Als geen ander land investeert China in Afrika, daarbij kan men denken aan handel of investeringen in grote infrastructuurprojecten, zo zijn bijvoorbeeld veel Afrikaanse wegen van een Chinese maker. China’s motief om te investeren is niet die arme Afrikanen te helpen hun economie een flinke impuls te geven. Dan zouden de Chinezen thuis al genoeg werk hebben aan het overbruggen van de gigantische kloof tussen arm en rijk. De Chinezen gaan voor de winst en dat komt ze op scherpe kritiek te staan van westerse grootmachten als de VS en Europa.
Je kunt je echter afvragen of die grootmachten wel recht van spreken hebben. Zij, in het bijzonder Europa, hebben tijdens de jaren van kolonisatie niets anders gedaan dan Afrika uitgebuit en gaan hier op een iets meer verhulde manier gewoon mee verder. Tussen China en Afrika begonnen de relaties te ontwikkelen toen de tijd van kolonisatie ten einde liep, in de jaren ’50. In eerste instantie had China geen specifieke belangen te verdedigen in Afrika maar China zocht bondgenoten om tegenwicht te bieden tegen de westerse grootmachten. Met dit doel organiseerde China in 1955 een conferentie, de Bandung conferentie. Tijdens die conferentie maakten 29 Aziatische en Afrikaanse staten afspraken over economische en culturele relaties. Onderwerpen die op de agenda stonden waren de kolonisatie en westerse hegemonie, deze geschiedenis hadden de Aziatische en Afrikaanse staten gemeen en een gezamenlijk verzet tegen het westen bond hen samen.
Vandaag de dag lijkt het erop dat die gezamenlijke banden tussen China en Afrika vooral in China’s voordeel uitpakken en dat de gemiddelde Afrikaan er maar bekaaid vanaf komt. Door het ‘westen’ wordt de Chinese investeringsdrang in Afrika vaak uitgelegd als een groeiende behoefte aan grondstoffen door een groeiende Chinese economie, maar die uitleg is te simplistisch. China’s invloed en goede relaties in Afrika zijn het resultaat van vele jaren investeren in hulp, handel, culturele en technische uitwisseling. Dit neemt niet weg dat China vooral ook op zoek is naar grondstoffen, nieuw handelsgebied en uitbreiding van de invloedssfeer. Wellicht zou je steun aan het door crisis getroffen Griekenland ook in dit licht kunnen plaatsen. Op deze manier kan China zich opwerpen als een nieuwe redder en krijgt het land meer voet aan de grond in Europa.
Daarnaast is het bekend dat China het met mensenrechten niet zo nauw neemt. Dit doen zij in eigen land niet, de laatste Nobelprijs uitreiking is daarvan een duidelijk teken, en ook in Afrika is China geen groot voorvechter van mensenrechten. Zo schuwt het land geen steun aan een corrupte en genocidale regering als die in Sudan. Het ‘westen’ zal echter eerst zijn hand in eigen boezem moeten steken voor het China veroordeeld. Laten we eerst ons eigen kapitalisme wat mensvriendelijker maken en ons zelf niet schuldig maken aan de schending van mensenrechten in Afrika. In wezen handelt China niet veel anders dan het ‘westen’ altijd gedaan heeft.
Ik ben het met je eens, Hanneke. Je blijft echter mijns inziens steken in goedbedoelde retoriek. De echte kwestie is het politiek-economisch systeem. Dat is gebaseerd op groei (winst) en kan, gelijk een organisme, niet op zichzelf teren om te bestaan, laat staan om te groeien. Iemand moet de rekening betalen. ‘Wij’ leggen die rekening bij de derdewereldlanden en dat doet China nu ook. Daarom sputteren de westerse mogendheden nu tegen: ons eigen voortbestaan, althans dat van ons systeem, staat op het spel. Vele varkens maken immers de spoeling dun.
Dus de houding van China is:
- Ze proberen zelf te profiteren van wat ze in andere landen doen.
- Ze binden hun hulp niet aan allerlei niet-financieel-economische voorwaarden.
