Op dit moment is er veel discussie over hoe de eurocrisis moet worden opgelost. Het oplossen van de schuldencrises in noodlijdende Europese landen heeft logischerwijs de eerste prioriteit voor nationale en Europese politici. Daarnaast komt nu gelukkig ook het debat op gang over waar we met Europa naartoe willen. Een perspectief op een Europese toekomst is namelijk heel hard nodig. Het debat over het perspectief op Europa zou ook binnen de ChristenUnie gevoerd moeten worden. Europese solidariteit zou daarbij voorop moeten. Politici moeten het lef hebben om te kiezen voor een sterk Europa dat in tijden van crises krachtig kan handelen en crises kan voorkomen.
Allereerst moeten we constateren dat de Europese solidariteit op grove wijze is ondermijnd door de Griekse politiek. De Griekse staat heeft haar Europese partners bedrogen met valse cijfers. Ze kon dit doen omdat de controle en handhaving van de Europese regels voor begroting en staatsschuld van lidstaten (het Stabiliteits- en Groeipact) niet op orde was. Duitsland en Frankrijk hebben er namelijk in 2005 voor gezorgd dat de handhaving werd versoepeld, omdat ze zelf niet bestraft wilden worden voor het overtreden van de regels. Daar is de Europese solidariteit al direct terzijde geschoven voor het nationale korte termijnbelang. Met het lastig uit te leggen, maar noodzakelijke steunpakket aan Griekenland zien we weer hetzelfde probleem. De Finnen handelen slechts vanuit eigenbelang en vragen om een onderpand, waarmee de hele deal weer onder druk staat en Griekenland mogelijk alsnog omvalt. De mentaliteit van de politiek in de verschillende lidstaten dient te veranderen als we grotere problemen willen voorkomen. Een Europese houding is vereist, een houding die ook vanuit het nationale belang op lange termijn het best is.
Toch kan er niet worden volstaan met een oproep van eurolanden aan elkaar dat iedereen zich moet houden aan het Stabiliteits- en Groeipact. Op Europees niveau moet kunnen worden afgedwongen dat lidstaten zich houden aan de regels. Daarom moet er controle zijn en automatische sancties worden opgelegd door Europese onafhankelijke instanties, die op hun beurt gecontroleerd worden door het democratisch gelegitimeerde Europarlement. In ieder geval dient de bevoegdheid tot sancties niet in handen te komen van de Europese Raad, waar regeringsleiders elkaar weer de hand boven het hoofd kunnen houden en Frankrijk en Duitsland de dienst uitmaken en andere landen de wet voorschrijven. De Europese Commissie doet nu al aanbevelingen voor het op orde brengen van de begroting van lidstaten. Die aanbevelingen moeten worden opgevolgd op het moment dat een lidstaat gedurende lange tijd in gebreke blijft om de regels na te leven, op straffe van nog strengere sancties. De EU moet dus streng zijn voor landen die de regels overtreden.
Maar voorkomen is beter dan genezen. Om te voorkomen dat lidstaten in de problemen komen doet de Commissie ook al aanbevelingen. Ze moet specifieke aanbevelingen blijven geven om bepaalde sectoren of regelingen te hervormen. Dat mogen geen directe Europese begrotingseisen worden, maar het niet opvolgen van de aanbevelingen met het overtreden van het Pact als gevolg, dient extra hard bestraft te worden.
Premier Rutte benadrukt altijd het belang van Europese samenwerking voor de Nederlandse economie. Dit is terecht, maar het gaat om zoveel meer. Het gaat om vrede en veiligheid. Om het gezamenlijk aanpakken van grensoverschrijvende problemen, zoals klimaat-, migratie- en energieproblematiek, vanuit de idee dat we elkaar nodig hebben. Europa is tegelijkertijd een diverse gemeenschap. Daarom mag het ook niet zo zijn dat onder het mom van financieel-economische samenwerking allerlei andere nationale beleidsterreinen in de Europese sfeer belanden. EU-landen kunnen zelf bepalen hoe ze met arbeidsvoorwaarden, pensioenen, gezondheidszorg, onderwijs en andere typisch nationale aangelegenheden omgaan. Europa moet niet volledig centraal worden bestuurd, maar het is duidelijk dat de Europese natiestaten het op financieel gebied niet alleen redden. Om de huidige schuldencrises en monetaire crisis op een geloofwaardige manier het hoofd te bieden en in de toekomst te voorkomen is een sterk en solidair Europa nodig!
