De leden van de Vereniging van Gereformeerde Studenten te Twente (VGST) hadden afgelopen weekend hun ouders uitgenodigd voor een congres en bezonnen zich samen op hun christelijke houding in een postchristelijke cultuur. Zij besparen mij nu een flauwe kop over “Mevrouw Hennis schopt stennis” of zoiets; deze VVD-dame zag immers in de “inclusieve neutraliteit” van onze publieke omroep al religieuze inmenging in de staat (of bedoelde ze ‘straat’?) – en dat soort zelfgenoegzame liberalisme lijkt mij totalitair en gevaarlijk.
Maar de twee workshops die ik op dit VGST-congres mocht verzorgen over “Christenen in de politiek” bieden mij nu voldoende stof. Want een en dezelfde presentatie over een en hetzelfde thema leidde daar tot twee uiteenlopende discussies. Misschien waren er in de eerste workshop wel meer ouders dan studenten en in de tweede andersom – maar dat weet ik niet zeker.
De sfeer aan het einde van de eerste workshopronde was er een van een zekere Entdeckersfreude: al pratend bleek hoe sterk de Nederlandse wetgeving door christelijke noties gestempeld is. De liberaal Van Houten tekende voor het ‘kinderwetje’ tegen kinderarbeid, maar veel sociale wetgeving ontstond in de door christenen gedomineerde kabinetten daarna. En neem heel het idee van een progressief belastingstelsel. Dat beoogt, vanuit christelijk perspectief, niet zozeer inkomensherverdeling of –nivellering (alsof er met ongelijkheid op zich iets mis is; Abraham zat er waarschijnlijk tamelijk warmpjes bij). Nee, het gaat om verdeling van de lasten, de onkosten die de overheid moet maken – en dan is het principe “de sterkste schouders, de zwaarste lasten” een billijke toepassing op deze lastenverdeling van de regel die Paulus in de vrijwillige, private sfeer toepast:
“Als u bereid bent mee te doen [aan de collecte voor arme geloofsgenoten in Jeruzalem], wordt niet verwacht dat u geeft van wat u niet heeft, maar van wat u heeft. Het is niet de bedoeling dat u door anderen te helpen zelf in moeilijkheden raakt. Er moet evenwicht zijn.” (1 Cor. 8:12-13)
De eerste ronde: blij met een milde wetgeving in Nederland, dus. Maar dan de tweede ronde. Al snel kwam – terecht – het onderscheid boven tafel tussen privé-liefdadigheid of kerkelijke diakonie enerzijds en de taak van de overheid anderzijds. Dus waarom bemoeit de overheid zich met eventuele armoede? Waarom eigenlijk zo’n onbillijk ongelijk belastingtarief?
Ik kon niet peilen hoe schrijnend de armoedesituatie moest zijn, voordat de overheid misschien wel tot actie zou moeten overgaan. Wel was er eensgezindheid dat in geval van kindermishandeling door ouders, de overheid deze kinderen als wettige staatsburgers zou moeten beschermen. Maar daarmee was het belastingprobleem nog niet opgelost.
Dat ga ik hier ook niet doen. Ik laat de reacties uit deze twee ronden hier staan. In de tweede ronde werd in feite een liberale, minimale overheid en wetgeving bepleit, zodat individuele burgers zelf de keuze hebben wel of niet iets te doen voor arme derden. Er heerste bijna een sorrycultuur, dat de bestaande wetgeving zo christelijk-barmhartig is. Dat betuttelt immers burgers die niet zo mild willen zijn. Nauwelijks een rol speelde intussen de overweging dat ooit de behandeling van armen door incidentele liefdadigheid of diakonale hooghartigheid het vertrouwen heeft gevoed dat een onpartijdige overheid zoiets beter kon organiseren.
Voor mij is de les van Twente, dat niet alleen, zoals Stefan Paas al heeft beschreven in zijn “Vrede stichten”, begrippen als vrijheid en gelijkheid ingevuld worden vanuit bredere denktradities (liberaal, sociaal, conservatief, populistisch, christelijk of combinaties daarvan). Dat geldt ook voor een centraal begrip als (publieke) gerechtigheid.
Daarom gaat de ChristenUnie een spannende tijd tegemoet. De reactie uit de twee workshopronden staan voor reacties in de brede achterban. En we zullen de meest fundamentele begrippen of motieven die ons drijven de komende tijd moeten herijken. Herijken is gelukkig iets anders dan een ruk aan het stuur geven en daardoor mogelijk in een slip raken. Want de normen voor het herijken liggen niet in de Bible Belt of op Urk, maar in heel het perspectief dat gevoed wordt door het evangelie van Jezus Christus. De ChristenUnie gaat toch ook niet opeens drankketen subsidiëren?
Wat een bijzonder perspectief op de discussie in de tweede ronde. Ik was er bij en herinner me nog dat ik kromme tenen kreeg van sommige opmerkingen van Nijhoff die prikkelend bedoeld waren maar mijns inziens een vertekend beeld geven danwel totaal niet representatief zijn voor de grote populatie. Misrepresentatie danwel het over een kam scheren. Maar goed, maar goed, dat hoort erbij.
Dan mag je best terugprikkelen en de workshopleider uitdagen om uit te leggen waaróm de overheid dan allerlei verantwoordelijkheden neemt en waarom dat beter zou zijn dan een model waarin de kerk weer meer verantwoordelijkheid neemt.
