Het midden loopt leeg. Als laatste der Mohikanen beweegt ook het CDA zich steeds meer naar een flank, door de VVD nog steviger te omhelzen. Zie bijvoorbeeld de blinde liefde voor de markt (zorg) en het gebrek aan besef van urgentie rond duurzaamheid (belastingplan). Niet zonder gretigheid is D66 in het gapende gat in het midden gesprongen. Er zijn goede redenen waarom ook de ChristenUnie zich meer als middenpartij zou moeten profileren. Dat is goed verdedigbaar, zowel vanuit haar gedachtegoed als vanuit haar gouvernementele benadering.
De ChristenUnie staat in de antirevolutionaire (of christelijk-sociale) traditie. Dat blijkt helder uit publicaties van partijprominenten Schuurman, Rouvoet, Van Middelkoop en Kuiper. Zij beroepen zich doorgaans vooral op de traditie van Groen, Kuyper en Dooyeweerd. Centraal in hun denken staat allereerst het verzet tegen de Franse revolutie, die de mens op de plaats van God wilde zetten. Daarnaast zit er een politieke visie in die allereerst nadruk legt op de samenleving, preciezer op de onderscheiden verantwoordelijkheden van mensen in de verbanden waarin ze functioneren. Mensen leven in gezin, bedrijf, kerk, school en sportvereniging en hebben daar eigen bevoegdheden en taken. De overheid heeft daar in principe geen zeggenschap over, want die kringen zijn ‘soeverein’.
Deze benadering staat haaks op zowel linkse benaderingen die vanuit de overheid denken als rechtse visies die markt en individu centraal zetten. In de antirevolutionaire traditie heeft de overheid wel een belangrijke eigen taak (publieke gerechtigheid nastreven), maar dit brengt met zich mee dat ze de oorspronkelijke ruimte van sociale verbanden in tact laat. Kortom, aansluiting bij de antirevolutionaire traditie biedt de ChristenUnie een zelfstandige plaats tussen links en rechts in.
Niet alleen theoretisch is het goed te verantwoorden dat de partij zich meer gaat opstellen als middenpartij, het is vanuit praktisch oogpunt ook hard nodig. Vanouds heeft de partij zich in het spoor van haar voorgangers gouvernementeel opgesteld, constructief richting kabinetten van welke kleur ook. Men had oog voor het publieke belang en durfde verder te kijken dan het eigen partijbelang. Ook vandaag de dag is dat hard nodig. In een gepolariseerd landschap kan de ChristenUnie bij uitstek de rol van stabiele bruggenbouwer vervullen en zo links en rechts op elkaar blijven betrekken. Stabiel en betrokken, zogezegd.
Al in 2006 kenmerkten de verkiezingen zich door een trek naar de flanken. Op links en rechts werd flink gewonnen. Nu ook het CDA meegaat in die beweging is het nodig dat de ChristenUnie zich profileert als antirevolutionaire middenpartij. Dat is zowel ideologisch verantwoord als bestuurlijk nodig. De partij kan als uitgesproken christelijke partij die verantwoordelijkheid voor het midden samen nemen met D66, haar seculiere en revolutionaire tegenpool.
© foto marie-ll
Ik begrijp dat een christelijke antirevolutionaire partij vraagt om een seculiere revolutionaire tegenpool, maar ik denk dan eerder aan de PVV dan aan D66. Die laatste is daar veel te burgerlijk voor en de ideeën van D66 zijn in Nederland gemeengoed tot in de hoogste kringen. Weinig revolutionair aan. Als het gaat om een antithetisch onderscheid tussen mensen die voor, en mensen die tegen God zijn, dan vrees ik dat 80% van de Kamer aan de verkeerde kant staat. Niet alleen D66.
Daarnaast vind ik de term “midden” problematisch. De antirevolutionaire traditie is altijd aan de conservatieve kant geweest. Slechts met grote moeite en begeleid door morrende partijleden ging de ARP in de jaren vijftig voor het eerst met de PvdA regeren. Het is niet zo dat antirevolutionairen geen voorkeur hebben: ze kiezen liefst voor samenwerking met de liberalen. Het is dus een naar conservatisme neigende ideologie, die misschien politiek bij het midden ligt, maar vooral naar rechts kijkt.
Het GPV had zijn eigen vorm van dit denken onder de titel “nationaal gereformeerd” oid. Dat was zo niet nog conservatiever (en in ieder geval nationalistischer) dan het antirevolutionaire. Historicus Klei heeft de voorkeur voor marsmuziek, God, Nederland, Oranje, volk en natie wel eens “fascistoïde” genoemd.