“Solidariteit”. Het is zo’n mooi woord, maar telkens als het over Europa gaat, wordt het een soort containerbegrip waarmee allerlei maatregelen worden verdedigd die volgens mij weinig met de betekenis van het woord solidariteit te maken hebben.
Allereerst: als er één ding duidelijk is geworden uit de Griekse crisis, is dat de burgers van de “betalende landen” zich níet “solidair” voelen met de Grieken. Je bent solidair met de bevolking in de Hoorn van Afrika, en daarom geef je ze hulp. Je bent niet solidair met een land dat willens en wetens de boel bedonderd heeft, en waarvan de bevolking zelfs nu nog vooral protesteert tegen allerlei noodzakelijke bezuinigingen in plaats van heel hard dankjewel te roepen naar de landen die de geldkraan opendraaien. Zo’n land help je niet omdat je “solidair” met ze bent, maar omdat een simpele rekensom leert dat hen niet helpen duurder is dan hen wel helpen. Uit puur eigenbelang dus.
Dat mag hard klinken, maar dat is de kern van de Europese samenwerking. We vormen een economische gemeenschap, bedoeld om samen sterker te staan tegenover de China’s en India’s van deze wereld. Daarin past tegenover degenen die van binnen het stelsel uithollen geen “solidariteit”, maar strenge regels, sancties en uiteindelijk ook een exit uit de eurozone wanneer men echt niet wil meewerken. Erg goed dat Arie Slob en Carola Schouten dat ook onomwonden schetsten in hun Volkskrant-bijdrage (http://www.volkskrant.nl/vk/nl/3184/opinie/article/detail/2870361/2011/08/27/Een-strengere-EU-is-de-oplossing.dhtml
De EU is een economische gemeenschap, geen ontwikkelingsrelatie.
Daarom moeten er inderdaad automatische sancties zijn (die dus door niemand hoeven te worden “opgelegd” – ze treden direct in werking wanneer aan bepaalde criteria is voldaan), maar daarin alsjeblieft geen rol voor het Europarlement. Het hele idee van “automatische” sancties is nu juist dat er géén politieke bemoeienis mag zijn met het al dan niet opleggen van die sancties.
Het maakt niets uit of die politieke bemoeienis loopt via de nationale regeringsleiders of via het Europarlement. In beide gevallen zijn namelijk de “ontvangende landen” een sterke factor in de stemverhouding, en komt er in de praktijk dus niets van sancties terecht. De Eurofracties vertegenwoordigen evengoed zowel burgers uit betalende landen als burgers uit Club Med, dus dezelfde compromissen die nu tussen regeringsleiders worden gesloten, worden dan gesloten binnen (en tussen) de fracties in het Europarlement.
Afdwingen van afspraken kan binnen de huidige setup ook al. Het ontbreekt simpelweg aan de politieke wil. De EU (of beter: de eurozone) is aangekomen op een kruispunt in haar verkering: “You either get married, or you split up”.
Het is geen “euroscepsis” om een eurozone te bepleiten waarin landen òfwel meedoen òfwel eruit stappen. Deelname aan de euro is geen voorwaarde voor een sterke, stabiele samenwerking. We werken prima samen met Engelsen die met ponden betalen en zelfs met Zwitsers die dat met franken doen en helemaal geen lid zijn van de EU. Omgekeerd zitten we in de euro in een ‘stranglehold’ met landen die dat economisch helemaal niet aankunnen, waarbij het veel beter zou zijn voor alle partijen om dat ongelukkige verbond desnoods maar te verbreken wanneer men niet binnen het SGP kan functioneren – dat komt de concurrentiekracht van de zuidelijke landen ten goede, en de rentelasten van de noordelijke (immers: wanneer er niets gebeurt, zijn eurobonds de enige manier om te voorkomen dat zuidelijke landen worden omvergespeculeerd).