- Ze willen de geholpen landen politiek in hun invloedssfeer brengen.
Ik denk dan vooral: what’s new? Het is volstrekt naïef om te denken dat het Westen hulp biedt uit altruïsme. Ook hier voeren politieke en economische motieven de boventoon. Bovendien heeft het Westen er een handje van om dwang uit te oefenen: wij weten wel wat goed voor u is en als u dat niet wilt krijgt u sancties aan uw broek.
Wat ik tijdens mijn studie heb begrepen is dat China veel transparanter is in haar opzet: het wil er economisch zelf iets aan overhouden, het wil politieke sympathie, maar verder gaat het land zich niet bemoeien met het interne beleid van landen waaraan ze hulp bieden.
Wat vooral te denken geeft is: waarom doen die Afrikaanse landen zo graag zaken met China, terwijl ze met grote walging spreken over het Westen?
Tot slot:
“Vandaag de dag lijkt het erop dat die gezamenlijke banden tussen China en Afrika vooral in China’s voordeel uitpakken en dat de gemiddelde Afrikaan er maar bekaaid vanaf komt.”
Daar ligt het voornaamste probleem. Wij in het Westen denken nog steeds voor Afrika te moeten bepalen wat goed voor hen is. Als het Westen iets te bieden heeft waar Afrikanen denken minder “bekaaid” door af te zijn, zouden ze dan niet vaker met ons zaken doen? Is het eigenlijk überhaupt onze zaak als Afrikaanse landen slechte deals willen sluiten met China? Volgens mij moet je beginnen met het erkennen van de soevereiniteit van Afrikaanse landen en hun goed recht om domme deals te sluiten.
@ Remco
Niet schrikken, maar ik ben het helemaal met je eens.
De vraag is natuurlijk: wat nu? Is de enkele vaststelling, dat iedereen handelt uit eigenbelang, voldoende? Glas, plas, was? Los van het feit, dat dit niet eindeloos kan doorgaan, zitten er natuurlijk enkele morele aspecten aan, die geen bijster rooskleurig beeld geven van ‘het westen’, of zelfs van de wereld en mensen in het algemeen. Moeten we ons bij deze politiek-economische realiteit neerleggen of streven we naar een nieuwe politiek-economische realiteit, waarin het niet meer alleen gaat over de machtigen en de rijken, maar waarin ruimte is voor de belangen van de onmachtigen en de armen?
China doet inderdaad niet zo heel veel anders dan wat de Verenigde Staten tijdens de Koude Oorlog en div. Europese landen als kolonisator deden en nog steeds doen, met dit verschil dat China het idealistische geleuter niet nodig heeft als zelfrechtvaardiging en is het waarschijnlijk effectiever dan het idealisme van de EU.
Daarnaast doet de beschuldiging van uitbuiting mij wat patroniserend aan en enigzins in strijd met de schijnbare afkeuring van ons eigen koloniale verleden. Als Afrikanen in staat zijn om zelf beslissingen te nemen over hun land is er volstrekt niets mis mee als men deals sluit met China en kan men zelf een afweging maken tussen kosten en baten.
Als Afrikanen níet in staat zijn om zelf beslissingen te nemen is er volstrekt niets mis mee als ze aan de hand worden genomen door grotere mogendheden, of dat nu de EU, de US, Rusland of China is.
@Kelele Nyingi: Ik denk dat de pogingen van de afgelopen eeuwen om een nieuwe realiteit te creëeren afdoende hebben aangetoond dat dat niet werkt.
@MarkvanH: Exactlijk.
@ Mark
De afgelopen eeuwen staan mijns inziens vooral in het teken van pogingen om de boel bij het oude te houden onder het mom van verandering. Echte verandering is niet mogelijk zonder dat politieke en economische machthebbers een aanzienlijk deel van hun macht inleveren en voor het overige drastisch inperken, en zij hebben zich daar uiteraard, tot nu toe met succes, altijd tegen verzet. Logisch: zij hebben immers in het geheel geen belang bij verandering en zij hebben de macht om die verandering tegen te houden.