De RPF was anders en noemde haar beginselen aanvankelijk een product van de antirevolutionaire én christelijk-historische traditie. Als het ging om immateriële zaken (ethiek e.d.) zag de RPF geen verschil tussen links en rechts. Echter als het ging om materiële zaken, gaf ze overduidelijk en expliciet de voorkeur aan CDA-VVD en niet aan CDA-PvdA. Ook hier zie je dus een duidelijke neiging naar rechts.
Als je dus kijkt wat de natuurlijke tegenpool is van de ChristenUnie, kom je denk ik onvermijdelijk uit bij de progressieve kant van het politieke spectrum.
Ik ben het van harte eens met dit artikel. Juist ook omdat in het geval van de ChristenUnie dit de meest natuurlijke plek is. In tegenstelling tot Remco ben ik er niet zo heel bang voor dat die positie ietsje rechts van het midden ligt.
De opmerking ‘tegenpool van D66′ begrijp ik wel maar is misschien een tikje ongelukkig. D66 zoekt bewust het midden op momenteel omdat daar voor D66 de electorale kansen liggen. Pechtold is daar heel bewust mee bezig en wil daarom ook niet écht samenwerken met Links. Vanwege de libertaire neigingen van D66 is het wel degelijk onze tegenpool, of tegenstander zo je wilt. Net zo goed als Groen Links.
Het midden is leeg, dat constateert Geert Jan terecht. Daarom moet de CU daar als de wiedeweerga naar toe. Omdat het precies past bij de traditie en bij het kernprogramma van de partij en omdat daar de electorale winst is te behalen. Als je het midden zoekt en tegelijk vasthoudt aan je uitgesproken christelijke karakter zoals verwoord in het kernprogramma dan maak je direct een einde aan het welles/nietes gedoe of de CU nu linksig is of niet.
Wat mij betreft staat in dit de artikel de strategie voor de komende jaren van onze partij beschreven.
@Rolf: Waarom moet je elke keer zo polariseren? Ik schrijf helemaal nergens dat ik er bang voor ben dat de positie van de CU rechts van het midden ligt. Is het werkelijk zo moeilijk voor je om gewoon te reageren op wat ik schrijf?
@Remco van Mulligen: Polariseren? Ben ik me niet van bewust.
Uit dit stukje trok ik de conlcusie dat je het niet fijn vindt als de CU rechts van het midden komt te liggen: “Daarnaast vind ik de term “midden” problematisch. De antirevolutionaire traditie is altijd aan de conservatieve kant geweest. Slechts met grote moeite en begeleid door morrende partijleden ging de ARP in de jaren vijftig voor het eerst met de PvdA regeren. Het is niet zo dat antirevolutionairen geen voorkeur hebben: ze kiezen liefst voor samenwerking met de liberalen. Het is dus een naar conservatisme neigende ideologie, die misschien politiek bij het midden ligt, maar vooral naar rechts kijkt.”
Als je na dit stukje ook nog verwijst naar een historicus die bepaalde aspecten van het GPV fascistoïde noemt, zonder dat je daar afstand van neemt, of die uitspraak nuanceert, is die conclusie dan zo gek?
Als ik dat verkeerd begrepen heb dan biedt ik mijn excuses aan. Tegelijk wil ik jou ook vragen om niet altijd alleen maar naar een ander te wijzen, maar je misschien ook eens af te vragen hoe het komt dat ik blijkbaar dingen lees die er volgens jou niet staan. Toevallig heb ik aardig wat verstand van communicatie en ik durf wel te stellen dat communicatie van twee kanten komt en dat je het niet altijd de ontvangende kant kunt verwijten als iets wat je communiceert niet goed overkomt.
Als de wens van de auteur gestalte gaat krijgen, dan krijgen we inderdaad een CU als kleurloze middenpartij, in de voetsporen van het CDA en we weten inmiddels wat de christendemocratie die kleurloosheid heeft opgebracht: electoraal verlies. De CU heeft een natuurlijke plek in politieke spectrum, pal naast de SGP, het wordt tijd dat de partij die plek weer gaan innemen, in plaats van cultuurrelativistische achterhoedegvechten te blijven spelen.
@BertBrouwer: Midden = kleurloos? Vreemde conclusie. De ARP en CHU waar de schrijver naar verwijst waren allesbehalve kleurloos. Het CDA was in de hoogtijdagen ook absoluut niet keurloos. En een uitgesproken christelijke partij in het midden zal juist volop dynamisch zijn in deze tijd en een samenbindende factor. Cultuurrelativistische achterhoedegevechten? Dat is pas een vage term waarover niet eens consensu bestaat wat het nu precies betekent.
