Vroeger stond er na wegwerkzaamheden een bord met de tekst: ‘Excuses voor het ongemak.’ Tegenwoordig staat er: ‘Bedankt voor uw begrip.’ Ik vind dat knap, hoe ze mijn irritatie verheffen tot grootmoedigheid.

Vroeger had je van die stickers met: ‘Verboden te roken.’ Ik was laatst bij een Burger King – ik geef het toe – en op de deur staat daar: ‘Buiten kunt u vrijuit roken!’ Het lukt de Burger King om een verbod te verpakken tot een buitenkansje.
Als je er op gaat letten, zie je het overal: doublespeak.
Een vacature die vraagt om een ‘flexibele’ werknemer, bedoelt natuurlijk: een werknemer die weinig grenzen stelt en gratis overwerkt.
Als een makelaar spreekt over een ‘gezellig’ huis, vermoed je codetaal voor: kleine kamers, donker houtwerk, laag plafond.

Het lijkt alsof het hele boek van Martine en Jacqueline is opgezet vanuit deze angst voor doublespeak. De titel is ‘Duurzaamheid’, maar in de ondertitel wordt er bezorgd een definitie bij gegeven: ‘Kiezen voor kwaliteit’.
Alsof het begrip duurzaamheid vaak wordt misbruikt.
En dat klopt ook wel. ‘Duurzaamheid’, dat kan ook staan voor ‘inefficiënt’, ‘een late en onzekere payoff’, ‘ouderwets’.
Martine en Jacqueline lijken zich hiervan zeer bewust. Maar tegelijk is het de vraag of ze zich ook zelf niet schuldig maken aan een nieuwe vorm van doublespeak.
Kwaliteit, dat is een woord met verdachte marketing-achtige trekjes. Het is een opgeruimd, om niet te zeggen, politiek correct woord. Alle pijn is achter de horizon gebezemd.
Om het lekker polemisch uit te drukken: toen Kaïn Abel doodsloeg, zei God tegen hem: ‘Wat heb je gedaan? Hoor toch hoe het bloed van je broer uit de aarde naar mij schreeuwt.’ God zei niet: ‘Kaïn, jongen, jij moet kiezen voor kwaliteit.’

Duurzaamheid gaat over pijn. Vorige week waren mijn vrouw en ik op bezoek bij vrienden in Spanje. Met het vliegtuig. Ik denk dat een duurzame keuze had betekend, dat we hen niet hadden opgezocht. Of misschien niet twee jaar eerder ook al.
Toen we met onze gehuurde auto terug richting het vliegveld reden, passeerden we zeker tien vrachtwagens propvol vee, op weg naar de slachterij. Uit een ervan bungelde, op de hoogte van de schapenkoppen, een poot naar buiten. Gebroken. Dat schaap heeft uren in een verwrongen houding, met bonkende pijn, in die volgestouwde wagen klem gezeten.
En vol morele verontwaardiging gaf ik nog maar weer een extra dot gas om op tijd op vliegveld Madrid te zijn.

Natuurlijk, ik snap het wel, politiek kent een bepaald discours waarin je niet helemaal zegt waar het op staat – maar natuurlijk wel altijd zegt, dát je zegt waar het op staat.
Ik snap ook wel, dat wij als weldenkende burgers een bepaalde kalmte in ons taalgebruik verkiezen, een zekere nuchterheid. Het is weinig effectief om als kamerlid spandoeken op te gaan hangen in de Tweede Kamer of daar in huilen uit te barsten.
Daarom vermoed ik sterk, dat Martine en Jacqueline en de overige auteurs zich geregeld moesten inhouden. Ik heb ze er niet over gesproken, maar ik voel aan hun boek, dat ze iets inslikken. Het lijkt alsof hun zinnen bonzen en deinen, als een juten zak, waarin de jager een levende gans heeft gestopt, die verschrikt alle kanten op duikelt maar niet kan ontsnappen – je ziet het deinen, maar het beest zelf zie je niet.
De auteurs gebruiken woorden als ‘kwaliteit’ en ‘duurzaamheid’ en al die keurige begrippen, maar die hebben ze als een juten zak moeten trekken om waar het hun werkelijk om gaat, maar wat in sommige discours zo lastig is om uit te drukken. Pijn.

Dus ik wil iets voorstellen. Mijn voorstel is, dat iedereen hier of straks thuis een pen pakt, de ondertitel doorkrast, en daar schrijft wat, naar mijn vermoeden, Martine en Jacqueline eigenlijk wilden zeggen, namelijk: ‘Hoor hoe het bloed van onze broers en zussen vanuit de aarde naar ons schreeuwt’.
En als je kunt tekenen, teken dan op de voorkant een volgepropte vrachtwagen en een schapenpoot die geknakt naar buiten steekt.

reiniersonneveld.nl