Nijhoff schrijft: “Nauwelijks een rol speelde intussen de overweging dat ooit de behandeling van armen door incidentele liefdadigheid of diakonale hooghartigheid het vertrouwen heeft gevoed dat een onpartijdige overheid zoiets beter kon organiseren.” Een mooie overweging, maar het is mosterd naar de maaltijd. Erg makkelijk om zelf te “prikkelen”, maar een tegendiscussie niet te herkennen als “prikkelen” en achteraf even een argument uit de losse pols te schudden die de studentjes even niet in hun overweging hadden meegenomen. Zo komt dit verhaal op mij over, ik kom van een kouwe kermis thuis.
Vorige week zaterdag heb ik niks bepleit, maar ik was bezig met een discussie. Zoals Tom al aangaf, wie prikkelt moet niet verwachten dat zijn tegenstanders niet overdreven reageren.
En ik blijf mijn vragen houden. De impliciete stelling die ik toen hoorde en nu weer lees is dat de ChristenUnie het alleenrecht heeft op christelijke politiek. Ik vraag me dat af. Is de huidige verzorgingsstaat de enige manier van christelijke politiek? Dat is toch raar. Hoe kan het dat in een tijd waarin het christendom is teruggedrongen van mainstream tot een marginale groep de christelijke politiek (lees de verzorgingsstaat) op het toppunt is?
Als we nu kijken naar de praktijk. Hoe wordt nu omgegaan met deze sociale zekerheid? Er zijn maar weinig mensen die dat zien als een product van christelijke barmhartigheid. Niet zo raar als een anonieme overheid je het recht garandeert op voorziening in basisbehoeften. En hoezo doet de overheid het beter? Want wat is beter? Om Christus te citeren:
“Wat heeft een mens eraan als hij de hele wereld wint, maar er het leven bij inschiet?” – Marcus 8:36
Voor de duidelijkheid, ik bepleit hier geen liberarle, minimale overheid. Nee, ik trek de stelling van dhr. Nijhoff in twijfel dat: christelijk politiek = verzorgingstaat = ChristenUnie. (prikkelend)
@Jacob Middag
Christelijke politiek zou sowieso niets op moeten hebben met een rijk opgetuigde verzorgingsstaat. Het is Bergrede-politiek en daarom onchristelijk. Jezus leerde de scheiding van kerk en staat. De overheid is er eerst en vooral voor de handhaving van de openbare orde en het bieden van een aanvaardbaar niveau van veiligheid voor de burgers. Zij is in die zin een schild voor de zwakken! Maar dat moeten we niet verwarren met het schild voor zwakken zoals die term in de Psalmen wordt gebruikt.
Als wij in Nederland een theocratie zouden kunnen stichten, ja, dan gaan we vol op het orgel en vormen we de Bergrede om tot politiek program, en dan wil ik ook onmiddellijk van de partij zijn…
Ik ben juist wel voor een overheid die zich de komende zoveel mogelijk terugtrekt van terreinen waar zij niets te zoeken heeft en ook kritisch om zich heen kijkt op gebieden waar zij een ambivalente positie heeft.
Daarvoor zou ik niet alleen een principieel-conservatieve onderbouwing kunnen geven, maar ook een puur praktische. Als de overheid in Nederland nog niet eens goed presteert als “nachtwakersstaat”, hoe durft ze zich te bemoeien met andere terreinen? Regel eerst maar eens dat mensen als mevrouw Xu, de snackbarhouder uit Helmond-West 24 uur per dag politiebewaking krijgt en dat de daders tegen haar worden gepakt en voor lange tijd worden opgeborgen. En dat de burgemeester die weigert in te grijpen een veeg uit de pan krijgt. Ook moet alsnog de motie van de PVV worden uitgevoerd over de bewaking van Joodse synagoges in Amsterdam tegen mohammedaans schorem. Pas dan praten we verder over de overheid als pamperaarster.
Wie kaatst … Prima! Blijkbaar zijn snaren geraakt. Ik bespeur ruimte voor een overheid als vangnet, zonder tot leunstoel te vervallen. Overigens kan ik met een ‘soevereine samenlevingskringen’-benadering nauwelijks op een totale verzorgingsstaat uit zijn gekomen. Toch heeft de ChristenUnie al enkele jaren blijkbaar moeite om voor het voetlicht te krijgen dat het primaat in ‘christian-societal’ perspectief bij de samenleving ligt, en dus niet bij of de markt of de overheid. Overheidsinterventie – om nog wat mosterd toe te voegen – is in deze traditie subsidiair, tijdelijk, bij voorkeur incidenteel, en in elk geval aan criteria gebonden. Of ‘publieke gerechtigheid’ voldoende scherp is als criterium is een zinvolle vraag.
Het nut van het vehikel van een christelijke politieke partij met anderhalve eeuw inhoudelijke bagage zal ik ongetwijfeld verdedigd hebben, zeker niet het monopolie daarvan op zinvolle christelijke politieke inzet. Vanavond verwacht ik een vervolgdebat in Ameide!
Very true! Makes a change to see semoone spell it out like that.
IWaxWx , [url=http://moqdsskylojv.com/]moqdsskylojv[/url], [link=http://xebggtptikcz.com/]xebggtptikcz[/link], http://bywmagttsnmi.com/
OdccRN , [url=http://bcilylcoqwdy.com/]bcilylcoqwdy[/url], [link=http://qqhexsqffwum.com/]qqhexsqffwum[/link], http://neghlpqwjaio.com/