Onlangs kocht ik een overhemd bij C&A. Tot mijn schrik las ik in de Volkskrant van 3 september hoe het in één van de fabrieken van een leverancier van C&A (het Indiase bedrijf KPR) eraan toegaat. Een belangrijke wetenschap werd weer eens onderstreept: je kunt de aanpak van misstanden in bedrijven (of het nu om kinderarbeid, het verpesten van het milieu of de verkoop risicovolle financiële producten gaat) niet aan die bedrijven zelf overlaten.
Deze fabriek biedt de allerarmsten van het platteland van India, bij voorkeur tienermeisjes, een baan aan voor minimaal drie jaar. Na die drie jaar krijgen ze een bruidschatbonus. De voordelen voor de eigenaren en directie zijn legio: de politie kijkt graag de andere kant op, die tienerbaan hoeft dus niet te voldoen aan de Indiase wet. Daardoor is het mogelijk om de dames ook in het weekend twaalf uur per dag te laten werken. Deze tienermeisjes wonen en slapen op het fabrieksterrein en mogen twee keer per jaar, onder begeleiding, een paar dagen van het terrein af. Weinig kans op afleiding dus. Collectief onderhandelen, bijvoorbeeld via een vakbond, is er niet bij: vakbonden worden zorgvuldig buiten de deur gehouden. En vooral: ze kosten een stuk minder dan het Indiaase (!) wettelijke minimumloon en al helemaal minder dan het internationaal afgesproken ‘leefbaar loon’. Haal van dat onleefbare loon nog eens een kwart af, dat ze na drie jaar uitbetaald krijgen als bruidschat-‘bonus’, zodat de kans groter wordt dat ze minimaal drie jaar blijven. Voila, je hebt een winstgevend en financieel gezond bedrijf, dat goed kan concurreren op de wereldmarkt.
Nadeel is wel dat die werkneemsters soms opeens uitvallen. Want de baan is ongezond: je werkt in een zeer vochtige fabriekshal met katoenvezels en chemicaliën in de lucht, en loopt vanzelf onherstelbare schade aan je longen op.
Dit Indiase bedrijf KPR doet goede zaken over de grens: ze leveren C&A, aan H&M en vele vele andere Europese merken. Dus aan mij en, wie weet, aan u.
Toen dit nieuws over KPR praktijken in de Volkskrant kwam, zijn C&A en H&M zich een hoedje geschrokken. Dit willen we echt niet! riepen ze in koor. C&A verklaarde dat ze onmiddellijk de contracten met KPR zouden verbreken. Om daaraan te toe voegen dat de beschuldiging helemaal niet klopt: C&A neemt immers helemaal niets af van KPR. Die bewering is niet alleen tegenstrijdig, maar ook dapper. De bewijzen die de Volkskrant en onderzoeksbureau SOMO heeft, liegen er namelijk niet om. Ook H&M gaat eens goed onderzoek doen bij KPR. En als de verhalen kloppen, stoppen ze helemaal met KPR.
Dat is een goed teken. Beide bedrijven willen dit soort misbruik niet in de rekken hebben hangen. De vraag is: hoe heeft het zover kunnen komen? Want zowel C&A en H&M hebben al jaren een ethische en sociale gedragscode waarin staat dat hun leveranciers zich moeten houden aan een aantal wetten en verdragen. Blijkbaar heeft KPR die gedragscodes van C&A en H&M niet goed gelezen. En blijkbaar wordt onze Indiër op z’n blauwe ogen geloofd.
Even voor de duidelijkheid: de praktijken van KPR zijn verboden. Zowel in de officiële Indiase wetgeving als in internationale verdragen die onze overheid en onze bedrijven hebben opgesteld en ondertekend.
Dit KPR-schandaal is het zoveelste verhaal. Elk jaar komt er weer zoiets aan het licht. Waarom blijft het steeds misgaan? Omdat we blijven roepen dat we dit soort problemen vrijwillig door bedrijven moeten laten oplossen.
Vrijwillig… Dat hebben we eerder gehoord. Hoe komen we toch aan dat geloof in vrijwilligheid van bedrijven om misstanden op te lossen? Hoe vaak en hoe hard moet het misgaan voordat we conclusies durven trekken over het die vrijwilligheid?
We hebben toch onlangs de banken door de mand zien vallen. Zelfs ex-opperbankier Alan Greenspan stamelde verbijsterd voor de Amerikaanse senaatscommissie, dat banken zich blijkbaar niet automatisch vrijwillig goed gedragen.
We weten toch ook dat als één bedrijf start met uitbuiten, de concurrentie haast wel mee móet gaan, om geen marktaandeel te verliezen?
Kortom: politici: u bent aan zet. Gelooft u nog steeds in de vrijwilligheid van bedrijven? Gelooft u dat H&M en C&A en alle concurrenten opeens vrijwillig de boel stevig gaan controleren? Denkt u dat Hema, V&D, Sissyboy, Zara en Zeeman vrijwillig gaan kiezen voor dure controles in fabrieken in India?
Laten we realistisch zijn, onze lessen trekken, en erkennen dat deze vrijwilligheid er niet was, niet is, en niet gaat komen.
