In haar ferme wil om deze formatie tot een goed einde te brengen is de CDA top bereid de eenheid van de partij op het spel te zetten. Hoe dit af zal lopen weten we op zijn vroegst morgen, maar waarschijnlijk nog later pas echt. Is het akkoord zo briljant, dat dit een partijcrisis waard is?

Het congres van afgelopen zaterdag was een hoogtepunt in partijdemocratie, maar liet tegelijkertijd zien hoe verdeeld de partij is, inclusief haar top. Het is niet eerder vertoond dat (oud-) premiers en (oud-) ministers van dezelfde partij zo lijnrecht tegenover elkaar stonden, coryfeeën afgeserveerd werden (Van Agt) en topstukken rood aangelopen in een microfoon stonden te schreeuwen (Eurlings). Boeiend was het in elk geval. Maar los van het partijpolitieke en strategische spel, is het interessant om te bekijken waar de partijtop nu zo enthousiast over is. Als het al zo is dat het CDA haar ziel verkoopt, zoals zaterdag werd gesuggereerd, is de schotel linzenmoes het dan ook waard? En, wat was het alternatief geweest?

De campagne werd vanuit het CDA gedomineerd door een nadruk op solide overheidsfinanciën (met de onderliggende boodschap dat dit bij alle partijen ter linkerzijde niet in goede handen was) en het behoud van de hypotheekrente aftrek. Van groot belang werd het geacht om voldoende te bezuinigen volgens de normen van het Centraal Plan Bureau, het behoud van de aftrek was zelfs een breekpunt voor in ieder geval Balkenende.

Als we nu kort de balans opmaken per deelterrein van het regeerakkoord zoals dat gepresenteerd is, vallen mij de volgende voornaamste winstpunten voor het CDA op: behoud van de hypotheekrente aftrek, behoud van de 0,7% BBP quotering voor Ontwikkelingssamenwerking en het doorzetten van de commercialisering van de zorg. Vallen daar dan ook minpunten tegenover te zetten? Uiteraard, dat is immers inherent aan het vormen van coalities. Een hervorming van het ontslagrecht zit er niet in. Op het gebied van de AOW leeftijd komt er een zwakker besluit uit dan eigenlijk al was genomen.

In mijn ogen is dit regeerakkoord een wonderlijk product als je bedenkt dat het een kabinet van CDA en VVD is dat het moet gaan uitvoeren. Er wordt nauwelijks hervormd en de bezuinigingen zijn deels boterzacht. Natuurlijk telt het lekker op om miljarden te boeken op bezuinigingen op ambtenaren en alvast een miljard op Europa, maar of je dan ook in werkelijkheid 18 miljard euro haalt? Mijn voorspelling is dat de bezuinigingsdoelstelling niet wordt gehaald en dat we de structuur van de economie, de arbeidsmarkt, de woningmarkt en de vervoerseconomie geen stap verder hebben geholpen. Mijn vraag is daarom wat de politiek inhoudelijke reden voor het CDA en de VVD kan zijn om dit akkoord zodanig te omarmen? In ieder andere coalitie zou meer worden hervormd, had niet gevochten hoeven worden voor het OS budget, zou ook geen JSF worden aangeschaft en zou zo ongeveer iedere maatregel op het gebied van integratie en immigratie dat binnen de huidige internationale verdragen past, ook akkoord zijn bevonden!

Wat mij betreft zijn er twee opties: het onderscheidende, politiek inhoudelijke punt is in deze formatie de hypotheekrenteaftrek geweest. Dit lijkt me niet waarschijnlijk. Een alternatieve verklaring is van politiek-strategische aard, namelijk het inkapselen van de PVV. De Europese voorbeelden van rechtse gedoogpartijen stemmen dan niet hoopvol voor degenen die dit als strategie ondersteunen. Of is het dan toch het oude zeer tussen PvdA en CDA? Dit wantrouwen had geen slechter akkoord opgeleverd, is mijn overtuiging.

Als ik CDA’er zou zijn, en ik ben het niet, zou mijn taxatie zijn dat het akkoord niet zo aantrekkelijk is dat dit de toekomst van de partij waard zou zijn.