Een veelgehoorde klacht over politici is dat ze leven bij de waan van de dag. De voorpagina van De Telegraaf bepaalt bij wijze van spreken hun handel en wandel. Daardoor worden vaak ad hoc allerlei slecht doordachte besluiten genomen, wat van de overheid een onbetrouwbare partner maakt. Slechts een enkele keer weten politici zich hieraan te onttrekken en nemen ze breedgedragen beslissingen waar ze ook collectief achter blijven staan. Daarvan was de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) een goed voorbeeld. Maar helaas: het nieuwe kabinet besluit (min of meer) de stekker te trekken uit dit omvangrijke project, en verwijst daarmee enorme investeringen, gedaan over een periode van twintig jaar, rücksichtslos naar de prullenbak.
In 1990 werd het plan van een samenhangend netwerk van Nederlandse natuurgebieden gelanceerd. Dit zou een grote bijdrage kunnen leveren aan het behoud van soortenrijkdom in Nederland. De einddatum van het project lag op 2020. Door een waslijst aan kabinetten van verschillend pluimage is er aan de uitvoering van het plan gewerkt. Nog slechts enkele weken geleden benadrukte toenmalig minister Verburg de noodzaak ervan.
Het huidige kabinet, waar opnieuw een CDA’er (Bleker) over natuur gaat, kan dit allemaal weinig schelen. Ed Nijpels (een VVD’er, nota bene) becijferde in NRC Handelsblad dat waar de overheid over de hele linie twee procent bezuinigt, er door dit kabinet veertig procent wordt bezuinigd op natuur. Alsof ook dit een linkse hobby is. Het heeft er alle schijn van dat het kabinet de natuur wil behouden voor zover dat moet van Brussel, al het andere mag verdwijnen.
Bleker maakte deze week dan ook bekend te zullen stoppen met de aanleg van de zogenaamde ‘robuuste verbindingen’. Daarvan zouden er twaalf komen van in totaal 27.000 hectare. Met deze verbindingen zouden flora en fauna zich kunnen verspreiden over verschillende natuurgebieden, daarbij niet gehinderd door snelweg, prikkeldraad of villawijk. Nu zou hier nog tegenin gebracht kunnen worden: ‘Maar iedereen moet toch bezuinigen?’. Dat klopt. Maar, voor alle duidelijkheid: we hebben het hier over een project dat al half afgerond is. Je reinste kapitaalvernietiging dus.[1]
Een gemiste kans. Nu leek ‘de politiek’ (of die nu meer rechts of meer links georiënteerd was) er eindelijk eens in te slagen een groot en langdurig project tot een goed einde te brengen, besluit een handjevol mensen opeens op de rem te gaan staan, ondanks twintig jaar hard werken en resultaat boeken! Soms, heel soms zou je willen dat een paar weldenkende ambtenaren het een tijdje voor het zeggen zouden hebben in plaats van die onberekenbare en kortzichtige politici.
[1] Overigens vind ik elke bezuiniging van dit kabinet aanvechtbaar zolang de hypotheekrenteaftrek ongemoeid wordt gelaten: er is werkelijk geen enkele econoom die stelt ‘dát is nou eens een goed systeem, dat moeten we onverkort handhaven’. En tóch zegt dit kabinet dat wel. Kosten: tien miljard euro op jaarbasis.
Dit artikel laat zien dat er in de huidige politieke discussie twee dingen door elkaar lopen; bezuinigingen en hervormingen. Bezuinigingen zijn gewoon nodig als je niet genoeg inkomsten hebt, dat is simpelweg een kwestie van keuzes maken. Zo stelde de ChristenUnie voor om de bezuinigingen in het onderwijs te verminderen en dat te betalen door een hogere winstbelasting voor bedrijven. Niet goed voor de economie, maar blijkbaar wil men het onderwijs een beetje voortrekken.
