Het is terecht dat de ChristenUnie twee prominente ministers aanspoorde tot het nemen van internationale verantwoordelijkheid in de economische sector. Ook al botst dat op het eerste gezicht met Christelijk politieke beginselen. Gerechtigheid weegt zwaarder dan politieke correctheid.
De grote verleiding die Apple heet heeft ook mij ingepakt. De lust voor mijn ogen zou mij grote vrijheid bieden. Maar de iPad die ik bij mijn krantenwissel ‘kreeg’ thuisgestuurd werkte niet. Ik moest er eerst via een andere Apple-computer mee het internet op. En wie moest ik betalen om er de krant op te lezen die ik op papier al kreeg toegestuurd? Inderdaad. Zo werd ook ik een slaaf van Apple. En dat kostte mij als consument relatief erg weinig, in vergelijking met de daadwerkelijke producenten. Zij moeten er in grote onzekerheid onder gevaarlijke omstandigheden heel lang en steeds harder voor werken tegen een veel te kleine vergoeding. Terwijl ik dit schrijf
Joël Voordewind vindt ondertussen vast ook dat de overheid de pen niet tevergeefs draagt. Hij schreef een tijdje terug een brief die de ministers Verhagen en Rosenthal aanspoort tot actie tegen mensenrechtenschending in deze IT-sector. Apple wordt daarin zeer nadrukkelijk genoemd, nota bene in dezelfde week dat bekend werd dat het sinds dit jaar het duurste merk ter wereld is. Wat bezielt Joël tegen zo’n beest te blazen? Is dit geen ordinair links activisme, meer iets voor ngo’s? Apple’s slaven kiezen er immers zelf voor. En op de vrije markt in een geglobaliseerde wereld moeten zij toch ook een kans krijgen op welvaart. Waar bemoeit hij zich mee?
Volgens mij gaat deze kwestie verder dan de typische afweging tussen individu, markt en overheid. Hier is sprake van een grove systeemfout; zonde geërfd van talloze hebzuchtige, opportunistische individuen in mistige, smerige ketens. Zij werden niet verantwoordelijk gehouden en hebben hun verantwoordelijkheid niet genomen. De heilige verontwaardiging om dit structurele en fundamentele onrecht; dat de machtigen de zwakken vertrappen, verplicht de ChristenUnie om buiten het politiek correcte christelijke boekje te schrijven en spreken. Daarin staat immers dat de overheid welzalig is wanneer zij niet zit in de kring der ondernemers..
Welnu, ondernemingen zijn inderdaad wel vrije entiteiten met een eigen economische wetmatigheid. Maar rechtvaardig handelen is in een rechtsstaat altijd belangrijker dan economisch handelen. En het zwaard van de overheid is niet tevergeefs machtiger dan de pen of Jobs-machines. In onze geglobaliseerde wereld waarin Nederland zijn verantwoordelijkheid pleegt te nemen past hier dus het keihard aanpakken waar dit Kabinet zo van houdt. Ik moedig beide ministers dus met Voordewind van harte aan tot de in zijn brief voorgestelde acties.
En ik ben benieuwd of deze christendemocraat en liberaal hier hun verantwoordelijkheid verstaan. Zullen zij opkomen voor deze kwetsbaren in de ketens? Staan voor de vrijheid van deze individuen? Of laten ze deze powers that be vrij woekeren om zoveel mogelijk geld en banen te maken voor de staatskas? Zijn zij ware dienaren van de Kroon of ook slaven van Apple?
De algemeen kritische woorden van Verhagen op Chinese mensenrechtenschendingen in dezelfde afgelopen week stemmen alvast hoopvol. De gemiddelde geschiedenis en mens minder. Ik bid dus voor sterke wind mee: moge Uri verlicht en Maxime groots blijken.
@ Simon,
De vraag wat gerechtigheid is in China is niet aan Nederland om te bepalen. Apple is een Amerkiaans bedrijf en in Amerika is de doodstraf nog steeds niet afgeschaft. In Amerika hebben ze geen solidariteit, gelijk Nederland. Is daarmee elk land dat een ander gevoel van rechtvaardigheid heeft immoreel? Nee.
Het zijn erbarmelijke omstandigheden waarin de arbeiders in China werken, maar het alternatief is grote armoede op het platteland. Wie nu met de trein China intrekt, ziet een enorme urbanisatie en daarachter een enorme armoede. Als de economie in China niet met 10% groeit, kan zij de ontvolking van het platteland niet opvangen in de steden. Een dreigende burgeroorlog is wellicht het lot. De munt van China is niet voor niets gekoppeld aan de dollar. Dat is geen luxe.
Het is lastig om met de Nederlandse meetlat de buitenlandse werkelijkheid te meten. En wat meet je wel en wat meet je niet? Waarom Apple? Waarom niet SAAB die Chinese dashboards wil bestellen?
Ik vind de brief van Joël eerder een bewijs dat Den Haag met de waan van de dag leeft. Voordat de minister het antwoord heeft geschreven is er weer een ander onderwerp actueel. Hij is ook onzorgvuldig geschreven. Zo vraagt hij aandacht voor de productie van mobiele telefoons en Ipads, maar Ipad is een merk en de soortnaam is een tablet. Onschuldig in de ogen van velen, wel een bewijs van de snelheid boven zorgvuldigheid.
Wat gaat Joël de Chinezen bieden als alternatief? In de behoeftepiramide staat eten en drinken op de eerste plaats voor mensen. Mensenrechten zijn een luxe, broodnodige luxe zou ik zeggen, maar broodnodig is hier niet gelijk aan de behoefte aan brood om te leven. Door het brengen van enige vorm van welvaart heeft iedereen te eten en is er de mogelijkheid op andere onderwerpen verbeteringen aan te brengen.