@Remco
‘Als Afrikanen níet in staat zijn om zelf beslissingen te nemen is er volstrekt niets mis mee als ze aan de hand worden genomen door grotere mogendheden, of dat nu de EU, de US, Rusland of China is.’
Dus Afrikanen verdienen speelbal van mogenheden te zijn omdat ze ‘niet in staat zijn beslissingen te nemen’? Hoezo, een keuze voor een Wereldbank lening of een Chinese staatsfondslening is toch ook even goed een beslissing? Interessanter is de vraag wie de beslissingen uiteindelijk nemen, dat is een rekenschapsvraag natuurlijk. Wat goed is voor een politieke elite, in Afrika of in China, wil nog niet zeggen dat het ten goede komt aan ontwikkeling en armoedebestrijding.
Niettemin zijn de Afrikaanse economische groeicijfers het afgelopen jaren redelijk hoog, wat des te opvallender is tegen de achtergrond van de financiële en economische crisissfeer in Europa en Amerika.
Er zijn natuurlijk duidelijke overwegingen waarom in zee te gaan met China. Bijvoorbeeld, op gebied van infrastructuur wint China aanbestedingen o.a. omdat zij goedkoper werken en meer ervaring hebben met aanleg in de meest uiteenlopende geografische omstandigheiden. Ander voorbeeld, terwijl de Wereldbank en het IMF door de crisis minder krediet kunnen verstrekken, leent China tegen lagere rente en tegen minder condities. Het is overigens niet geheel waar dat Chinese (staats-)bedrijven onconditioneel hun gang kunnen gaan in Afrika, voor bosbouwbedrijven heeft Beijing bijvoorbeeld een gedragscode opgesteld.
Aan de Afrikaanse kant kan men niet -zoals hier in de reacties gesteld wordt- ervan uitgaan dat de keuze van Afrikanen (politieke elites) altijd in het voordeel van China uitpakken. Er is bijvoorbeeld nog al een groot verschil in de houding tussen de Angolese regering en de Zambiaanse regering. Waar de Angolese regering duidelijk kiest voor een nauwe ontwikkelingsrelatie met China, is Zambia wantrouwig tegenover Chinese projecten (wat betreft bijvoorbeeld economische en werkgelegenheidseffecten).
Overigens, de titel ‘kolonist’ of ‘kapitalist’, lijkt te suggereren dat de twee elkaar uitsluiten. Deze tegenstelling is echter vals. Niet alleen kan kunnen kapitalistische en koloniale imperia elkaar overlappen; kapitalistische comodificatie vereist het betrekken van een steeds grotere markt, als afzet én als extractiegebied.
@ Sander
Hier spreekt duidelijk iemand die weet waarover hij het heeft, erg verhelderend.
@Sander Chan: Je citeert Mark, maar noemt mijn naam. Merkwaardig. Wat daar nog eens bij komt, is dat je Mark zéér eenzijdig citeert, eigenlijk pluk je één zinnetje uit een groter verhaal, om vervolgens je eigen preek af te steken. Een preek die al begint met het trekken van een onjuiste conclusie:
“Dus Afrikanen verdienen speelbal van mogenheden te zijn omdat ze ‘niet in staat zijn beslissingen te nemen’?”
Dat schrijft Mark niet. Hij schrijft dat ALS (en dat is iets anders dan “omdat”) Afrikanen niet of onvoldoende in staat zijn om zelf beslissingen te nemen, het de REALITEIT is dat ze dus speelbal worden van grotere machten. Mark stelt nergens dát het zo is dat Afrikaanse landen niet in staat zijn zelf beslissingen te nemen.
@Hanneke Post: Ik ben het eens met je constatering. Sander begint met nogal een valse start in zijn reactie, maar in de laatste paar alinea’s geeft hij informatie die ook mij verrijkt. Overigens vind ik het wel een beetje jammer dat je je reactie beperkt tot dit ene zinnetje. Er hebben hier niet één maar víer mensen geïnvesteerd in een inhoudelijke reactie. Als ik dat alles zo teruglees is Sander niet de enige die hier iets zinnigs heeft gezegd.