Dat er bezuinigd wordt op de ecologische hoofdstructuur is best logisch. Het is een plan dat op de tekentafel is bedacht en waarvan niemand zeker weet of het gaat werken. Misschien geven we nu miljarden uit om straks te ontdekken dat de herten van de Oostvaardersplassen helemaal geen zin hebben om tientallen kilometers te lopen en het Veluwemeer over te zwemmen om te ontdekken dat daar ook te weinig voedsel is. Dat geld kan op veel betere manieren worden besteed om de soortenrijkdom te beschermen.
Het is voor het eerst dat een megalomaan project tijdens de uitvoering wordt gestopt en dat is een unicum. In het bedrijfsleven is het heel normaal om een project tijdens de uitvoering te wijzigen of te stoppen als je ontdekt dat het niet gaat werken, of dat je het niet kunt betalen. Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald is een gezegde dat ze bij de overheid niet lijken te kennen. Grote overheidsprojecten worden daarom altijd duurder dan voorzien en lopen altijd uit. En iedereen komt er mee weg. Daarom is het stoppen van de ecologsiche hoofdstructuur een goede zaak. Dat heeft niets te maken met het stoppen van natuurbescherming. Laten we eerst maar eens kijken bij de delen die af zijn of het gaat werken. Als we dan ooit weer eens geld over hebben dan zien we wel verder.
Je voetnoot over de hypotheekrente lijkt me ook nogal overdreven. Dat is eigenlijk niet meer dan een financiële/fiscale kwestie. Volgens mij zijn er meer economen die het erover eens zijn dat er een aantal structurele hervormingen nodig is op hele andere terreinen: arbeidsmarkt, verkeer en pensioenen. En op geen enkele van die drie terreinen durft deze regering iets te ondernemen. Terwijl dat de dingen zijn waardoor ons land op termijn grote problemen gaat krijgen. Het lijkt mij veel beter om nu eens te stoppen met al die discussies over de bezuinigingen en wat wij daar allemaal van vinden. De kritiek en oppositie op deze regering zou zich veel meer moeten richten op het totale gebrek aan echte, grote en structurele hervormingen.
Beste Hugo,
Het komt zelden tot nooit voor maar dit keer ben ik het helemaal met je eens.
@Edward: Dat doet me goed. Blijkbaar overlappen onze politieke profielen elkaar toch nog érgens. Maar de volgende keer zie je je vast weer genoodzaakt er vól tegenin te gaan
.
@Rolf:
De voltooiing van de EHS kost geen ‘miljarden’, zoals jij zegt, maar enkele tientallen miljoenen. Dat lijkt me nogal iets anders.
Op basis van welk onderzoek of welke autoriteit denk jij te kunnen stellen dat ‘dat geld op veel betere manieren kan worden besteed om de soortenrijkdom te beschermen’? Ben benieuwd.
Waarom zou je ‘ten halve moeten keren’ als het gaat om een project waarvan nut en noodzaak nauwelijks worden betwist?
@Hugo Scherff: Het oorspronkelijke plan in 1990 werd begroot op 1,9 miljard. Minister Veerman meldde de Tweede Kamer in 2005 dat het ruim 6 miljard zou worden en de Rekenkamer sprak in 2006 al over ruim 12 miljard. De totale kosten zullen waarschijnlijk boven de 20 miljard uitkomen. Allemaal harde cijfers van ministeries en Rekenkamer. Om te zeggen dat het afronden slechts enkele tientallen miljoenen kost is naief.
Uit het rapport: “Berekend over de gehele beleidsperiode van 1990 tot 2018 bedraagt het financieel belang van de EHS ongeveer € 8,9 miljard ten laste van de begroting van het Ministerie van LNV.7 Daarnaast besteedt het Ministerie van VenW ongeveer € 3,5 miljard aan projecten met een EHS-onderdeel (Ministerie van VenW, 2003 en 2004). Ook provincies, de Europese Unie en terreinbeherende organisaties dragen uit eigen middelen bij aan de EHS.
De exacte kosten die gemoeid zijn met de realisatie van de EHS hebben
wij niet berekend. De gegevens zijn zo complex dat dit een apart
onderzoek zou vergen.”
