De Inktspotprijs 2010 werd vorige week uitgereikt aan deze cartoon. In de prent is een biddend, geknield mens te zien met een crucifix in zijn achterwerk. Ik werd boos toen ik de tekening zag. Het kruis met daaraan Jezus, het symbool van ultieme opoffering en liefde, wordt erin besmeurd.
Het duurde even voordat ik inzag dat die pijn niet zozeer de spotprent betreft, maar vooral ook de wrange situatie die het onderwerp van de prent is; het misbruik in de katholieke kerk. Priesters, mannen van God, hebben het gezag dat hen van Gods wege toekwam, misbruikt. Zij zijn daarmee de hoofdverantwoordelijken voor de besmeuring van het beeld van Jezus.
Veel christenen zijn boos over het blasfemische en denigrerende spreken en schrijven van de felle atheïstische elite over de kerk, predikanten, christelijke organisaties en christen-politici. Ook ik erger me daar aan. De secularisering van onze samenleving zorgt er echter voor dat christenen een minderheidsgroep vormen, wier identiteit ten opzichte van de massa steeds sterker wordt bepaald door haar sleutelfiguren. Niet alleen menselijk gesproken onvergeeflijke misdadigheden, maar ook kleine fouten van christenen kunnen het Godsbeeld van mensen beschadigen, doordat de buitenwereld een verband legt tussen God en de fout.
Precies om deze redenen heb ik wel eens betwijfeld of de ChristenUnie wel mijn partij zou moeten zijn. Kan je het wel maken om van de daken te schreeuwen dat je aanspreekbaar bent op de Bijbel en zo het risico te lopen het beeld van God te (laten) besmeuren? In hoeverre staat de ChristenUnie in tussen God en ongelovigen, christenen die zich met hart en ziel inzetten binnen een andere partij of homo’s die worstelen met hun identiteit?
Deze vragen heb ik destijds te snel afgedaan met de leus dat mensen weliswaar feilbaar zijn, maar God beslist niet. Christenen maken het onderscheid tussen imperfecte mensen en een perfecte God misschien zonder nadenken, maar atheïstische columnisten, schrijvers en denkers doen dat niet zondermeer. Dat maakt de prijswinnende prent wel duidelijk. Onze tijd lijkt daarom om meer vroomheid van christenen te vragen dan ooit tevoren.
Het gevaar is dat we aan die roep beantwoorden door voorzichtig te worden. Dat we de scherpe kantjes van het christendom afslijpen. Sommige kerkgemeenschappen en christelijke organisaties deden het en verloren hun identiteit. Ook dan doe je het kruis geen recht. Als volgelingen van Christus in de politiek mogen we nooit zouteloos worden. De blasfemie naar aanleiding van fouten van christenen stemt tot bezinning, maar ook tot een vuist. De fout van de enkeling mag niet uitmonden in het zwijgen van de massa. De slechtheid van de mens is door christenen niet te verdoezelen door zich in de marge terug te trekken. Juist als we dat proberen krijgen de atheocraten hun zin. De ChristenUnie moet juist in deze seculiere maatschappij van zich laten horen. Niet omdat André Rouvoet een beter mens is dan Elsbeth Etty, maar omdat hij betere ideeën heeft.
De prent is vooral vernederend voor de slachtoffers van misbruik. Van Straaten probeert ten koste van hen een punt tegen de katholieke kerk te scoren. Dat is triest.
Goede column. Ter aanvulling twee dingen:
Ephimenco in Trouw vindt dat de cartoonist Christus hierbuiten had moeten laten. Dat is de kern van de zaak en de reden waarom ik mij stoor aan het plaatje. Christenen zouden zich hiertegen moeten uitspreken op een nette maar besliste manier. Ze zouden duidelijk moeten maken dat Christus nooit de schuld van de fouten van mensen mag krijgen, maar dat hij die schuld wel gedragen heeft. Wij moeten christus verdedigen en daarbij nooit de indruk wekken dat we de kerk of de plegers van de misdrijven verdedigen.
Mijn tweede punt: Peter van Straaten zegt op radio 1 dat hij een dergelijke prent nooit over de islam had gemaakt. Dat zegt iets over de cartoonist; hij is een angsthaas en past zelfcensuur toe. Het zegt iets over de islam: gewelddadig. En het zegt ook iets over de christenen. zoals Harmjan duidelijk uitlegt.
Sterke laatste alinea van Rolf.
