Informateur Uri Rosenthal heeft de opdracht gekregen allereerst te gaan verkennen of een regering met de grootste partij (de VVD) en de grootste winnaar (PVV) mogelijk is. Ik heb nooit begrepen waarom het ertoe doet of een partij gewonnen of verloren heeft. De misvatting hierachter is dat ‘de kiezer’ gesproken zou hebben, terwijl het in werkelijkheid om enkele miljoenen individuen gaat.
Het raakt kant nog wal de verkiezingen te presenteren als zou de collectieve Nederlander (‘de kiezer’) ervoor gekozen hebben het CDA te halveren, de PVV bijna te verdrievoudigen en de VVD de grootste te maken. Als dat zo zou zijn, is er wellicht iets voor te zeggen te stellen dat ‘de kiezer’ de ene partij beloont en de andere afstraft. En in het geval van zo’n beloning of afstraffing is het ook niet gek te zeggen dat dat gevolgen dient te hebben voor de regeringsdeelname.
Probleem is echter dat iedere kiezer een eigen afweging maakt. Natuurlijk zijn er kiezers die teleurgesteld zijn in het CDA, en daarom afhaken. Het CDA zal echter ongetwijfeld ook nieuwe kiezers hebben getrokken, die heel tevreden zijn over de partij. De VVD mag dan de grootste zijn geworden, ook de VVD zal tienduizenden kiezers hebben verloren. Dat wordt wel gecompenseerd door nieuwe kiezers, maar er zijn dus ook mensen die de VVD een ‘afstraffing’ willen geven.
Het maakt voor de zwaarte van zijn stem niet uit of een individu stemt op dezelfde partij als de vorige keer, of op de partij die het grootst wordt, of de partij die het meest wint. Elke stem heeft dezelfde weging. Het geeft dus geen pas om op basis van de vórige verkiezingen te bepalen wie er mag deelnemen aan de regering, en dat is wat nu gebeurt: omdat de PVV bij de vórige verkiezingen slechts negen zetels haalde, moet die partij nu in de regering, en omdat het CDA bij de vórige verkiezingen 41 zetels haalde, is regeren welhaast ondenkbaar. Terwijl ongeveer evenveel Nederlanders hun vertrouwen aan deze partijen gaven.
Jonathan van het Reve schreef vorige week in het Parool: ‘Een zwevende kiezer die uiteindelijk bij de PVV landt, zo vindt men, heeft meer recht van spreken dan een trouwe CDA-stemmer – domweg omdat die laatste veel van zijn medestanders heeft verloren.’ Het is precies zo onzinnig als dat het klinkt.