Maar er wordt ook iets gezegd over het effect dor de Rekenkamer: “We hebben het effect van het EHS-beleid op de biodiversiteit niet kunnen vaststellen, omdat daarvoor geen empirische gegevens beschikbaar zijn”. Dat nog afgezien van de constatering van de rekenkamer dat de doelstellingen van het project in de loop der jaren voortdurend veranderden. Biodiversiteit als begrip werd in 1990 ook nog iet gehanteerd.
http://www.rekenkamer.nl/dsresource?objectid=67564&type=org
Onderzoeker Vereijken van de WUR heeft kritische geluiden laten horen. De verkeerde gebieden zijn gekozen, regio’s en provincies hanteren een verschillende aanpak, gebrek aan samenwerking, etc.
Dus als jij in je artikel schrijft dat er nu al resultaat geboekt wordt, zou je dan misschien willen uitleggen wat die resultaten zijn, en het liefst hard en meetbaar?
@Hugo Scherff: Ik had nog op een weerwoord gehoopt?
@Hugo Scherff: Is er niet eigenlijk sprake van uitstel en geen afstel zoals jij dat beschrijft? Zie ook Elsevier van vorige week.
Voor uitstel zijn goede (bezuinigings)argumenten te verzinnen.
@Rolf: Hugo zal naast Opunie nog een leven hebben vermoed ik. Maar ook ik hoop op een antwoord. Je bijdrage was inhoudelijk en leek de opmaat naar een boeiend debat. Ik zit nog steeds vol verwachting op de tribune.
@Remco van Mulligen: Uiteraard, maar als je een artikel schrijft en je reageert in eerste instantie wel dan mag er verwacht worden dat je ook doorzet. Misschien heeft Hugo er een goede reden voor maar ik vind het een beetje zwak om het hierbij te laten. Het zou ook wel eens illustratief kunnen zijn voor de manier waarop er nu oppositie wordt gevoerd tegen de nieuwe regering. Het is allemaal erg dun en het heeft een hoog sentimenteel gehalte. Je zou dat in zeker zin ook populistisch kunnen noemen, maar dan gericht op een ander deel van het ‘populus’.
Ik hoop van harte dat de oppositie meer inhoud krijgt en het lef heeft om dit kabinet aan te pakken op de structurele onderwerpen en hervormingen. Tegelijk ben ik bang dat het niet gaat gebeuren omdat ze stiekem hopen dat het kabinet gauw valt en zich daarom vooral door electorale overwegingen laten leiden in plaats van het landsbelang.
Ik snap dat je 10 stappen vooruit denkt, die neiging heb ik zelf ook, maar je plaatst Hugo nu wel heel erg snel in een bepaald hokje. En tussendoor doe je dat ook nog even met onze TK-fractie. Daarmee draaf je m.i. te ver door. Uit het niet antwoorden van Hugo kan je twee mogelijke conclusies trekken: (1) hij heeft geen tijd om te antwoorden of is om andere redenen nog niet op Opunie geweest; (2) hij heeft geen antwoord en zwijgt dus. Er is zelfs nog geen basis om één van die twee opties uit te sluiten. Laat staan dat er grond is voor de vergaande (mogelijke) conclusies die jij trekt.
@Rolf: Wat een wantrouwen en cynisme. En dat op de dag voor het weekend.
@Remco: Natuurlijk dat begrijp ik allemaal, maar het internet is nu eenmaal een snel medium en een discussie stopt vaak binnen een dag of twee drie. Dat zie je hier op Opunie ook. Dat is geen waarde-oordeel over Hugo, maar het is jammer, vooral omdat hij het artikel plaatst om een discussie op gang te brengen neem ik aan.
En dat van ‘onze’ tweede kamerfractie snap ik niet, die noem ik nergens. Ik noem de oppositie en daar vallen meerdere fracties onder.