Of dit niet zou moeten “mogen”, of een cartoonist Christus hier buiten zou moeten laten: ik weet het niet. Doordat dit alles zich afspeelde in kerkelijke kring, is Christus en is het christelijk geloof er sterk bij betrokken. De cartoon geeft uitstekend weer hoe de misbruikaffaire in de publieke opinie wordt ervaren: uit naam van Christus worden onschuldige kinderen bruut geschonden. Dat kan je weergeven door Christus erbuiten te laten, maar daarmee wordt het beeld ook minder krachtig en minder treffend. Het misbruik is begaan door mensen natuurlijk, maar die mensen hadden een functie waarin ze uit naam van Christus handelden. Dat kan je niet zomaar uit beleefdheid jegens christenen wegvlakken, zonder de spotprent volledig teniet te doen.
Met Ewout ben ik het half eens. De prent is voor zowel slachtoffers áls voor de kerk vernederend. Beide zijn voor mij op hun eigen manier “heilig”. Aan slachtoffers moet recht worden gedaan. Maar ook de kerk moet hier beter uit komen, en ook aan de kerk en aan Christus moet recht worden gedaan. Het vernederende van de cartoon van Van Straaten is dat van allebei (de positie van de slachtoffers én die van de kerk) een karikatuur wordt gemaakt.
@ Ewout:
De slachtoffers van het misbruik kunnen niet erger vernederd worden dan de Kerk al heeft gedaan (eerst door het misbruik en daarna door het massaal in de doofpot te stoppen). Zodoende kan de Kerk in mijn ogen niet voldoende vernederd worden. Het schaamrood moet op de kaken van de jongste misdienaar tot aan de paus. Al deze mensen maken deel uit van een organisatie die die misstanden heeft mogelijk gemaakt, heeft getolereerd en heeft verborgen. En misschien dat Christenen nu, vanwege plaatsvervangende schaamte, de Kerk tot de orde roepen. Helaas blijkt uit jouw bijdrage al dat de samenleving dat niet hoeft te verwachten.
@ Rolf:
Die zienswijze kan je de samenleving niet kwalijk nemen. Zoals Remco ook al zegt: zolang priesters en paters spreken uit naam van Christus, en vergiffenis mogen schenken uit naam van Christus, moet men niet vreemd staan te kijken dat ook het misbruik wordt ervaren uit naam van Christus.
Maar zelfs als dat niet het geval is, dan nog gaat het hier om mannen (en vrouwen want nonnen bleken ook niet zuiver op de graat te zijn) die stellen dat ze morele superioriteit mogen predikken maar vervolgens er zelf niet naar hoeven te leven. Ofwel: let wel op mijn woorden maar niet op mijn daden. De tijd dat dat geaccepteerd werd in onze samenleving is voorbij.
Zoals Harmjan ook stelt, wordt er meer vroomheid van Christenen verwacht. Christenen, en dan vooral Katholieken, zullen moeten laten zien dat zij zelf ook volgens de leer van Christus kunnen leven en niet alleen anderen aanspreken op hun onvermogen dit te doen. Zo denk ik dat de Katholieke Kerk dit jaar zich beter kan verschonen van hardliners die homoseksuelen na de carnaval niet ter communie willen laten gaan. Dat was vorig jaar al een slecht idee maar zal dit jaar nog minder goed worden ontvangen.
Ik heb zelf het Christendom jaren geleden afgezworen maar er is 1 ding wat mij nog goed bijstaat: Christus oordeelde en veroordeelde niet maar leerde mensen zijn standpunten door zelf volgens zijn regels te leven.
@Edward: Je hebt het goed onthouden! En dat bedoel ik positief.
Ik ben het met je eens hoor, misschien wat anders geformuleerd, maar ik bedoel hetzelfde. Iedere christen die iets verkeerds doet, of dat nu een ‘kleine’ of ‘grote’ zonde is, wordt daarmee een slechte boodschapper van het Evangelie. En als je daardoor andere mensen het zicht ontneemt op Christus dan heb je daar als het goed is heel erg veel last van. Dat zou iedereen die dat overkomt (daar reken ik mijzelf ook toe) moeten toegeven. En wat mij betreft zou de RK kerk juist dat ook wat meer mogen uitstralen.
Maar dat verandert mijn mening over het cartoon en de maker niet.
@Edward: je mag best misstanden in de kerk aankaarten, zeker die in de katholieke kerk waar men alles in de doofpot lijkt te stoppen, maar ik vind het alleen heel pijnlijk dat Van Straaten ook de spot drijft met de slachtoffers van diezelfde kerk. Of is je reactie eigenlijk gericht aan Remco?
@Ewout: Ik denk dat je daarin gelijk hebt, verhelderend.
@Ewout: “zeker die in de katholieke kerk waar men alles in de doofpot lijkt te stoppen”
Interessant bijzinnetje. Je denkt blijkbaar dat andere kerken zich in dit opzicht positief onderscheiden van de katholieke. Dat lijkt mij dan weer wat naïef.