@Rolf: Ik probeer in dat stuk tekst en wat volgde te betogen dat de ChristenUnie historisch gezien helemaal geen middenpartij is. Ik haal daar inderdaad de mening van een historicus voor aan. Los van de vraag of je de kwalificatie smaakvol vindt: het duidt er hoe dan ook op dat het GPV eerder “rechts” dan “midden” was. En dat was wat ik wilde betogen, ook voor de RPF en de ARP (in het grootste deel van haar bestaan).
Zolang ik niet zeg wat ik van die rechtsheid vind, raad ik je aan er niet naar te gaan gokken op basis van mijn teksten. Je kunt jezelf voor mijn part neerzetten als de grootste expert op het gebied van communicatie die de wereld anno 2010 heeft. Dat geeft je nog altijd geen vrijbrief om maar lukraak allerlei dingen in mijn woorden te lezen die er gewoon aantoonbaar niet staan. Ik geef nergens in bovenstaande een persoonlijke beoordeling van dat verleden. Als jij meent dat de afwezigheid van zo’n oordeel reden is om zelf maar te bepalen wat mijn oordeel is, dan vind ik dat nogal voorbarig. Of eigenlijk zelfs onfatsoenlijk. Je vraagt niet eens naar mijn mening. Je velt gelijk een oordeel en daarmee doe je me tekort.
@Rolf: Midden is meestal kleurloos ja. De ARP en de CHU waarnaar je verwijst waren niet kleurloos. Het CDA in haar hoogtijdagen (daaronder vat ik de periodes onder Lubbers en Balkenende) was ook niet kleurloos. Maar ARP, CHU en CDA waren in die periode dan ook geen middenpartijen: ze waren rechts.
Eén poging dan om tot wederzijds begrip te komen. Ik merk al meermalen, en dat doe vooral jij, dus ik denk serieus niet dat dit aan mijn communicatieve vaardigheden ligt, dat jij stukken waarin ik probeer te omschrijven “hoe de zaken volgens mij zijn” leest, niet als een beschrijving van een situatie, maar als een uiting van een persoonlijk (waarde)oordeel. En aangezien dat waardeoordeel ontbreekt ga jij maar lukraak gokken wat mijn oordeel zou moeten of kunnen zijn. Twee voorbeelden:
- Ik omschreef hoe m.i. partijdemocratie werkt, ook bij de CU. Jij dacht dat ik dat goed vond en noemde me elitair.
- Hierboven omschrijf ik waarom ik denk dat de historische wortels van de CU niet in het politieke midden liggen. Jij concludeert dat ik dat afkeur.
Stel wij voeren een gesprek over de aard van de mens. Ik zie mezelf dan zomaar een verhaal typen dat erop neer komt: “de mens is zondig”. Jij gaat dan direct proberen een waardeoordeel af te leiden: vindt hij dat goed of slecht? Daarmee ga je te ver, want ik omschrijf slechts een realiteit zoals ik die ervaar en heb er nog helemaal geen oordeel over gegeven.
Hoofdoorzaak van het ontsporen van onze communicatie is m.i. dat jij teveel naar mijn mening zoekt, in teksten waarin ik helemaal geen eigen mening geef. Daarom adviseerde ik je al meerdere malen om daarmee te stoppen. Of om op z’n minst te vragen wat mijn mening is, in plaats van op basis van gokkerij of vooroordelen zelf te bepalen wat mijn mening moet zijn. Dat zou de onderlinge communicatie ten goede komen.
Nu ga ik ervan uit dat ook jij het belangrijk vindt dat onze communicatie verbetert. Misschien is dat voorbarig van mij, maar ik ga uit van goede bedoelingen totdat het tegendeel voor mij vast staat.
@Remco van Mulligen: Jammer dat je volhoudt met het probleem 100% bij de ander neer te leggen. Beetje flauw ook zo’n zin over de grootste expert op het gebied van communicatie. Ik zal in het vervolg maar niet meer direct reageren op jouw bijdragen.
@Rolf: Jammer dat je mijn oprechte poging om nader tot elkaar te komen zo opzichtig negeert. Misschien was ik toch voorbarig om goede intenties te veronderstellen. In dat geval heb ik liever dat je niet op me reageert, dan dat je doorgaat met mijn woorden continu uit verband te rukken.