@ Rinze: wantrouwen en cynisme? Ik vind het prima als iemand het niet met me eens is, graag zelfs, maar dan zie ik liever een inhoudelijke reactie. Ik wantrouw niemand en ik voel me al helemaal niet cynisch. Ik begrijp dat de opuniemakers het hier voor elkaar opnemen
Ook ik vind het jammer dat de discussie stagneert. Je hebt gelijk dat het te lang duurt. Je hebt tijd geïnvesteerd in een betoog dat in mijn ogen feitelijk goed onderbouwd is. Ik las het en dacht: mooi, nu kan het gesprek de diepte in, valt er nog wat te leren voor mij. Maar dat valt een beetje tegen.
@Rolf: je hebt gelijk. Ik had eerder moeten reageren. Dat ik dat nog niet gedaan heb, is niet te excuseren: ik heb immers de bijdrage zelf geschreven, en moet mij er dan ook van bewust zijn dat daar reacties op komen.
Wat betreft die kosten: ik schreef niet over de totale kosten van het project maar alleen over de kosten van de genoemde Robuuste Verbindingen, en dan alleen nog over het afronden daarvan. Verder gaat het hier over een bezuiniging van de rijksoverheid, en niet over provincies en gemeenten.
Wat ik heel interessant vind, is dat je nogal selectief citeert uit het rapport van de Rekenkamer. De Rekenkamer heeft inderdaad vraagtekens, maar slechts bij de uitvoering van de EHS, en niet bij het principe. Wat is namelijk de allereerste conclusie van het rapport? ‘Het EHS-beleid is in principe een geschikt instrument om de biodiversiteit te beschermen en het instrument past goed binnen de internationale verplichtingen van Nederland.’ Juist omdát het een geschikt instrument is, is er kritiek op zwakke punten in de uitvoering: zo’n goed instrument moet natuurlijk niet verknald worden.
Wat betreft de resultaten van de EHS: daar wreekt het zich dat ik een leek ben. Ik ben afgegaan op de genoemde conclusie van de Rekenkamer, het feit dat er weinig verzet tegen de EHS te vinden is, en het gegeven dat politici van links tot rechts er voor een periode van twintig jaar aan gewerkt hebben. Ik ben geen bioloog.
Het rapport van Vereijken spreekt inderdaad hele andere taal. Ik hoop dat ook zulke geluiden doordringen tot Den Haag, maar heb geen reacties op het rapport kunnen vinden (zowel uit politieke als uit wetenschappelijke kring). Het punt van Vereijken is echter volgens mij niet dat het verbinden van gebieden niet werkt, maar vooral dat er nu een veel te grote focus is op de OMVANG van de gebieden, terwijl het natuurlijk moet gaan om de KWALITEIT van de natuur in gebieden. Wat mij betreft maakt hij op tamelijk overtuigende wijze gehakt van die omvangsgerichtheid.
Dat alles neemt echter niet weg dat het rücksichtslos de stekker trekken uit de aanleg van de genoemde Robuuste Verbindingen geenszins te verdedigen valt. Het is toch een slechte zaak dat zonder verdere argumentatie wordt gezegd: ‘hier is geen geld voor, we stoppen ermee’? Blijkbaar wordt dan geen enkele afweging gemaakt tussen kosten en opbrengsten, maar puur naar de kosten gekeken en besloten dat dit een linkse hobby is. Het zou natuurlijk volstrekt legitiem zijn wetenschappelijk aan te tonen dat de verder aanleg van die zones geen enkele zin heeft, en er vervolgens mee te stoppen, maar daar is hier geen sprake van.
Ik sluit me aan bij de verzuchting van een jurist die onlangs in NRC-Handelsblad werd geïnterviewd over het nut van strenger straffen: ‘ik vraag me af of politici ooit wel eens een wetenschappelijk rapport lezen.’
Tenslotte: ik had natuurlijk voorafgaand aan mijn artikeltje alle relevante literatuur tot mij kunnen nemen, maar ik hoop dat je het me niet kwalijk neemt dat dat er doorgaans niet in zit voor stukjes van dit kaliber (jaja, daarvan beweer ik net dat politici het wel moeten doen, maar die worden er dan ook voor betaald). Ik reken maar op mensen als jij die de nodige aanvullingen geven.