Ik denk overigens niet dat Van Straaten de spot drijft met de slachtoffers. Hij vernedert ze wel, nogmaals, met deze expliciete prent. Edward heeft gelijk dat ze door priesters, paters uit naam van de Kerk nog veel meer vernederd zijn. Deze daders hebben niet alleen kinderen, maar ook de naam van Christus misbruikt. In zijn spotprent vernedert Van Straaten beide.
@ Ewout:
Gedeeltelijk richting jou, gedeeltelijk richting Remco.
Ik vind namelijk helemaal niet dat Van Straaten de spot drijft met de slachtoffers. Ik vind dat hij de jongen in de spotprent heel goed neerzet: vol vertrouwen, onschuldig en kwetsbaar waar vervolgens misbruik van is gemaakt door mensen die zeggen God te dienen die ook vanuit die hoedanigheid toegang hadden tot deze jongen.
En ik ben van mening dat iedere Christen enige plaatsvervangede schaamte mag ervaren voor wat er gebeurd is (en nog gebeurt, want je maakt mij niet wijs dat het nu allemaal voorbij is) in de Katholieke Kerk. Overigens ben ik het met Remco een dat het ongeloofwaardig is dat soortgelijke misstanden in de diverse Protestante kerken niet voorkomen.
Wat mogelijk meespeelt in de protestantse kerken is dat er allerlei controlerende instanties zijn; uit gewone, gekozen kerkleden bestaande kerkenraden, classes en synodes die bijvoorbeeld predikanten kunnen schorsen en afzetten. En wie het kerknieuws een beetje volgt weet dat dat regelmatig gebeurt.
In de protestantse kerken zijn er overigens ook genoeg problemen hoor, het gaat mij er niet om dat er een kerk beter zou zijn dan de ander, zo bedoel ik het zeker niet. Maar er is wel een groot verschil in structuur en hiërarchie tussen die twee stromingen.
Goed artikel Harmjan. Verdedigen van de naam van Jezus gaat niet met woorden, bezwaren, rechtszaken, etc maar met het geven van een beter voorbeeld.
De kerk is niet heilig en hoeft ook niet verdedigd te worden. Jezus was hier heel down-to-earth over: “Een slaaf staat niet boven zijn meester. Als ze mij hebben vervolgd, zullen ze jullie ook vervolgen.” Nergens in het NT lees ik een oproep om de reputatie van God via de rechter te verdedigen, laat staan die van de kerk. En al helemaal niet wanneer die ‘vervolging’ ook nog terecht is, vanwege grove misstanden in de christelijke wereld. God heeft zijn reputatie afhankelijk gemaakt van ons gedrag. Daar hebben wij in alle nuchterheid mee te dealen. Daarom zou de CU ook vóór afschaffing van de ‘wet op grievende godslastering’ moeten zijn: God Zelf heeft bescherming van zo’n wet niet nodig, en wij als volgelingen van Jezus hebben geen enkel Bijbels recht dat onze gevoelens niet ‘gegriefd’ worden.
Open Doors heeft onlangs een petitie doen rondgaan tégen een VN-initiatief voor een ‘verbod op godslastering’. Dat was namelijk door islamitische staten geagendeerd om andersdenkenden (met name christenen) te kunnen onderdrukken. Nu wordt in Nederland niemand in de cel geworpen of onthoofd omdat hij het christendom beledigt, maar ik begrijp niet waarom wij wettelijk een recht op ‘niet gekwetst worden’ overeind willen houden dat wij Bijbels gezien niet hebben,
@Alex: Interessant punt Alex, misschien een ingezonden waard
Ik sta er dubbel in. Het afschaffen van het verbod vind ik een nare bijsmaak hebben, maar als het er niet was zou ik het misschien wel niet bepleiten.
Het dilemma van Harmjan – dat ik maar even samenvat als: kun je wel actief zijn in een (politieke) organisatie onder verwijzing naar de naam van Christus, want wij zullen die naam altijd tekort doen of erger – vind ik invoelbaar, maar wel een beetje defensief. Invoelbaar, omdat 2010 nou niet een jaar was om trots op te zijn als het gaat om de publieke uitstraling van de kerk in de westerse wereld.
Defensief zou je dan kunnen zeggen: laten we dan maar niet onder die christelijke naam actief zijn. (die conclusie trekt Harmjan trouwens niet).
Maar het aardige is dat het ook andersom werkt: juist de maatschappelijke presentie van christenen maakt dat mensen positief over christenen gaan spreken en uiteindelijk ook positief worden over Christus. Dat komt gelukkig nog op veel manieren tot uiting: het meedraaien in voedselloketten, het bezoeken van gevangenen, armenzorg, etc. Petrus stelt dat mensen die je eerst als misdadiger wegzetten, door goede daden God gaan verheerlijken. Zo mag het dus ook werken.
