In het nieuwe cao-seizoen zullen werknemers en werkgevers de bezuinigingen willen repareren. Daardoor komt er spanning op de cao-onderhandelingen. De discussie over de lonen zal domineren, maar er zijn meer onderwerpen die aandacht verdienen. Laten we voorkomen dat dit het jaar van de gemiste kansen wordt.
‘Vastgelopen’, ‘gestrand’, ‘opgeschort’; cao-onderhandelingen willen nog wel eens zonder akkoord ‘afgebroken’ worden. En bijna altijd speelt het geschil over de lonen daarin de hoofdrol. De werkgevers bieden te weinig of de werknemers vragen te veel. Het is maar hoe je het bekijkt. Het loon is het belangrijkste onderhandelpunt geworden. Met de recente bezuinigingen in ons achterhoofd denken we in koopkrachtplaatjes en die gaan straks de cao-onderhandelingen bepalen. Dit automatisme zou eens doorbroken moeten worden.
Want er zijn andere onderwerpen die minstens zoveel aandacht verdienen. Denk aan:
- De duurzame inzetbaarheid van alle medewerkers door scholing en training. Zodat werknemers meer werkzekerheid krijgen en hun positie op de arbeidsmarkt verbetert.
- Aandacht voor moeilijk bemiddelbare groepen zoals arbeidsgehandicapten, jongeren en ouderen. Zodat mensen die op de arbeidsmarkt minder goed aan de bak komen, toch werk vinden.
- Levensfasebewust personeelsbeleid en flexibele inzet van arbeidsvoorwaarden. Waardoor werknemers werk en privé zo passend mogelijk op elkaar kunnen afstemmen.
We weten dat in 2012 de loonruimte een knap lastig onderwerp wordt tijdens de cao-onderhandelingen. Zo’n onderwerp waarbij werknemers en werkgevers tegenover elkaar komen te staan, de relaties verzuren en niemand meer zin heeft om iets toe te geven. Laat staan dat er ruimte is voor creatieve oplossingen. Dit moeten we voorkomen, een voorstel: We ontnemen het loon zijn belangrijke positie en beginnen met de andere onderwerpen die hoog op de agenda staan. Daar gaan we eerst in investeren en veel meer dan dat bij loononderhandelingen het geval is, vinden we elkaar op gedeelde belangen zoals die hierboven genoemd zijn.
Het is als een spel spelen dat niet alleen winnaars en verliezers kent. Dus touwtjespringen in plaats van touwtrekken. Agnes Jongerius krijgt de ene kant van het touw, Bernard Wientjes het andere, zij samen ronddraaien en de rest lekker springen Stel je dat nou eens voor.
@ Steven,
Ik weet niet op basis waarvan je bovenstaande hebt geschreven, maar het komt mij niet over dat je je diep hebt georienteerd op het onderwerp.
Bekijk eens een aantal bedrijfstak- en bedrijfscao’s en je ziet dat vele zaken die jij als gemiste kans benoemt, allang zijn geregeld.
En dat is logisch. Het is lastig om tot een akkoord te komen, als alleen het loon ter discussie staat. Als er over meerder onderwerpen kan worden gesproken, kan er meer uitonderhandeld worden.
Recentelijk heb ik CAO- en Sociaal Plan onderhandelingen van dichtbij mogen volgen. Die gaan echt anders dan dat je hierboven doet geloven.
@Jack: Beste Jack, Het gaat me er niet om dat deze ‘gemiste kansen’ nog niet geregeld zijn in cao’s, er is alleen nog heel veel te doen: De werkzekerheid van veel (oudere) werknemers is gewoon niet goed. Moeilijk bemiddelbare groepen komen nog steeds moeilijk aan een baan.
En, wat jij volgens mij ook zegt, als het loon centraal staat, en dat is vaak het eerste onderhandelpunt, dan is er weinig te onderhandelen. Daarom mijn betoog om in een moeilijk cao-seizoen eerst eens naar andere zaken dan het loon te kijken.
Met vriendelijke groet, Steven Mudde
@ Steven,
Een CAO is een privaatrechtelijke overeenkomst (geen publiekrechtelijke) waarin de arbeidsvoorwaarden worden geregeld van alle werkenden in een bepaald bedrijf of bedrijfstak. Het is geen politiek akkoord.
Ik begrijp uit jouw column en reactie dat aan de CAO-onderhandelingstafel datgene moet worden gerepareerd wat in Den Haag niet is gelukt. De CAO-tafel is daarvoor toch echt het verkeerde podium.
Posities van oudere werknemers, moeilijk bemiddelbare groepen en andere maatschappelijke thema’s zijn m.i. dus aan de politiek en wetgever.