@Remco van Mulligen: Die reactie van mij was voor jouw poging om nader tot elkaar te komen. Dat waardeer ik, maar ik zie je vooral uitleggen wat je bedoeling was en nog geen beweging. Zonder beweging is het lastig om tot elkaar te komen. Ik hou het hier voorlopig even bij en zal een tijdje alleen maar gaan lezen.
@Rolf: Wat voor beweging wil je dan? Als ik schrijf “naar mijn mening is de mens geneigd te zondigen” en jij gaat me vervolgens aanvallen in de trant van “jij praat goed dat de mens zondig is”, wat voor beweging had ik dan moeten maken om dat te voorkomen? Want dat is wat er tussen ons de hele tijd gebeurt. Ik omschrijf vaak, zonder een waardeoordeel te willen geven, hoe ik de wereld om me heen ervaar. Jij hebt blijkbaar een ontzettend grote neiging overal waardeoordelen te willen zien en concludeert veel te voorbarig dat ik die realiteit goed danwel fout vind. In welke zin draag ik daar schuld aan? Jij leest mijn teksten blijkbaar met een vooroordeel. Daar kan ik niets tegen beginnen.
@ Rolf
Onvoltooid verleden tijd, uw redenatie. Het kiezersvolk is veranderd en wenst dat een politieke partij uitgesproken is over haar beginselen, door de polarisatie bestaan ‘dynamische middenpartijen’ niet meer.
Wat een interessante subdiscussie, misschien leuk voor een apart column over wat er zoal niet mis kan gaan met communicatie zonder dat men het gelaat van de ander kan zien.
Een nadenkertje: discussiëren is eerder zwijgen dan spreken, luisteren dan preken.
Wat betreft de inhoud: wellicht is het zinvol om verschillende links-rechts opvattingen uit elkaar te houden. Zo kun je links-rechts als progressief-conservatief onderscheiden maar ook als overheid-markt. De PVV is bijvoorbeeld conservatief (rechts) terwijl het wel op sociaal vlak wel veel overheid wil (links). CU heeft eigenlijk hetzelfde; op sociaal gebied neigen we naar meer overheid, terwijl we, als tegenpool van D’66 conservatief zijn. Dat je van alle kanten wat meepakt wil niet zeggen dat je dan ook op het middenveld speelt; het zijn gewoon verschillende grootheden.
Ik zou zeggen dat op idealistisch gebied het totaal niet belangrijk is waar politieke ‘ruimte’ is. Je moet vertellen waar je in gelooft en waar je voor staat, aan welke kant dat ook is.
Gaat lekker met die spelling zo rond middernacht
Als ChristenUnie moet je zowel de linkse als rechtse flanken binnen je eigen (potentiële) kiezersgroep kunnen bespelen, dat is de harde realiteit. De vraag is dan vervolgens op welke manier. Zelf houd ik van een aanvallende stijl waarbij op creatieve wijze inhoudelijk de “diepte” gezocht wordt. Lange uithalen waarbij tegelijkertijd iedereen voor eigen doel blijft hangen zijn oersaai, bovendien wordt de kans dan groter op scoren in eigen doel. Het trouwens de antirevolutionaire of christelijk historische politieke traditie waar de ChristenUnie in probeert te staan, hoop ik.
Ook al eens in de discussie over een ander artikel ingebracht, maar hier is het meer on topic: ik heb moeite om onderstaand deel van het artikel te volgen:
“Mensen leven in gezin, bedrijf, kerk, school en sportvereniging en hebben daar eigen bevoegdheden en taken. De overheid heeft daar in principe geen zeggenschap over, want die kringen zijn ‘soeverein’.
Deze benadering staat haaks op zowel linkse benaderingen die vanuit de overheid denken als rechtse visies die markt en individu centraal zetten”
Dat eerste begrijp ik: ‘links’ (in de zin van ‘meer overheid’, en dit overlapt meestal met ‘progressief’) wil de soevereiniteit van alle andere kringen afschaffen en ofwel de taken in zijn geheel, ofwel in elk geval toezicht, financiering, enz. binnen het overheidsdomein brengen.
Het tweede snap ik niet. Waarom staat de leer van ‘soevereine kringen’ haaks op conservatisme en klassiek-liberalisme? Ik zie de tegenstelling niet. In het liberalisme is het individu vrij, dus ook vrij om zich in niet-overheidsverbanden te organiseren als hij dat wil. Dat noemen wij ‘sociale verbanden’. Wanneer een liberaal vrijheden krijgt, zal hij daar anders mee omgaan dan wanneer een antirevolutionair vrijheden krijgt, maar dat heeft nul impact op de politieke keuzes. Politieke keuzes gaan namelijk alleen over die zaken waar de overheid verantwoordelijk voor is. Als antirevolutionairen en liberalen het eens zijn dat bepaalde taken niet bij de overheid horen, maakt het daarna politiek toch niets meer uit of de burger het zelf in zijn eentje opknapt of binnen andere sociale verbanden?
