Naast de twee revoluties die zich momenteel in het noorden van Afrika voltrekken, in Tunesië en Egypte, zal er binnenkort ook wat zuidelijker in Afrika een revolutie gaan plaatsvinden. Het referendum voor een onafhankelijk Zuid Sudan dat plaatsvond tussen 9 en 15 januari zal naar alle waarschijnlijkheid resulteren in een afscheiding van het Zuiden. Aan dit referendum is een lange periode van bloedvergieten voorafgegaan en het is te hopen dat deze periode met het uitroepen van de onafhankelijkheid eindelijk afgesloten kan worden. Dat is echter allerminst zeker want er staat veel op het spel. Het referendum is slechts een eerste stap op weg naar vrijheid.
Een aantal jaren geleden las ik het boek ´Wat is de Wat´, samengesteld door een Soedanese vluchteling, Valentino Achak Deng, in samenwerking met een Amerikaanse auteur. Er is tot nu toe geen ander boek geweest dat zoveel indruk op me maakte. In het boek wordt vertelt hoe ten tijde van de oorlog in Zuid Sudan een klein jongetje (Valentino) ruw losgesneden wordt van zijn familie en met een groep ´lost boys´ een verschrikkelijke trektocht ondergaat. Onderweg worden jongens geronseld voor het rebellenleger, vallen er jongens ten prooi aan leeuwen of sterven er jongens door uitputting. De tocht eindigt in een vluchtelingenkamp in Ethiopië en voor Valentino uiteindelijk in Amerika. Het verhaal heeft veel mensen geconfronteerd met de situatie in Zuid Soedan. Het geeft inzicht in de meedogenloze onderdrukking door het Noorden maar geeft ook het moeilijke onderscheid tussen goed en kwaad aan. In het boek komt duidelijk naar voren dat er ook van de rebellen in het Zuiden weinig goeds te verwachten was.
Een feit blijft wel dat het Zuiden zeer lange tijd is onderdrukt door het Noorden en ook dom gehouden is. Het tijd wordt dan ook hoog tijd dat het Zuiden een eigen stem krijgt. Of dat één stem zal zijn zal de toekomst uit moeten wijzen. Het oorlogsverleden en de onderontwikkeling in het Zuiden maken het gebied erg kwetsbaar. Bovendien werd er ten tijde van de oorlog niet met één stem gesproken naar het Noorden, de rebellenbewegingen versplinterden en kwamen tegen elkaar in opstand.
De man waar men het nu verwacht is een oud heldhaftig strijder, Salva Kiir. Hij was medeoprichter van de meest bekende rebellenbeweging, de SPLM. Door het hoofd van deze beweging, John Garang, werd hij verkozen als tweede man. John Garang was een intellectueel en een slim politicus die zijn opleiding in de Verenigde Staten had genoten. Salva Kiir, daarentegen, had geen enkele opleiding genoten en moest het hebben van zijn moed en militaire tact. In 2005 kwam John Garang door een helikopterongeluk om het leven, een aantal weken voordat hij in Zuid Sudan geïnstalleerd zou worden als Vicepresident. In dat jaar werd er een vredesakkoord getekend tussen Noord en Zuid. Zonder dat hij er zelf voor gekozen had of het ambieerde moest Salva Kiir zijn plaats innemen zoals de regels van de SPLM dit voorschreven.
Dit leverde veel kritiek op want hij zou dit door zijn gebrek aan opleiding nooit aankunnen. Die kritiek was terecht maar Salva Kiir heeft zich altijd omringd door ervaren adviseurs en heeft het politieke spel ook zelf leren spelen. Mede daarom geniet hij nog steeds veel respect van een groot deel van de Zuid Soedanese bevolking. Hij lijkt de aangewezen kandidaat voor een toekomend presidentschap maar net als eerder lijkt hij deze functie niet te ambiëren. Het vinden van een goede leider die genoeg draagvlak geniet zal nog een grote uitdaging worden.
Dit is zeker niet de enige uitdaging want er spelen nog een heel aantal andere problemen waarvoor een oplossing gevonden zal moeten worden. Na de onafhankelijkheidsverklaring die naar alle waarschijnlijkheid 9 juli zal plaatsvinden, zal men een duidelijke grens moeten trekken tussen het Noorden en Zuiden. Juist op dat grensgebied bevinden zich belangrijke oliebronnen die verdeeld moeten worden. De grootste uitdaging zal misschien nog wel zijn dat een heel divers volk met één stem zal moeten gaan spreken. Er is dus nog genoeg werk aan de winkel, maar een eerste stap is in ieder geval gezet. Het is te hopen dat de Zuid Soedanezen niet weer een stap terug gezet zullen worden door het uitbreken van geweld.