Solidariteit is mooi, maar heeft niets te maken met de discussie over het wel of niet in deze vorm in stand houden van de eurozone. Daarvoor is niets anders nodig dan back to basics: ofwel we houden ons aan de afspraken die we allang hebben, ofwel de ‘verbondspartners’ die zich niet als zodanig gedragen, stappen er uiteindelijk uit. Het alternatief (nog meer financiële beslissingsbevoegdheid verplaatsen naar Brussel en dus nog meer inspraak verplaatsen van de “borrowers” naar de “lenders”) is niet alleen een financiële ramp: het zal er ook voor zorgen dat de financiële crisis wordt opgevolgd door een democratische crisis. En ik geloof niet dat wij erop zitten te wachten dat we bij de volgende ronde een premier Wilders naar een ingewikkelde bespreking moeten sturen.
@Alex: In grote lijnen ben ik met je eens, behalve met wat je zegt over Griekenland: “waarvan de bevolking zelfs nu nog vooral protesteert tegen allerlei noodzakelijke bezuinigingen in plaats van heel hard dankjewel te roepen naar de landen die de geldkraan opendraaien.”
Blijkbaar ben ook jij gevoelig voor het populisme van Wilders en anderen die zomaar ongefundeerd de Telegraaf napraten. Ten eerste snappen de Grieken heel goed dat wij hen helpen uit eigenbelang. Waarom zou je daar dankbaar vor moeten zijn?
Ten tweede zijn de gewone Grieken de echte slachtoffers. Zou jij niet de straat opgaan als je twee banen hebt om rond te kunnen komen en veel belasting betaalt terwijl je werkgever helemaal geen belasting betaalt? Zou je niet de straat opgaan als je pensioen van € 600 per maand dat je na 40 jaar hard werken krijgt stevig gekort wordt?
Ten derde; de Griekse regeringen en politici hebben de boel inderdaad ‘bedonderd’, maar ‘onze’ banken en regeringen moeten dat geweten hebben en hebben het land toch voortdurend geld geleend. Ons geld. En hebben daar grof aan verdiend.
Ik vraag me wel eens af waarom we hier in Nederland zo ongenuanceerd te keer gaan over de Grieken, terwijl je maar zelden iets hoort over de ongeremde hebzucht en het doorgeschoten vrije markt denken van de amerikanen, waar voor mijn gevoel de échte oorzaak ligt van deze crisis.
En waarom worden ‘wij’ niet net zo boos op gemeentes of provincies in ons eigen land die er financieel een potje van maken?
@ Niels: Solidariteit? Dat is een naïeve gedachte als het gaat om internationale betrekkingen. Ik heb het nog nooit gezien, zelfs niet in ontwikkelingshulp. Hooguit bij noodhulp, maar daarbij gaat het om het helpen van mensen. Bedrijven, regeringen, grote (internationale) organisaties, politieke partijen en landen hebben geen hart en geen ziel en kunnen daarom niet solidair zijn. Ze dienen maar één belang; het eigenbelang. Daar is op zich trouwens niet eens zo veel mis mee, als het maar niet ten koste gaat van alles. Ook veel mensen zitten helaas zo in elkaar. De ChristenUnie gaat voor mijn gevoel vaak te veel uit van een ietwat te positief mensbeeld (wij zouden toch beter moeten weten) en een te positief beeld van de mogelijkheden van de staat.
Interessant artikel.
Ik ben het met de schrijvers eens dat de huidige crisis het voor ons – Nederland (en ook de CU) noodzakelijk maakt ons perspectief op Europa te her-definieren.
