negatieve prikkels niets bereikt behalve duikgedrag en, wanneer dit niet kan, recalcitrantie.
    Het probleem met het milieu is dat ons hele financiële stelsel niet deugt. We doen alsof grondstoffen gratis zijn en afval dumpen ook. De “rekening met de planeet” wordt op geen enkele manier vereffend in ons economisch systeem. In plaats daarvan belasten we juist de inbreng van de mens. We belasten arbeid. We belasten creativiteit. We belasten je best doen. Kortom we belasten “toegevoegde waarde” in plaats van “onttrokken waarde”. Daarmee houden we de ratrace in stand waarin de mens (in de woorden van Paulus) een “dorsende os is die wordt gemuilband” – van al onze inspanningen verdwijnt een groot deel in de vorm van belasting in het niets. En we putten de planeet uit – de schaarse natuurlijke hulpbronnen worden verbrand alsof het niets is.

    Dat structuurprobleem lossen we niet op met nóg meer belasting, maar met het ánders belasten: belast wat je daadwerkelijk verbruikt (dat wil zeggen: consumptie), en haal het juk van de werkenden (dat wil zeggen: maak arbeid goedkoop en lonend). Lees Eckart Wintzen er maar eens op na. Dat is rentmeesterschap. Rentmeesterschap gaat over verantwoordelijkheid. In een welvaartsstaat leert niemand verantwoordelijkheid.

    En als laatste: je zegt dat “mensen” en “de samenleving” soms niet te vertrouwen zijn, en dat je daarom veel “overheid” nodig hebt. Maar alle overheidsdienaren zijn deel van diezelfde onbetrouwbare diersoort als “de samenleving”, dus hoe lost “veel overheid” dit probleem op?

  12. Koos says:

    @Alex:
    “Mensen die nu van onze “verzorgingsstaat” genieten.’
    Genieten: dat veronderstelt een zekere luxe; dus je bedoelt misschien:
    * managers van scholen en zorginstellingen, topambtenaren, windhandelaren, VVD politici?
    * mensen met een forse hypotheekrenteaftrek?

    Je bedoelt toch niet mensen die jaren premie hebben betaaald voor hun arbeidsongeschiktheidsverzekering en nu ze ziek zijn, hun schade declareren bij de verzekeraar?

    “Bevorderen van menselijke waardigheid houdt óók in, (****), dat je hen helpt en stimuleert op eigen benen te staan.”
    Is er eigenlijk wel iemand die op eigen benen staat of zijn we allemaal afhankelijk van elkaar?

    Bevorderen van menselijke waardigheid houdt óók in, ik zou bijna zeggen houdt júist in, dat je hen helpt en stimuleert op eigen benen te staan

  13. Alex says:

    @Koos,

    Ik gaf volgens mij redelijk precies aan op welke groep ik doelde:

    “Let wel: dit geldt niet voor mensen in allerlei ziekte-uitkeringen, maar het geldt wel voor een hele grote groep mensen, met name jongeren, in de lagere inkomens.”

    Er is in dit land een groot aantal 35-minners (ik heb de afgelopen jaren in verschillende bedrijven leiding gegeven aan tientallen van hen) die veel meer capaciteiten, maar die blijven hangen in baantjes net boven minimumniveau omdat dat gewoon comfortabel genoeg is. Je krijgt je inkomen, omdat dat niet al te hoog is krijg je huursubsidie, kinderopvangtoeslag, enz enz, en dat alles door je niet bovenmatig in te spannen. Die mensen vallen bij de CU allemaal in de categorie “zwakke schouders”. En hun comfortabele leventje wordt betaald uit de belastingcenten van de mensen die wat ambitieuzer zijn, dat noemen we namelijk “sterke schouders”, dus daar mogen alle lasten op worden afgeschoven. “Redistribution of wealth” noemt Obama dat, en zelfs het CU verkiezingsprogramma noemt “herverdeling van welvaart” een legitiem doel van belastingheffing.

    Ik vind dat een verderfelijk idee, omdat het de kantjes eraf lopen stimuleert (let wel: ik heb het nog steeds over vitale 35-minners, niet over zieken, 55-plussers, enz enz), en omdat het uitgaat van een foutieve definitie van “sterke schouders”: er wordt net gedaan alsof je schouders zo sterk zijn als wat je nú verdient. Eerlijker is om te kijken naar wat iemand kán verdienen. Als je dan zelf minder ambitie aan de dag legt, en dus ook minder bijdraagt aan de samenleving, dan je zou kunnen, dan is dat je eigen keuze en word je daar niet meer voor gesubsidieerd.

  14. Dit is een probeersel of het voor mij ook werkt, hierop beland zijnde via een link op het [bijkans schier uitgestorven] CU- forum, in het topic CU is echt links?

    Mijn opmerkingen zijn:
    Ik ben bang van een te grote overheid, omdat voor één door de overheid uitgegeven euro er €1,40 aan belasting geheven moet worden, zoals ik [vanwege Keynes] leerde van een topeconoom.

    Wel geloof ik in overheidsbedrijven waar winst wordt gemaakt. [die econoom trouwens ook] Vooral nutsbedrijven voor energievoorziening en zo moeten voor mij van de overheid blijven. [nóóit privatiseren!!!] De uitverkoop daarvan aan op woekeraandelenwinstbeluste vreemden [buitenland] vind ik vreselijk.
    Het ontslagrecht bij zulke diensten en bedrijven mag voor mij best mensvriendelijk blijven of worden. [zou m.i. interessant topic zijn]

    Het jezelf hypocriet voelen is niet erg, want daar kan je alles zelf aan doen. Ook mogen we bij de CU aan onze Schepper vragen of Hij ons daartoe de mentale kracht en motivatie wil geven, zodat we wel de fiets, de bus of de trein pakken. Ook op ons bewustzijn van rijkdom t.o.v. de armen in ons dorp dat aarde heet, kunnen we op de goede manier reageren door er bijvoorbeeld binnen ons vermogen een paar financiële adoptiekinderen bij te nemen. [sus gerust zo uw geweten!]Erken daarbij uw grenzen van draagkracht. [iets wat de overheid in 't algemeen, (niet charitatief bedoeld) m.i. nog nooit geleerd heeft met haar uitgaven, jammerlijk genoeg.]

    Naarmate er meer energiedragers gevonden en gedolven, gewonnen worden, zal er meer verbruikt worden. Die behoefte is mondiaal toenemend, tot oneindig toe. Daar kan niets aan gedaan worden, behoudens zuinig mee omgegaan. [wat bijna niemand doet!!] Versta daarin uw particuliere verantwoording naar uw medemens en uw Schepper toe. [we zullen daar na dit leven zeker op beoordeeld worden] Niemand kan de immense krachten achter de temperatuurfluctuaties op aarde beïnvloeden. De angst voor opwarming misbruiken voor de 3648729142e belastingverhoging is slechts walgelijk! [lees daartoe de goede boekjes!!]

    En uh, laten we als CU weer zo groen worden als voorheen alstublieft!

  15. mxvlls says:

    KYIQKh , [url=http://ptttwqvdtynb.com/]ptttwqvdtynb[/url], [link=http://vjikkhywexmg.com/]vjikkhywexmg[/link], http://ciytqvyxltdy.com/

gerelateerd
BESTGELEZEN