@Hugo Het herbezinnen op de megalomane projecten van de robuuste verbindingszones lijkt mij een zeer goed plan. Ik heb zelf meegewerkt aan de RV in Brabant. Het project is zo groot opgetuigd dat een snelle uitvoering niet meer mogelijk was. Daarnaast zaten veel gemeenten niet te wachten op een nieuwe ruilverkaveling die net was afgerond. De provincie heeft er miljoenen ingestoken, maar het laaghangend fruit zo lang laten hangen, dat het verrot was toen de laatste PS/GS notitie was geschreven.
De EHS heeft zijn goede kanten. Maar veel hakhoutbosjes die door goedwillende boeren in een ruilverkaveling zijn aangelegd werden plots als natuur en verzuringsgevoelig bestempeld. Hoezo.. natuur.
De implicaties van, dmv luchtkaarten, groene vlekjes als EHS bestempelen zijn groot en hebben m.i. weinig te maken met daadwerkelijk structureel natuurbehoud.
Herbezinning is wat mij betreft dus een zeer goede zaak.
Het is na de maaltijd, maar ik heb wat de natuur aangaat ook weinig vertrouwen in Henk Bleker. Ik vind hem een uitgesproken industrieel gerichte boer. We waren ook al zo schandelijk doorgeschoten met de ruilverkaveling, welke vele miljarden kostte en zo’n onnoemelijke schade aan de natuur berokkende, dat een paar stapjes terug richting wat respect voor de schepping totaal niet erg is!!
Van geriefhoutbosjes welke door goedwillende boeren in een ruilverkaveling zijn aangelegd, heb ik hier boven de ‘sloot’ [een woord van mijn in Brabant wonende zoon] nooit iets kunnen ontdekken. Wel een erbarmelijke kaalslag en schaalvergroting om mij heen. En dat nog steeds doorgaande.
Een Natura 2000 project van 180 ha getijdengebied bij ons in de gemeente, waar de grond ook al lang voor is verworven, werd zonder na te denken ook door onderminister Henk getorpedeerd.
Over ecologische verbindingszones gesproken: onze tuin werkt als een oase in het kale polderland, heb ik vaker verteld. [dat brengt dus ook inteeldschade met zich mee]. 300 meter verder ligt nog wel een dit jaar te slopen houtteeldbos van inmiddels 20 jaar oud. Omdat daar 20 jaar onbedoelde natuurontwikkeling tussen de wijd geplante populieren plaats heeft kunnen vinden, heeft die houtcultuur inmiddels een redelijke ecologische waarde. Van dat bos naar onze tuin lag een oud windscherm, overgebleven van de gerooide boomgaard om ons heen. Dat windscherm is onlangs verwijderd als niet economisch van nut voor de boer. Als ik er ooit wat van heb geleerd wat zo’n ecologische verbinding voor waarde had, dan is het wel nu we die enkele bomenrij moeten missen. Vele dieren welke zo’n windscherm als dekking en weg naar onze tuin gebruikten, zie ik opvallend niet meer rond ons huis.
Nee, laten we de landbouwoverschottengrond in de polder maar weer mens- en diervriendelijk gaan maken na zoveel honderden jaren ‘cultivatie’. Komen jullie maar gezellig naast mij wonen als de stad je te benauwd gaat worden. Laat Esmé dat nog wel even middels de bureaucratische politiek voor elkaar praten. Fijn ook dan voor de dieren welke zo graag de nabijheid van de mens zoeken om ook te overleven. Dat zijn er zo onnoemelijk veel, tot onze tuinhavik toe. Zullen we de wonende mens [weer] in gaan voeren in de ecologische hoofdstructuur?
Kom maar bij mij kijken hoe dat moet. Bij onze zoon in Friesland lopen ’s morgens trouwens ook de hertjes door de tuin. Waarom bij zoveel opeengepropten niet? Door fout beleid!
Het koren naast ons huis staat al weer te rijpen. Dan koop ik weer voor de prijs die jullie kwijt zijn aan een keer buiten de deur eten een kuub graan, waar honderden dieren om mij heen weer de winter mee door zullen komen, bij leven en welzijn.