Maar ik weet niet of Europese solidariteit daar nu de kern van moet zijn.
Volgens Wikipedia betekent ´solidariteit, dat de leden van een groep een gemeenschappelijk belang onderschrijven, ten gunste van de groepsleden, maar soms ten koste van zichzelf´.
Kortom, zonder een onderschreven gezamenlijk belang, is solidariteit niet mogelijk
Wat mij opvalt in de huidige discussie is dat dit gezamenlijke belang behoorlijk uit het oog verloren is. Angst en eigen belang lijkt te regeren: we steunen in NL de EU alleen steunen, omdat dat in ons eigen directe belang als export land is, steun aan Griekenland wordt goedgepraat met het idee dat het anders ons nog meer gaat kosten. En zoals de Grieken hebben laten zien, de EU gebruiken puur en alleen voor eigen belang werkt ook niet.
Bovendien is angst niet een duurzame raadgever: de Grieken zullen zich nooit uit angst zich een meer Duitse economische degelijkheid en mentaliteit aanleren, noch kunnen de leiders uit de Noord EU angst kunnen blijven gebruiken om miljarden naar Zuid Eu te blijven sturen, en ondertussen wel voor miljarden te bezuinigen op zaken die hun burgers direct raken (zoals Wilders ook haarfijn aanvoelt). Zonder een gezamelijk belang zal geen enkele burger offers willen brengen en zal de korte termijn overheersen…
Dus ik denk dat beter is om eerst weer eens dit gezamenlijke EU belang te her-definieren en als politici weer een duidelijke visie aan de burgers kunnen presenteren. Dan gaat het over essentiele zaken als de EU als gezamenlijk blok tov van USA, China, India, het feit dat de EU aan vrede in Europa heeft bijgedragen, dat veel van de grote uitdagingen van onze tijd (energie, duurzaamheid, voedsel, migratie) niet nationaal opgelost kunnen worden, etc.
En inderdaad, vervolgens moet dit gezamenlijk belang op de een of andere manier bewaard moeten worden door Europese instanties. Maar dan moeten die instanties wel autoriteit en macht krijgen, om die regels te stellen, te handhaven en overtreders te sanctioneren. Dit betekent dus ook dat men individuele regeringsleiders en landen moet kunnen overrulen. Anders krijgen we een herhaling van zetten hoe Duitsland / Frankrijk zich niet aan de regels van het stabilitieitspact hielden toen hun dat economisch en politiek goed uitkwam.
Maar de, ook binnen de CU veel gehoorde gedachte dat EU instanties dit automatisch, als een soort deus-ex-machina kunnen doen lijkt me geen duurzame, weldoordachte oplossin. Immers de essentie van een democratie lijkt me dat de regering regeert, de ambtenaren uitvoeren en het parlement controleert. Dus hoe regels stellen, handhaven en sanctioneren kan zonder meer ”Europa” en meer macht voor een EU parlement lijkt me erg lastig. Kan dit echt zonder de uiteindelijke macht te leggen bij een EU parlementarier die we eens in de 4 jaar kan kiezen of wegstemmen, ipv een Brusselse bureaucraat?? Lijkt me dat we het hier nog een goed over moeten hebben…Lastige zaak, detekent dit de lijn Verhofstad??? Ook Bolkestijn is het hier niet mee eens, maar heeft ook nog geen goed alternatief voorhanden….
PS. Nog even ten overvloede (ref. Marike Stellinga Elsevier / NRC), voorlopig helpen we (de EU burgers) niet de Grieken, maar de banken en pensioenfondsen, die aan Griekenland uitgeleend hebben. Dus net als in de banken crisis van 2008, hebben zij, na er eerst goed aan verdiend te hebben, hun risico op de staat/burger afgewenteld. Zolang we niet duidelijk maken dat high reward, niet zonder high risk gaat, er voor deze banken, pensioenfondsen, etc. geen enkele reden te leren en hun gedrag aan te passen, en kunnen we dus wachten op de volgende crisis. Daar kan minder lenen als burgers en zelf het goede voorbeeld geven (hoe verstandig ook) niet tegen op.