Daarnaast is de positie van de oudere werknemer m.i. goed geregeld doordat anceniteit het enige criterium is waarop bij collectief ontslag geselecteerd mag worden al dan niet ingedeeld in leeftijdsgroepen (details en uitzonderingen laat ik ff buiten beschouwing). Dat is wettelijk voorgeschreven en kan dus niet in een CAO vanaf worden geweken.
De positie van werkzoekenen is ook niet via CAO’s te regelen. Een werkeloze kan geen nakoming eisen van een CAO van een bedrijf- of bedrijfstak. Een CAO gaat over arbeidsvoorwaarden en daaronder valt geen reïntegratie van werkzoekenden.
Verder richt een vakbond zich nadrukkelijk op zijn achterban die tenslotte moet instemmen met het CAO-voorstel. Daarom zal er altijd gewerkt worden aan een voorstel met al thema: “what’s in for me?” Solidariteit met collega’s is makkelijker te regelen dan solidariteit met werkelozen. Ter illustratie: men is eerder bereid salaris in te leveren voor behoud van arbeidsplaatsen (= in het belang van elke werknemer), dan inleveren om daarmee meer ouderen aan de slag te kunnen helpen.
Mijn conclusie is dus wat je zou willen regelen niet in een CAO geregeld wordt en scholing etc. al decenia geregeld is. Wie niets doet aan scholing en leeftijdsfase-bewust personeelsbeleid prijst zich namelijk als werkgever uit de markt als aantrekkelijke werkgever. Daar heeft de werkgever geen belang bij! Dat is dan ook de reden dat het geregeld wordt: omdat het in het belang is van de onderhandelingspartners. Alles wat niet van belang is voor werknemer of werkgever zal dus nooit in een CAO worden opgenomen.
De lonen moeten gematigd worden, is alleen maar beter voor het bedrijfsleven en ook voor onze concurrentiepositie. Het CDA wil terecht dat in tijden van crisis of bij een faillissement dat er dan afgeweken kan worden van het afgesproken CAO. Om zo banen te redden en faillissementen te voorkomen. Te lezen op http://www.nu.nl/economie/2637012/cda-wil-makkelijker-kunnen-afwijken-van-cao-met-crisis.html
Bovendien ben ik dat gezeur oom looneisen bij CAO-onderhandelingen meer dan zat! Laten werkgevers er meer voor zorgen dat zij aangepaste werkplekken beschikbaar stellen voor arbeidsgehandicapten, zo kan de nieuwe Wet Werken naar Vermogen een succes worden!
@ Moi (CDA-lid),
Ik ben het van harte eens met het CAO-voorstel, maar las in het voorstel wel dat de vakbonden met de afwijking moeten instemmen. Dat lijkt me lastig, omdat bij aanvang van de onderhandelingen er een CAO ligt en dat het de werkgever maar moet lukken om de vakbonden te overtuigen. Zo niet, dan verandert er niets en dat is waarschijnlijk beter voor de vakbondsleden dan wat de werkgevers willen.
Ik ben er niet gerust op dat de vakbonden gaan meewerken, want hun leden zullen dit niet begrijpen. Zeker als de leden van de vakbonden met de afwijking (lees verslechtering) moeten instemmen. Een werknemer is niet rationeel, maar wijst op de dikke auto van de directeur, de luxe op het hoofdkantoor en zal dus zeggen: ga eerst daar de slagroom maar opeten voordat je bij ons komt.
Zou een werknemer van Dexia zijn salaris inleveren als hij weet dat een gedelegeerd bestuurder voor 550 euro per nacht al jaren bivakeert in een 5 sterrenhotel?
Dit soort plannen klinken fantastisch op de tekentafel, maar zullen in de praktijk lastig realiseerbaar zijn. Omdat de vakbonden die elk jaar looneisen stellen (ook bij branches die geen vet op de botten hebben) ook de sleutel van het succes in handen hebben. Die sleutel zal op zak worden gehouden is mijn vrees.
Een wettelijke regeling zal m.i. daarom ook een alternatief moeten behelzen, zoals bijvoorbeeld een arbitragemiddel mogelijk te maken wanneer onderhandelingen niets opleveren.
Het zal waarschijnlijk de discussie te buiten gaan, maar CAO-wet moet m.i. in zijn geheel op de helling. Het is door de individuele doorwerking welhaast onmogelijk om arbeidsvoorwaarden naar beneden bij te stellen. Zo heeft ABN AMRO een winstdelingsregeling in het verleden alleen kunnen afschaffen door medewerkers royaal af te kopen en is het haar ook niet gelukt in deze financiele crisis het premievrij pensioen af te schaffen voor de werknemers. Alleen nieuwe medewerkers kennen deze luxe niet meer.
Als je in goede tijden je personeel laat delen in de weelde, dan komt je dat als werkgever later duur te staan. Dat verstoort!