Als christen actief zijn is inderdaad een dure plicht maar ook een mooie roeping.
@ Rolf:
Dat kan het verschil niet zijn aangezien de Katholieke Kerk ook vele controlerende instanties kent. En het waren juist deze instanties die probeerden hun donkere geheimpjes in een zo diep mogelijk gat te begraven.
Ik denk eerder dat het verschil is dat de Protestantse kerk geen celibaat kent.
@ Harmjan:
Laat ik dan nog een argument geven om het wetsartikel af te schaffen. Aangezien het in een grijs verleden een enkele keer is toegepast en rechters tegenwoordig het toepassen van het artikel niet toestaan (zijn verschillende zaken geseponeerd die wel degelijk strafbaar waren onder het verbod op godslastering) kan het net zo goed verdwijnen uit het Wetboek van Strafrecht. Dat ding is al dik genoeg zonder allerlei niet-toegepaste wetten die het strafrecht nog wat verder vervuilen.
@ Marcel Benard:
Dat werkte zo misschien in het 18e en 19e eeuw maar nu niet meer. Tot zelfs het Leger des Heils krijgt opmerkingen als: “Jullie zijn een goede organisatie, alleen jammer van dat gelovige”.
De snelste manier om iemand erg ver uit je buurt te krijgen, is toe te geven dat je gelovig bent. Daar zit niemand op te wachten en zeker mensen die hulp nodig hebben niet. Bovendien hebben diverse gemeenten actief zendelingenwerk in openbare functies (zoals de voorbeelden jij noemde) verboden, zelfs als de achterliggende organisaties goed werk deden. Zo is het Scharlaken Koord niet langer welkom in de prostitutiewereld in Haarlem en Amsterdam, mag in Rotterdam het Leger des Heils niet meer collecteren en mag in Utrecht het Leger des Heils alleen nog zorgen vor opvang en voedsel voor dak- en thuislozen maar mag er niet meer gebeden worden voor de maaltijd en voor het slapengaan met de daklozen omdat de gemeente Utrecht anders de subsidie stopzet.
@Marcel Benard: Mooie aanvulling. Die positieve kant blijft in mijn stuk onderbelicht inderdaad.
@ Edward:
Die lijn herken ik, maar vooral in het politieke domein, als het gaat om subsidies en zo. In de ‘echte wereld’ wordt vaak veel positiever op geloof en gelovigen gereageerd.
@ Marcel:
Tja, nu is het vooral het politieke domein dat telt, willen de diverse organisaties hun werk voor hun medemens kunnen voortzetten. En ook in de academische wereld, waar toch een groot deel van de toekomstige bestuurders van ons land worden opgeleid en gevormd, is religie slechts welkom als een privézaak (behalve bij de studies theologie en sociologie, misschien). Het is niet voor niets dat de universiteit van Nijmegen de toevoeging “Katholiek” heeft laten vallen en ook de Vrije Universiteit, van oudsher een Protestants bolwerk, heeft veel eisen en gewoonten laten vallen vanwege een teruglopend studentenaantal.
En dan zullen we discussies over organisaties als Youth for Christ, die in dienst van de gemeente Amsterdam werken, maar even achterwege laten.
Maar ik denk dat we het wel eens kunnen worden dat er in het publieke domein steeds minder ruimte is voor religie. Ik denk alleen dat we het niet eens zullen worden over de gevolgen daarvan. Ik vind dat namelijk een positieve ontwikkeling en ik betwijfel dat jij dat ook vindt.
Het lijkt mij dat dit hoe dan ook geen spotternij is jegens Christus, maar jegens christenen en de christelijke kerken. Het kruisbeeld is immers niet het symbool van Christus, maar van christenen resp. de christelijke kerken. De prent zegt dus iets over de christelijke kerken, meer specifiek de rooms katholieke kerk, niet over Christus. Het symbool van de pretentie van het hanteren van hoge, de hoogste, moraal en het nastreven van de hemel versus wat daarvan in de dagelijkse praktijk terechtkomt, zeg maar.
Verder struikel ik over de tekst “Als volgelingen van Christus in de politiek …”. Uit de bijbel wordt immers volstrekt duidelijk, dat Christus niets van politiek en het nastreven van aardse macht, hoe verleidelijk dat soms ook aan hem werd gepresenteerd, wilde weten. Hij hield zich daar nadrukkelijk verre van. Als je dan, als zelfverklaard volgeling van Christus, nota bene uit Zijn naam, iets doet, waarvan je weet dat Hij het heeft verworpen, maak je je mijns inziens schuldig aan blasfemie, en tenminste creëer je een contradictio in terminus. Dit nog afgezien van de anderszins democratie-ondermijnende werking die ervan uit gaat.