@Rolf,
Het is een tijdje geleden dat iemand mij voor het laatst verweet “gevoelig te zijn voor het populisme van Wilders” en “ongefundeerd de Telegraaf napraten”. Ik heb de leuzen van de Griekse betogers gericht tegen onze minister van Financiën (daarbij gretig gebruikmakend van diens op dat moment net publiek geworden seksuele voorkeur) zelf gezien. Ik ben daarvoor niet afhankelijk van Wilders of de Telegraaf. Is ook een beetje de nieuwe Godwin om iets met Wilders te vergelijken – dat hij domme oplossingen bepleit neemt nog niet weg dat hij terechte vragen stelt bij de Griekse mentaliteit. Ja, het is terecht dat de Grieken protesteren, maar niet dat ze dat protest richten tegen de EU of tegen de ‘strenge’ landen.
Verder snijd je terechte punten aan:
1) We zouden inderdaad veel kritischer moeten zijn op het financiële risicogedrag van onze eigen gemeenten/etc. Ik heb ttv de Icesave-affaire ook altijd gezegd dat ik het verkeerd vind dat de Nederlandse
belastingbetaler, via het ophogen van de depositogarantstelling van 20K naar 100K, moest betalen voor de risico’s die spaarders hebben genomen, en dat we die kosten nu proberen te verhalen op de IJslandse Mickey Mouse-bevolking. De spaarders hebben risico’s genomen, laat ze die maar zelf betalen.
2) Op dezelfde manier vind ik ook (en volgens mij is dat ook een CU-standpunt) dat banken moeten gaan afschrijven op hun Griekse papier, in plaats van dat wij via een omweg (via steun aan de Grieken) die banken gaan steunen. De banken hebben risico’s genomen, laat ze die maar zelf betalen.
Ik denk niet dat de huidige problemen een simpel uitvloeisel zijn van “Amerikaans vrijemarktdenken”. Anti-amerikanisme is populair maar niet altijd terecht. In een werkelijk vrije markt hadden Icesave-spaarders en banken met Grieks schuldpapier op de eigen blaren gezeten. In een werkelijk vrije markt had de sub prime-crisis nooit kunnen ontstaan – het is juist de overheidsinmenging geweest (Fanny
Mae en Freddy Mac ‘stimuleren’ om tegen extreem lage rente hypotheken te verstrekken aan mensen die dat niet konden betalen, uit ‘sociale’ overwegingen, en alle andere banken die daar vervolgens mee moesten gaan concurreren) die aan de basis staat van de financiële crisis.
Het probleem is niet de vrije markt. Het probleem is een systeem waarbij vrije markt en overheidsingrijpen op de verkeerde manier door elkaar lopen. In de woorden van Arend-Jan Boekestijn: where profits are privatized and losses are socialized. Dát is een pervers kapitalisme. Maar daarvoor moet je niet de vrije markt aanpakken (winsten nog meer gaan ‘socializen’ dmv belasting) maar juist de andere kant van de medaille óók aan de markt laten (dwz ophouden met het ‘nationaliseren’ van private schulden – hetzij door er zelf garant voor te staan (Icesave) of door indirect de ‘schuldenaar’ te blijven subsidiëren (Griekenland)).
Dat is mi ook de kern van de inzet van de CU: we moeten ophouden met het afwentelen van kosten, erkennen dat we op te grote voet hebben geleefd, en het verlies nemen.
Dat is iets anders dan het PVV-geluid, die doen net alsof er een oplossing is zonder dat er verlies moet worden genomen. Maar het is ook iets anders dan het geluid van andere partijen, die vinden dat we onder het mom van “solidariteit” steeds maar private schulden moeten blijven dekken met belastinggeld, door dat over te maken aan een bevriende regering die veel meer private schulden heeft gemaakt dan zij kan terugbetalen. De boodschap is overal en tegenover iedereen hetzelfde: er ligt een zure appel op ons bord. En die gaat niet weg totdat we “Hap!” zeggen.