Ik twijfel niet aan de goede bedoelingen van Joël, maar laat hem dichter bij huis blijven. Laat hem zorgen voor goede arbeidsomstandigheden in Nederland. De arbeidsinspectie kan niet eens haar taken uitvoeren die zij wettelijk heeft opgedragen. Ook in Nederland zijn schrijnende gevallen, mensenhandel en uitbuiting. Laten we niet de splinter zoeken bij anderen, maar eerst onze eigen balken versplinteren.
Wat rechtvaardig is hier, is nog niet rechtvaardig elders. Laten wij het dan op hier en nu houden!
Simon Frans,
Je artikel is het waard om in z’n geheel met instemming te quoten, maar ik haal er toch even twee dingen uit die wat mij betreft de kern van het verhaal raken:
“Volgens mij gaat deze kwestie verder dan de typische afweging tussen individu, markt en overheid. Hier is sprake van een grove systeemfout; zonde geërfd van talloze hebzuchtige, opportunistische individuen in mistige, smerige ketens.”
Helemaal eens. Het systeem staat hier toe dat er onrecht is in de productieketen, en mensen van vlees en bloed worden daardoor vermalen. Wat mij betreft is dat inderdaad geen simpele kwestie van markt versus overheid, of vrijheid versus voorschriften. Eén van de hoekstenen van de vrije markt is antitrustwetgeving: je mag het eerlijke speelveld niet bederven (bijvoorbeeld door kartelvorming). Ik kan me heel goed voorstellen dat we die gedachte uitbreiden, en onrecht/misbruik van mensen onder zo’n soort wetgeving ook gewoon als ‘vals spel’ gaan betitelen. Dat is m.i. niet strijdig met de vrije markt-gedachte; de vrije markt heeft juist transparante spelregels en een marktmeester nodig.
“Welnu, ondernemingen zijn inderdaad wel vrije entiteiten met een eigen economische wetmatigheid. Maar rechtvaardig handelen is in een rechtsstaat altijd belangrijker dan economisch handelen.”
Ook eens. Maar ‘rechtvaardig handelen’ moet -voor de wet- geen subjectieve kwestie blijven. Bird heeft daar wel een punt: het is slordig om at random één bedrijf eruit te lichten. In een duurzame economie doe je dat veel grondiger: heldere criteria aanleggen op het gebied van duurzaamheid (BOW) en rechtvaardigheid (bijvoorbeeld door zaken als kinderarbeid te behandelen analoog aan misdaad tegen het antitrustbeginsel), en daarop sturen. Dat maakt arbeid en vlottend kapitaal wel duurder, dus je kunt dat niet doen zonder tegelijk ook arbeid en toegevoegde waarde minder te gaan belasten. Hmm, hoor ik daar een stokpaardje galopperen?
@Bird,
Nu beschouw ik mezelf toch als economisch behoorlijk rechts, maar in het relativeren van dit soort uitbuiting kan ik toch echt niet met je meegaan. Kinderarbeid is altijd en overal verkeerd, niet alleen hier. Dat het alternatief óók slecht is, doet daar niet aan af. Dat er in Bulgarije geen werk is, maakt het nog niet “goed” dat Bulgaarse vrouwen hier in de prostitutie worden gedwongen, om maar eens een zijstraat te noemen.
En bovendien, er is een beter alternatief denkbaar. iPads kopen we toch wel. Als het in het Westen gewoon verboden wordt om spullen te importeren waaraan in slechte omstandigheden is gewerkt, ontstaat er dus een markt voor rechtvaardig geproduceerde spullen. Gedwongen transparantie doet vermoedelijk ook al een hoop. Extreem, of links? Misschien wel, maar als het in dit land mogelijk is om de publieke opinie zo te beïnvloeden dat we de levensruimte van kippen een morele kwestie zijn gaan vinden, geldt dat dan niet nog veel meer als het gaat om mensen?
@ Alex,
In de column is nergens gesproken over kinderarbeid. Daar ben ik ook geen voorstander van.
Ik bepleit ook niet dat de misstanden worden gecontinueerd, maar ik vind dat we terughoudend moeten zijn met het oordelen vanuit een westerse welvaart over hoe men leeft en werkt in China.
Die maatschappij zit anders in elkaar dan hier. Het is mij te eenvoudig om met de Nederlandse meetlat een ander land de maat t e nemen.
@Bird,
Ik wilde ook niet beweren dat jij kinderarbeid goedpraat – ik noemde kinderarbeid en prostitutie slechts als illustratie van mijn stelling dat niet alles relatief is en dat afwezigheid van een goed alternatief nog steeds geen rechtvaardiging is voor een onrechtvaardige praktijk.
Ik heb ook niemand horen bepleiten dat de Nederlandse maatstaf de maat van alle dingen moet worden, maar in de concrete praktijk van Apple gaat het bijvoorbeeld over gevallen van zware vergiftiging van werknemers bij het produceren van de touchscreens. Daarvan blijf ik vinden dat dit niet zou mogen voorkomen. En dan hoeven wij niet met het vingertje te wijzen naar China, we moeten het binnen onze eigen regelgeving in Nederland oplossen. Prima als China toestaat dat haar bevolking zo moet werken, maar in Nederland kunnen wij bepalen dat er geen producten onze markt op mogen die zo zijn geproduceerd. Ook dát hoort bij ‘de klant is koning’.