Het onderscheid met links is principieel: de overheid komt op terreinen waarvan onze traditie vindt dat ze er niet thuishoort. Het onderscheid met rechts zie ik niet: wèl in de keuzes die vrije burgers maken om wel of niet binnen sociale verbanden te opereren en daar bepaalde taken op te pakken, maar niet in de politieke keuze om die taken buiten de overheidssfeer te plaatsen. “Rechts” is in dit geval niets anders dan het afwerpen van het (financiële) overheidsjuk zodat we zelf onze ‘linkse hobbies’ kunnen organiseren èn financieren. Juist omdat die ‘linkse hobbies’ te belangrijk zijn om ze aan de overheid over te laten.
Jammer dat Remco van Mulligen, die zo zegt te hechten aan een eerlijke weergave van de feiten, mij zo selectief en suggestief weergeeft. Mijn verhaal over het ‘rechtse’ GPV in de jaren zestig kunt u hier lezen: http://vriendklei.blogspot.com/2009/03/jongeling-en-de-andere-jaren-zestig.html
Grapjas. Ik verwijs wellicht naar een uitspraak waaraan je liever niet meer herinnerd wordt nu je in het gristelijke wereldje op zoek bent naar een nieuwe baan. Maar ik doe je absoluut geen onrecht als ik zeg dat in jouw ogen het GPV fascistoïde was.
Dat was te scherp, maar ik kon die sneer van je op de zondagmorgen niet goed verdragen.
Je geeft het verhaal nogmaals selectief weer, ook omdat je niks over mijn onderbouwing dat er een ‘bruin vlekje’ op de oranje burcht zat (dat is wat anders dan fascistoïde). Heel veelzeggend is bijvoorbeeld dat het GPV zich in het verkiezingsprogramma van 1967 expliciet vergeleek met de Nationaal Socialistische Beweging van Anton Mussert, en dat anderen de partij in de jaren zestig in verband brachten met fascisme. Ik zeg het dus een stuk genuanceerder dan dat jij het samenvat. Het zou idioot zijn als ik de zware term fascistoïde zou plakken op een partijtje dat God-Nederland-Oranje hoog in het vaandel heeft staan en op vergaderingen marsmuziek draait.
Dat laatste ben ik met je eens: het is inderdaad idioot om hieraan de term fascistoïde te verbinden. Heb er niet voor niets bezwaar tegen gemaakt toen je dat wilde doen.
Maar nogmaals, ik snap je chagrijn niet zo. Het was een losse opmerking in deze discussie, een discussie die geen wetenschappelijk karakter heeft. Daarnaast ben ik niet verplicht om overal waar ik jou aanhaal, dit direct in de context van jouw volledige oeuvre te plaatsen. Ik zette het hier neer als illustratie van de rechtsheid van het GPV, niks meer dan dat. Volgens mij was het in dat kader een redelijk treffend voorbeeld. Jij vergelijkt Wilders als het even kan met Hitler en maakt er dan goede sier mee als je als gevolg daarvan op een lijst met de grootste anti-Wildersfiguren komt. Maar als ik naar jou verwijs op een manier die je nét niet helemaal goed uitkomt is de wereld te klein?
Overigens, we zijn het dus beide eens dat het GPV nooit fascistoïde is geweest. Daarnaast is het nogal een detail in mijn verhaal waar zich nu de aandacht op richt. Ik heb inmiddels al meerdere malen uitgelegd wat ik ermee bedoelde. Daar laat ik het dan ook verder bij, want dit gaat nergens heen. Mijn excuses als wat ik schreef je niet beviel, dat was absoluut niet mijn bedoeling.
Ik had eeb beetje de indruk dat je van mijn wetenschappelijke werk een karikatuur maakte. Ik heb op een genuanceerde manier de vinger gelegd op de rechtsheid van het GPV in de jaren zestig, ik vind het zeer onplezierig als een belangrijk punt van mijn onderzoek uit het verband wordt getrokken, vandaar dat ik een beetje kortaf reageer. Ik heb het nog even nagegoogled, maar ik heb nergens de termen GPV en fascistoïde in één zin gebruikt in niet-wetenschappelijke publicaties.