In veel Nederlandse artikelen over de EU kom ik de variant tegen van de stelling dat “EU als gezamenlijk blok tov van USA, China, India” een belangrijke bestaansreden van de EU zou zijn of zou moeten worden. Volgens mij is dit onjuist, wakkert het euroscepcis aan en heeft deze “narrative” geen wervingskracht.
Binnen Europa is het juist de Poolse politieke partij civic platform van Donald Tusk en zijn Engels-Poolse minister van financien, Jacek Rostowski, die begrijpen waar het met de EU naartoe moet. Als aanhangers van de Oostenrijkse school, Hayek en Mises, zien zij juist de vrije markt van Europa als de oplossing. Deze Poolse partij is een bijzonder fenomeen in het huidige politieke landschap van na de koude oorlog (zowel in de diaspora als in Polen hebben de Polen 60 jaar de tijd gehad om hun antwoord op het communisme te formuleren!). Het bestrijden van populisme van allerlei gading, het centraal stellen van de fundamentele rechten en vrijheden van Europese burgers en de vrije markt. Rostowski ziet juist het weghalen van angst uit de markt als reden van de crash in 2008. Rostowski is een fel tegenstander van Keynes economische theorie.
Elk denken over Europa en Europese samenwerking zal volgens mij alleen maar vruchtbaar zijn als het start vanuit de pluriformiteit binnen Europa en niet vanuit een veronderstelde economische eenheid. Het benadrukken van het economische aspect leidt tot een scheefgroei van de discussie over wat we met Europa moeten. Taalkundig zijn we geen geheel en dat is misschien al een beslissende factor omdat taal het vehikel is waarin we onze ideeen uiten. Als het de Belgen al niet lukt om zich daadwerkelijk één geheel te voelen dan lukt het binnen Europa al helemaal niet. Dat is voor mij ook het ongeloofwaardige in het optreden van Guy Verhofstadt. Ik vraag mij ook sterk af of het denken in ínstituties’ en ‘bevoegdheden’ nog veel nuttigs oplevert in een wereld waarin netwerken en posities in netwerken veel belangrijker lijken te zijn geworden.
Binnen het netwerk Éuropa’nemen landen heel verschillende posities in. Frankrijk ziet de EU als een verlengde van haar eigen machtspolitieke aspiraties (zie het optreden in Libie)en dat is heel iets anders als Europese solidariteit. De Engelsen bezien Europa met gepaste afstand en koesteren de band met de VS. En zo heeft elk land zijn eigen door geschiedenis en cultuur gefocuste invalshoek bij de Europese samenwerking. De Italianen zien Europa als een panacee voor de eigen falende staat.
De term nationaal belang wordt soms uitgespeeld tegen die van de Europese solidariteit. Geheel ten onrechte lijkt mij. Elke Nederlandse minister wordt waar hij ook optreedt geacht het Nederlands belang te vertegenwoordigen. Daarvoor is hij gekozen. Niet voor vage internationale solidariteit (die er niet is) of duistere Europese harmonie. De term ‘nationaal belang’ zal naar tijd en omstandigheden verschillend worden ingevuld maar een minister moet ten allen tijde kunnen aangeven waarom hij beslissing x heeft genomen met het oog op het belang van Nederland. Nederlandse kamerleden zitten er ook niet voor de nomaden in de Sahel maar voor Nederlandse burgers. We moeten de verantwoordelijkheden van politici niet eindeloos oprekken tot er uiteindelijk niets tastbaars meer van overblijft.
Ten slotte: schaf hetEuropese Parlement af en maak er een soort van landensenaat van vergelijkbaar met de positie van de Lander in de Duitse Bundsrat.